బాహ్యాభ్యన్తరస్తమ్భవృత్తిర్ దేశకాలసంఖ్యాభిః పరిదృష్టో దీర్ఘసూక్ష్మః
దాని ప్రవాహాలు — బయటకు, లోపలికి, నిలిపివేయడం — ప్రదేశం, కాలం, సంఖ్య ప్రకారం పరిశీలించబడతాయి; అవి దీర్ఘంగా, సూక్ష్మంగా మారతాయి.
బాహ్యాభ్యన్తరవిషయాక్షేపీ చతుర్థః
నాలుగవ విధానం బయట, లోపల ఉన్న వస్తువులను దాటి ఉంటుంది.
తతః క్షీయతే ప్రకాశావరణమ్
అప్పుడు వెలుగును కప్పే ఆవరణం తొలగిపోతుంది.
ధారణాసు చ యోగ్యతా మనసః
అప్పుడే మనస్సు ధారణకు యోగ్యంగా మారుతుంది.
స్వవిషయాసంప్రయోగే చిత్తస్వరూపానుకార ఇవేన్ద్రియాణాం ప్రత్యాహారః
ఇంద్రియాలు తమ విషయాల నుంచి దూరంగా ఉండి, మనస్సు స్వభావాన్ని అనుకరిస్తున్నట్టు ఉండటం ప్రత్యాహారం.
తతః పరమా వశ్యతేన్ద్రియాణామ్
అప్పుడే ఇంద్రియాలపై పరమాధికారం కలుగుతుంది.
దేశబన్ధశ్ చిత్తస్య ధారణా
ఒక స్థలంలో మనస్సును కట్టిపడేయడం ధారణ.
తత్ర ప్రత్యయైకతానతా ధ్యానమ్
ఆ స్థితిలో, ఆ వస్తువుపై నిరంతరమైన ధ్యానం జరగడం ధ్యానం.
తద్ ఏవార్థమాత్రనిర్భాసం స్వరూపశూన్యమ్ ఇవ సమాధిః
అందులో మనస్సు పూర్తిగా లయమై, కేవలం ఆ వస్తువు మాత్రమే స్పష్టంగా కనిపించేటట్లు ఉండే స్థితిని సమాధి అంటారు.
త్రయమ్ ఏకత్ర సంయమః
ఈ మూడు ఒకే సమయంలో ఒక దానిపైన కేంద్రీకరించినప్పుడు దానిని సంయమం అంటారు.
తజ్జయాత్ ప్రజ్ఞాలోకః
సంయమంలో నిపుణత సాధించినప్పుడు జ్ఞానానికి వెలుగు కలుగుతుంది.
తస్య భూమిషు వినియోగః
దీనిని వివిధ స్థాయిల్లో ఉపయోగించవచ్చు.
త్రయమ్ అన్తరఙ్గం పూర్వేభ్యః
ఈ మూడు ముందున్న సాధనలకంటే అంతర్గతమైనవి.
తద్ అపి బహిరఙ్గం నిర్బీజస్య
అయినా ఇవి కూడా నిర్బీజ సమాధికి బాహ్యమైనవే.
వ్యుత్థాననిరోధసంస్కారయోర్ అభిభవప్రాదుర్భావౌ నిరోధక్షణచిత్తాన్వయో నిరోధపరిణామః
విచ్ఛిన్నత మరియు నియమం అనే సంస్కారాలు ఎప్పుడు ప్రబలుతాయో, మనస్సు నియమ స్థితికి చేరినప్పుడు, అది నియమ పరిణామం అవుతుంది.
తస్య ప్రశాన్తవాహితా సంస్కారాత్
ఆ నియమ స్థితి సంస్కార ప్రభావంతో ప్రశాంతంగా ప్రవహిస్తుంది.
సర్వార్థతైకాగ్రతయోః క్షయోదయౌ చిత్తస్య సమాధిపరిణామః
మనస్సు అన్ని విషయాలపై లేదా ఒక్కదానిపై కేంద్రీకరించడంలో తగ్గడం, పెరగడం సమాధి పరిణామం.
తతః పునః శాన్తోదితౌ తుల్యప్రత్యయౌ చిత్తస్యైకాగ్రతాపరిణామః
తర్వాత, ప్రశాంతమైనదీ, ఉద్భవించినదీ రెండూ సమంగా ఉన్నప్పుడు, అది ఏకాగ్రత పరిణామం.
ఏతేన భూతేన్ద్రియేషు ధర్మలక్షణావస్థాపరిణామా వ్యాఖ్యాతాః
దీనివల్ల భూతాలు మరియు ఇంద్రియాలలో లక్షణాలు, స్వభావాలు, స్థితుల మార్పులు వివరించబడ్డాయి.
శాన్తోదితావ్యపదేశ్యధర్మానుపాతీ ధర్మీ
ప్రశాంతమైనవి, ఉద్భవించినవి, తెలియని లక్షణాలు ఏవైతే ఉన్నాయో వాటిని అనుసరించే ఆధారం ఉంది.
క్రమాన్యత్వం పరిణామాన్యత్వే హేతుః
క్రమంలో తేడా ఉండటం వల్ల పరిణామంలో తేడా కలుగుతుంది.
పరిణామత్రయసంయమాద్ అతీతానాగతజ్ఞానమ్
మూడు రకాల పరిణామాలపై సంయమం చేయడం వల్ల గత, భవిష్యత్తు విషయాల జ్ఞానం కలుగుతుంది.
శబ్దార్థప్రత్యయానామ్ ఇతరేతరాధ్యాసాత్ సంకరస్ తత్ప్రవిభాగసంయమాత్ సర్వభూతరుతజ్ఞానమ్
శబ్దం, అర్థం, భావం పరస్పరం కలిసిపోవడం వల్ల గందరగోళం వస్తుంది; వాటిని వేరు చేయడంపై సంయమం చేయడం వల్ల అన్ని ప్రాణుల మాటలు తెలుసుకోవచ్చు.
సంస్కారసాక్షాత్కరణాత్ పూర్వజాతిజ్ఞానమ్
సంస్కారాలను ప్రత్యక్షంగా గ్రహించడం వల్ల గత జన్మల జ్ఞానం కలుగుతుంది.
ప్రత్యయస్య పరచిత్తజ్ఞానమ్
భావాలపై సంయమం చేయడం వల్ల ఇతరుల మనస్సు తెలుసుకోవచ్చు.
న చ తత్ సాలమ్బనం తస్యావిషయీభూతత్వాత్
అది కూడా పూర్తిగా తెలియదు, ఎందుకంటే అది మన అనుభవానికి అందుబాటులో ఉండదు.
కాయరూపసంయమాత్ తద్గ్రాహ్యశక్తిస్తమ్భే చక్షుఃప్రకాశాసంప్రయోగే ఽన్తర్ధానమ్
శరీర రూపంపై సమ్యమం చేయడం వల్ల, మన దృష్టికి కనిపించే శక్తి నిలిపివేయబడినప్పుడు, కంటి వెలుగు సంబంధం తెగిపోతే, మనిషి కనబడకుండా పోతాడు.
సోపక్రమం నిరుపక్రమం చ కర్మ తత్సంయమాద్ అపరాన్తజ్ఞానమ్ అరిష్టేభ్యో వా
ఫలితమున్న లేదా లేన కర్మపై సమ్యమం చేయడం ద్వారా, మరణ సమయం తెలిసిపోతుంది లేదా కొన్ని సూచనల ద్వారా కూడా తెలుసుకోవచ్చు.
మైత్ర్యాదిషు బలాని
మైత్రీ మొదలైన గుణాలపై సమ్యమం చేయడం వల్ల, వాటికి సంబంధించిన శక్తులు కలుగుతాయి.
బలేషు హస్తిబలాదీని
బలంపై సమ్యమం చేయడం వలన, ఏనుగు బలంతో పాటు ఇతర బలాలు కూడా లభిస్తాయి.