పాతఞ్జలయోగసూత్రాణి

योगश् चित्तवृत्तिनिरोधः

యోగం అంటే మనస్సులో వచ్చే అలజడులను నియంత్రించడం.

तदा द्रष्टुः स्वरूपे ऽवस्थानम्

అప్పుడు దర్శించేవాడు తన నిజ స్వరూపంలో నిలుస్తాడు.

वृत्तिसारूप्यम् इतरत्र

ఇతర సమయాల్లో మనస్సు అలజడులతోనే ఐక్యమవుతుంది.

वृत्तयः पञ्चतय्यः क्लिष्टाक्लिष्टाः

మనస్సు అలజడులు ఐదు విధాలుగా ఉంటాయి; అవి బాధ కలిగించేవి లేదా కలిగించనివి.

प्रमाणविपर्ययविकल्पनिद्रास्मृतयः

అవి — సత్యజ్ఞానం, అపజ్ఞానం, కల్పన, నిద్ర, స్మృతి.

प्रत्यक्षानुमानागमाः प्रमाणानि

సత్యజ్ఞానం ప్రత్యక్షం, అనుమానం, మరియు విశ్వసనీయమైన వాక్యాల ద్వారా కలుగుతుంది.

विपर्ययो मिथ्याज्ञानम् अतद्रूपप्रतिष्ठम्

అపజ్ఞానం అంటే వాస్తవ స్వరూపానికి భిన్నంగా ఉండే తప్పుడు జ్ఞానం.

शब्दज्ञानानुपाती वस्तुशून्यो विकल्पः

కల్పన అనేది పదాల ద్వారా కలిగే జ్ఞానం, కానీ దానికి వాస్తవ వస్తువు ఉండదు.

अभावप्रत्ययालम्बना वृत्तिर् निद्रा

ఏదీ లేనట్టు అనిపించే భావన ఆధారంగా వచ్చే అలజడే నిద్ర.

अनुभूतविषयासंप्रमोषः स्मृतिः

అనుభవించిన విషయాలు మరవకుండా ఉండటమే స్మృతి.

अभ्यासवैराग्याभ्यां तन्निरोधः

అవి నియంత్రించబడటానికి అభ్యాసం, విరక్తి అవసరం.

तत्र स्थितौ यत्नो ऽभ्यासः

దానిలో స్థిరంగా ఉండేందుకు చేసే ప్రయత్నమే అభ్యాసం.

स तु दीर्घकालनैरन्तर्यसत्कारासेवितो दृढभूमिः

ఆ అభ్యాసం దీర్ఘకాలం, విరామం లేకుండా, భక్తితో చేస్తే బలంగా నిలుస్తుంది.

दृष्टानुश्रविकविषयवितृष्णस्य वशीकारसंज्ञा वैराग्यम्

కనిపించిన లేదా వినిపించిన విషయాల పట్ల ఆశ లేకుండా ఉండడమే విరక్తి.

तत् परं पुरुषख्यातेर् गुणवैतृष्ण्यम्

పురుషుని జ్ఞానంతో గుణాల పట్ల కూడా ఆసక్తి లేకపోవడమే పరమ విరక్తి.

वितर्कविचारानन्दास्मितारूपानुगमात् संप्रज्ञातः

విచారణ, ఆలోచన, ఆనందం, 'నేను' అనే భావనతో కూడిన సమాధిని సంప్రజ్ఞాత సమాధి అంటారు.

विरामप्रत्ययाभ्यासपूर्वः संस्कारशेषो ऽन्यः

నిలిపివేయడాన్ని అభ్యసించిన తర్వాత మిగిలేది కేవలం వాసనలే.

भवप्रत्ययो विदेहप्रकृतिलयानाम्

దేహం లేని వారు లేదా ప్రకృతిలో లీనమైనవారికి, జననానికి కారణం మిగిలిపోయిన జీవన వాసనలే.

श्रद्धावीर्यस्मृतिसमाधिप्रज्ञापूर्वक इतरेषाम्

ఇతరులయందు విశ్వాసం, శ్రమ, జ్ఞాపకం, ఏకాగ్రత, జ్ఞానం మొదలైనవాటితో ముందుగా సిద్ధించును.

तीव्रसंवेगानाम् आसन्नः

తీవ్రమైన ఆసక్తి ఉన్నవారికి సాధన ఫలితం దగ్గరలోనే ఉంటుంది.

मृदुमध्याधिमात्रत्वात् ततो ऽपि विशेषः

దీనిలోనూ మృదువు, మధ్యమం, అధికమైన శ్రమ వల్ల భేదం కలుగుతుంది.

ईश्वरप्रणिधानाद् वा

లేదా, ఈశ్వరుని పట్ల భక్తితో కూడిన సమర్పణ ద్వారా కూడా సాధ్యం.

क्लेशकर्मविपाकाशयैर् अपरामृष्टः पुरुषविशेष ईश्वरः

ఈశ్వరుడు అనగా కష్టాలు, కర్మలు, ఫలితాలు, వాసనల వల్ల ఎటువంటి ముడిపాటు లేని ప్రత్యేకమైన ఆత్మ.

तत्र निरतिशयं सर्वज्ञबीजम्

ఆయనయందే అపూర్వమైన సమస్తజ్ఞానానికి మూలం ఉంది.

पूर्वेषाम् अपि गुरुः कालेनानवच्छेदात्

ఆయనే ప్రాచీనులకూ గురువు, కాల పరిమితి ఆయనకు లేదు.

तस्य वाचकः प्रणवः

ఆయనకు సూచిక పదం 'ఓం' అనే మంత్రం.

तज्जपस् तदर्थभावनम्

ఆ మంత్రాన్ని జపించడం, దాని అర్థాన్ని మనసులో నిలిపి భావించడం.

ततः प्रत्यक्चेतनाधिगमो ऽप्य् अन्तरायाभावश् च

దాని వల్ల అంతర్ముఖమైన చైతన్యం కలుగుతుంది, అంతరాయాలు తొలగిపోతాయి.

व्याधिस्त्यानसंशयप्रमादालस्याविरतिभ्रान्तिदर्शनालब्धभूमिकत्वानवस्थितत्वानि चित्तविक्षेपास् ते ऽन्तरायाः

వ్యాధి, మాంద్యం, సందేహం, నిర్లక్ష్యం, అలసత్వం, నియమం లేకపోవడం, తప్పు గ్రహణం, స్థాయిని పొందలేకపోవడం, స్థిరంగా ఉండకపోవడం—ఇవి మనస్సు విక్షేపాలకు కారణమైన అంతరాయాలు.