తస్యాపి నిరోధే సర్వనిరోధాన్ నిర్బీజః సమాధిః
ఆ వాసన కూడా లయమైనప్పుడు, అన్నిటి లయతో బీజం లేని సమాధి కలుగుతుంది.
తపఃస్వాధ్యాయేశ్వరప్రణిధానాని క్రియాయోగః
తపస్సు, స్వాధ్యాయం, ఇశ్వరార్పణం — ఇవే క్రియాయోగం.
సమాధిభావనార్థః క్లేశతనూకరణార్థశ్ చ
ఇవి సమాధిని పెంపొందించడానికీ, బాధలను తగ్గించడానికీ ఉపకరిస్తాయి.
అవిద్యాస్మితారాగద్వేషాభినివేశాః క్లేశాః
అజ్ఞానం, అహంకారం, రాగం, ద్వేషం, జీవనాసక్తి — ఇవే బాధలు.
అవిద్యా క్షేత్రమ్ ఉత్తరేషాం ప్రసుప్తతనువిచ్ఛిన్నోదారాణామ్
అజ్ఞానం మిగతా వాటికి ఆధారంగా ఉంటుంది. అవి ఎప్పుడూ నిద్రావస్థలోనో, బలహీనంగా ఉన్నపుడో, కొంతకాలం నిలిచిపోయినపుడో, లేదా పూర్తిగా ప్రబలంగా ఉన్నపుడో ఉండవచ్చు.
అనిత్యాశుచిదుఃఖానాత్మసు నిత్యశుచిసుఖాత్మఖ్యాతిర్ అవిద్యా
శాశ్వతముకాని, పవిత్రముకాని, సుఖముకాని, ఆత్మకాని వాటిని శాశ్వతమైనవి, పవిత్రమైనవి, సుఖమైనవి, ఆత్మగా భావించడం అజ్ఞానం.
దృగ్దర్శనశక్త్యోర్ ఏకాత్మతేవాస్మితా
చూచే శక్తి, చూసే వస్తువు రెండింటినీ ఒకటిగా భావించడం అహంకారం.
సుఖానుశయీ రాగః
సుఖాన్ని గుర్తుచేసుకుంటూ ఉండే మనసే ఆకర్షణ.
దుఃఖానుశయీ ద్వేషః
బాధను గుర్తుచేసుకుంటూ ఉండే మనసే ద్వేషం.
స్వరసవాహీ విదుషో ఽపి తథా రూఢో ఽభినివేశః
జీవితాన్ని పట్టుకొని ఉండే భయం సహజంగా వస్తుంది. అది జ్ఞానులకు కూడా అలాగే ఉంటుంది.
తే ప్రతిప్రసవహేయాః సూక్ష్మాః
ఈ సూక్ష్మమైన బాధలను వాటి మూలానికి తీసుకెళ్లి తొలగించాలి.
ధ్యానహేయాస్ తద్వృత్తయః
వాటి ప్రబలమైన రూపాలను ధ్యానం ద్వారా విడిచిపెట్టాలి.
క్లేశమూలః కర్మాశయో దృష్టాదృష్టజన్మవేదనీయః
బాధల మూలంగా ఉండే కర్మఫలాలు, కనబడే జన్మల్లోనూ, కనబడని జన్మల్లోనూ అనుభవించబడతాయి.
సతి మూలే తద్విపాకో జాత్యాయుర్భోగాః
మూలం ఉన్నంతవరకూ, దాని ఫలం జననం, ఆయుష్షు, అనుభవమే.
తే హ్లాదపరితాపఫలాః పుణ్యాపుణ్యహేతుత్వాత్
పుణ్యమూ, పాపమూ కారణంగా అవి ఆనందం లేదా బాధను ఫలంగా ఇస్తాయి.
పరిణామతాపసంస్కారదుఃఖైర్ గుణవృత్తివిరోధాచ్ చ దుఃఖమ్ ఏవ సర్వం వివేకినః
పరివర్తన బాధ, ఆందోళన, మిగిలిన సంస్కారాల బాధ, గుణాల మధ్య వ్యతిరేకత వల్ల వివేకం ఉన్నవారికి అన్నీ బాధలుగానే అనిపిస్తాయి.
హేయం దుఃఖమ్ అనాగతమ్
ఇంకా రానిది అయిన బాధను నివారించాలి.
ద్రష్టృదృశ్యయోః సంయోగో హేయహేతుః
నివారించాల్సినదానికి కారణం, చూసేవాడు మరియు చూసేదాని కలయిక.
ప్రకాశక్రియాస్థితిశీలం భూతేన్ద్రియాత్మకం భోగాపవర్గార్థం దృశ్యమ్
చూసేది ప్రకాశం, క్రియాశీలత, స్థితి లక్షణాలతో, భూతాలు మరియు ఇంద్రియాలతో కూడి, అనుభవం మరియు విముక్తి కోసం ఉంటుంది.
విశేషావిశేషలిఙ్గమాత్రాలిఙ్గాని గుణపర్వాణి
గుణాల స్థితులు — ప్రత్యేకమైనవి, సాధారణమైనవి, గుర్తింపు ఉన్నవి, గుర్తింపు లేనివి.
ద్రష్టా దృశిమాత్రః శుద్ధో ఽపి ప్రత్యయానుపశ్యః
చూసేవాడు స్వచ్ఛమైన చైతన్యం. అయినా మనస్సు ద్వారా చూసేవాడిగా ఉంటాడు.
తదర్థ ఏవ దృశ్యస్యాత్మా
చూసేదానికి అసలు ఉద్దేశ్యం అదే కోసం మాత్రమే ఉంటుంది.
కృతార్థం ప్రతి నష్టమ్ అప్య్ అనష్టం తదన్యసాధారణత్వాత్
కావలసినది సాధించినవానికి అది లేకపోయినా, ఇతరులకు అది ఇంకా ఉంది, ఎందుకంటే అది అందరికీ సాధారణంగా ఉంటుంది.
స్వస్వామిశక్త్యోః స్వరూపోపలబ్ధిహేతుః సంయోగః
ఆత్మశక్తి, అధికారి శక్తి రెండింటి నిజ స్వరూపాన్ని తెలుసుకోవడానికి కలయిక కారణమవుతుంది.
తస్య హేతుర్ అవిద్యా
ఈ కలయికకు మూల కారణం అజ్ఞానం.
తదభావాత్ సంయోగాభావో హానం తద్దృశేః కైవల్యమ్
అజ్ఞానం పోయినప్పుడు కలయిక కూడా పోతుంది; ఇదే దర్శినికి విముక్తి.
వివేకఖ్యాతిర్ అవిప్లవా హానోపాయః
నిరంతరమైన వివేక జ్ఞానమే ఈ విముక్తికి మార్గం.
తస్య సప్తధా ప్రాన్తభూమిః ప్రజ్ఞా
ఆయనకు జ్ఞానం ఏడుసార్లు పరిపూర్ణ స్థాయికి చేరుతుంది.
యోగాఙ్గానుష్ఠానాద్ అశుద్ధిక్షయే జ్ఞానదీప్తిర్ ఆ వివేకఖ్యాతేః
యోగాంగాలను ఆచరించడంవల్ల మలినాలు తొలగినప్పుడు, జ్ఞానప్రకాశం వివేక జ్ఞానం వరకు వెలుగుతుంది.
యమనియమాసనప్రాణాయామప్రత్యాహారధారణాధ్యానసమాధయో ఽష్టావ్ అఙ్గాని
యమం, నియమం, ఆసనం, ప్రాణాయామం, ప్రత్యాహారం, ధారణ, ధ్యానం, సమాధి — ఇవే యోగానికి ఎనిమిది భాగాలు.