సత్త్వపురుషయోర్ అత్యన్తాసంకీర్ణయోః ప్రత్యయావిశేషో భోగః పరార్థాత్ స్వార్థసంయమాత్ పురుషజ్ఞానమ్
సత్త్వం, పురుషుడు రెండూ వేరు అయినా, వాటిని తేడా చేయలేకపోవడం వల్ల అనుభూతి కలుగుతుంది. తన స్వార్థంపై సమ్యమం చేయడం వలన, పురుషుని జ్ఞానం లభిస్తుంది.
తతః ప్రాతిభశ్రావణవేదనాదర్శాస్వాదవార్తా జాయన్తే
దీనివల్ల సహజంగా వినికిడి, స్పర్శ, చూపు, రుచి, వాసన కలుగుతాయి.
తే సమాధావ్ ఉపసర్గా వ్యుత్థానే సిద్ధయః
ఇవి సమాధిలో అడ్డంకులు, కాని బాహ్య స్థితిలో శక్తులుగా మారుతాయి.
బన్ధకారణశైథిల్యాత్ ప్రచారసంవేదనాచ్ చ చిత్తస్య పరశరీరావేశః
బంధన కారణాన్ని సడలించడం, మనస్సు చలనం తెలుసుకోవడం వలన, మనస్సు మరొకరి శరీరంలో ప్రవేశించగలదు.
ఉదానజయాజ్ జలపఙ్కకణ్టకాదిష్వ్ అసఙ్గ ఉత్క్రాన్తిశ్ చ
ఉదాన వశీకరణం వల్ల నీరు, మట్టి, ముల్లు మొదలైన వాటితో మనకు సంబంధం ఉండదు. అంతేకాక, మనం పైకి ఎగరగలిగే శక్తి కలుగుతుంది.
సమానజయాజ్ జ్వలనమ్
సమాన వశీకరణం వల్ల లోపలి అగ్ని వెలిగించే శక్తి కలుగుతుంది.
శ్రోత్రాకాశయోః సంబన్ధసంయమాద్ దివ్యం శ్రోత్రమ్
చెవి మరియు ఆకాశం మధ్య సంబంధాన్ని ధ్యానిస్తే, దివ్యశ్రవణం కలుగుతుంది.
కాయాకాశయోః సంబన్ధసంయమాల్ లఘుతూలసమాపత్తేశ్ చాకాశగమనమ్
శరీరం మరియు ఆకాశం మధ్య సంబంధాన్ని ధ్యానించి, పత్తి లాగ తేలికగా మారితే, మనం ఆకాశంలో సంచరించగలుగుతాము.
బహిర్ అకల్పితా వృత్తిర్ మహావిదేహా తతః ప్రకాశావరణక్షయః
బయటి, కల్పనలేని స్థితి అయిన మహావిదేహం కలిగినప్పుడు, జ్ఞానాన్ని ఆవరించిన అడ్డంకులు తొలగిపోతాయి.
స్థూలస్వరూపసూక్ష్మాన్వయార్థవత్త్వసంయమాద్ భూతజయః
స్థూలం, స్వరూపం, సూక్ష్మత, అన్వయం, ప్రయోజనం అనే అంశాలను ధ్యానిస్తే, భూతాలపై ఆధిపత్యం కలుగుతుంది.
తతో ఽణిమాదిప్రాదుర్భావః కాయసంపత్ తద్ధర్మానభిఘాతశ్ చ
దాంతో అణిమాది శక్తులు, శరీరపరిపూర్ణత, భూతగుణాల వల్ల ఎలాంటి హాని కలగని స్థితి కలుగుతాయి.
రూపలావణ్యబలవజ్రసంహననత్వాని కాయసంపత్
శరీరపరిపూర్ణత అంటే అందం, ఆకర్షణ, బలం, వజ్రం లాంటి కఠినత్వం కలిగి ఉండటం.
గ్రహణస్వరూపాస్మితాన్వయార్థవత్త్వసంయమాద్ ఇన్ద్రియజయః
గ్రహణం, స్వరూపం, అస్మిత, అన్వయం, ప్రయోజనం అనే అంశాలను ధ్యానిస్తే, ఇంద్రియాలపై ఆధిపత్యం కలుగుతుంది.
తతో మనోజవిత్వం వికరణభావః ప్రధానజయశ్ చ
దాంతో మనస్సు వేగంగా పనిచేయడం, ఇంద్రియాలకు ఆధీనంగా ఉండకపోవడం, ప్రకృతి మీద ఆధిపత్యం కలుగుతాయి.
సత్త్వపురుషాన్యతాఖ్యాతిమాత్రస్య సర్వభావాధిష్ఠాతృత్వం సర్వజ్ఞాతృత్వం చ
సత్త్వం, పురుషుడు వేరు అని తెలిసినవారికి అన్ని స్థితులపై అధికారం, సమస్త విషయాల జ్ఞానం కలుగుతుంది.
తద్వైరాగ్యాద్ అపి దోషబీజక్షయే కైవల్యమ్
ఈ శక్తుల పట్ల కూడా విరక్తి కలిగి, దోషాల విత్తనాలు నశించినప్పుడు, ముక్తి కలుగుతుంది.
స్థాన్యుపనిమన్త్రణే సఙ్గస్మయాకరణం పునర్ అనిష్టప్రసఙ్గాత్
ఎత్తైన లోకాల్లోని దేవతలు ఆహ్వానించినప్పుడు, మనసులో మమకారం లేదా గర్వం కలిగి ఉండకూడదు. లేదంటే అనుకోని దుష్పరిణామాలు కలుగుతాయి.
క్షణతత్క్రమయోః సంయమాద్ వివేకజం జ్ఞానమ్
క్షణం మరియు దాని క్రమాన్ని ధ్యానిస్తే, వివేకం ద్వారా జ్ఞానం కలుగుతుంది.
జాతిలక్షణదేశైర్ అన్యతానవచ్ఛేదాత్ తుల్యయోస్ తతః ప్రతిపత్తిః
వర్గం, లక్షణం, స్థానం వలన సమానమైన వాటిలో తేడా కనిపించకపోతే, వాటి మధ్య భేదాన్ని గ్రహించగలుగుతారు.
తారకం సర్వవిషయం సర్వథావిషయమ్ అక్రమం చేతి వివేకజం జ్ఞానమ్
వివేకం ద్వారా కలిగే జ్ఞానం మోక్షాన్ని కలిగించేది, అన్ని విషయాలను ఆవరించేది, అన్ని విధాలా అవ్యాప్తమైనది, క్రమం లేని జ్ఞానం.
సత్త్వపురుషయోః శుద్ధిసామ్యే కైవల్యమ్ ఇతి
సత్త్వం మరియు పురుషుని మధ్య పవిత్రత సమానంగా ఉన్నప్పుడు, ముక్తి కలుగుతుంది.
జన్మౌషధిమన్త్రతపఃసమాధిజాః సిద్ధయః
పుట్టుక, ఔషధాలు, మంత్రాలు, తపస్సు, సమాధి వలన సిద్ధులు లభిస్తాయి.
జాత్యన్తరపరిణామః ప్రకృత్యాపూరాత్
ప్రకృతి పరిపూర్ణత వల్ల, ఒక జీవి ఇంకొక జాతిగా మారుతుంది.
నిమిత్తమ్ అప్రయోజకం ప్రకృతీనాం వరణభేదస్ తు తతః క్షేత్రికవత్
కారణం ప్రకృతుల మార్పుకు ప్రధాన కారణం కాదు, అడ్డంకులు తొలగినప్పుడు మాత్రమే మార్పు జరుగుతుంది; ఇది రైతు పొలంలో మట్టిని తొలగించినట్టు.
నిర్మాణచిత్తాన్య్ అస్మితామాత్రాత్
అహంకార భావం వల్లే కొత్త మనస్సులు ఏర్పడతాయి.
ప్రవృత్తిభేదే ప్రయోజకం చిత్తమ్ ఏకమ్ అనేకేషామ్
వివిధ పనులు చేసే అనేక మనస్సుల్లో, ఒకే మనస్సే వాటికి ప్రేరణ కలిగిస్తుంది.
తత్ర ధ్యానజమ్ అనాశయమ్
వాటిలో ధ్యానం వల్ల కలిగిన మనస్సుకు వాసనలు ఉండవు.
కర్మాశుక్లాకృష్ణం యోగినస్ త్రివిధమ్ ఇతరేషామ్
యోగులకు కర్మం శుభాశుభాలుగా ఉండదు; ఇతరులకు మాత్రం మూడు విధాలుగా ఉంటుంది.
తతస్ తద్విపాకానుగుణానామ్ ఏవాభివ్యక్తిర్ వాసనానామ్
దాని ఫలితానికి అనుగుణంగా ఉన్న వాసనలే బయటపడతాయి.
జాతిదేశకాలవ్యవహితానామ్ అప్య్ ఆనన్తర్యం స్మృతిసంస్కారయోర్ ఏకరూపత్వాత్
జన్మ, స్థలం, కాలం వేరు అయినా, స్మృతి, వాసనలు ఒకే స్వరూపంగా ఉండటం వల్ల అవి అనుసంధానంగా ఉంటాయి.