శ్రద్ధగా వినండి. యోగశాస్త్రంలో, మన అనుభవం ఎలా ఏర్పడుతుందో విశదీకరించబడింది. శుద్ధమైన చైతన్యం అయిన పురుషుడు మరియు సత్త్వగుణం కలిగి ఉన్న బుద్ధి — వీటిద్దరూ వేరే వేరే వారు అయినప్పటికీ, మనం ఈ ఇద్దరిని వేరు చేయలేకపోవడమే అనుభవానికి కారణమవుతుంది. కానీ, ఎవరు తమ స్వధర్మంపై సమ్యమం చేస్తారో, వారికి పురుషుని జ్ఞానం వెలుగులోకి వస్తుంది. ఈ జ్ఞానానికీ, అంతర్గత శ్రవణ, స్పర్శ, దర్శన, రుచి, వాసన వంటి సహజ జ్ఞానేంద్రియ శక్తులు కలుగుతాయి. ఇవన్నీ బాహ్యప్రపంచంలో శక్తులుగా పనిచేస్తాయి గాని, సమాధి మార్గంలో అవి అడ్డంకులవుతాయి. బంధనానికి కారణాన్ని శమనం చేయడం ద్వారా, మనస్సు గమనాన్ని తెలుసుకోవడం ద్వారా, యోగి మరొకరి శరీరంలో ప్రవేశించగలడు. ఉదాన వాయుపై సంపూర్ణ నియంత్రణ వలన నీరు, మట్టి, ముల్లు వంటివి స్పర్శించవు; అలాగే, ఎగిరే శక్తి వస్తుంది. సమాన వాయుపై సంపూర్ణ నియంత్రణ వలన అంతర్గత అగ్ని ప్రబలుతుంది. చెవికి, ఆకాశానికి మధ్య సంబంధంపై సమ్యమం చేస్తే, దివ్యశ్రవణం కలుగుతుంది. శరీరానికి, ఆకాశానికి మధ్య సంబంధంపై సమ్యమం చేసి, పత్తి లేతదనాన్ని సాధిస్తే, ఆకాశంలో ప్రయాణించగల శక్తి సిద్ధమవుతుంది. ఈ విధంగా, బాహ్యకర్మలు అంతరించిపోయినప్పుడు, "మహావిదేహత" అనే స్థితి కలిగి, ప్రకాశాన్ని కప్పే ఆవరణం తొలగిపోతుంది. స్థూలత్వం, స్వరూపం, సూక్ష్మత్వం, సంయోగం, ప్రయోజనం — వీటిపై సమ్యమం చేస్తే, భూతాలపై సంపూర్ణ అధికారం వస్తుంది. దాని ఫలితంగా, అనేక రూపాలుగా మారగలగడం, దేహసిద్ధి, భూతగుణాలకు అతీతత లభిస్తాయి. దేహసిద్ధిలో అందం, కాంతి, బలము, వజ్రసంహతి లాంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. గ్రాహ్యక్రమం, స్వరూపం, అహంకార భావన, సంయోగం, ప్రయోజనం — వీటిపై సమ్యమం చేస్తే, ఇంద్రియాలపై సంపూర్ణ నియంత్రణ సిద్ధమవుతుంది. దాని ఫలితంగా, మనస్సు వేగంగా పనిచేయడం, ఇంద్రియాలపై ఆధీనత, ప్రాకృతిక పదార్థాలపై అధికారం లభిస్తాయి. సత్త్వము, పురుషుని మధ్య తేడా తెలుసుకున్న యోగికి అన్ని స్థితులపై అధికారం, సమస్తజ్ఞానం లభిస్తాయి. అయితే, ఈ శక్తులపట్ల కూడా వైరాగ్యం కలిగి, మలముల విత్తనాలు నశించినప్పుడు, కైవల్యం — పరిపూర్ణ విముక్తి సిద్ధమవుతుంది. ఎవరైనా ఉన్నత లోకాల్లోని దేవతలు శక్తులు ఇచ్చేందుకు ఆహ్వానించినా, యోగి అహంభావం, మమకారం కలిగి ఉండకూడదు; ఎందుకంటే దాని వల్ల అపరిచితమైన ఫలితాలు కలగవచ్చు. క్షణం, దాని క్రమంపై సమ్యమం చేస్తే, వివేకజన్య జ్ఞానం కలుగుతుంది. వర్ణం, లక్షణం, స్థానంలో తేడా లేకపోవడం వల్ల, సమానమైన వస్తువుల మధ్య తేడా తెలుసుకునే జ్ఞానం వస్తుంది. ఈ వివేకజన్య జ్ఞానం మోక్షదాయకమైనది, సమస్తాన్ని ఆవరించేది, అన్ని విషయాలకు అతీతమైనది, క్రమపద్ధతికి అతీతమైనది. సత్త్వము, పురుషుని స్వచ్ఛత సమంగా ఉన్నప్పుడు కైవల్యం కలుగుతుంది. సిద్ధులు జన్మతో, ఔషధాలతో, మంత్రబలంతో, తపస్సుతో, లేదా సమాధి ద్వారా కలుగుతాయి. ప్రకృతి పరిపూర్ణత వలన ఒక రూపం మరొక రూపంగా మారుతుంది. మార్పులకు కారణం, ఆవరణాలను తొలగించడం మాత్రమే; రైతు పొలంలో నీరు నడిపినట్టు. మనస్సులు అహంకార భావన వల్లే ఏర్పడతాయి. వాటిలో ఎన్నో రకాల మనస్సులు ఉంటాయి, వాటి మధ్య ఒకటి ప్రధానంగా పని చేస్తుంది. ధ్యానమునందు పుట్టిన మనస్సుకు సంస్కారాలు ఉండవు. యోగులకు కర్మ ఫలితాలు తెలుపు, నలుపు, మూడురకాలుగా ఉండవు; ఇతరులకు మాత్రం మూడు విధాలుగా ఉంటాయి. కర్మఫలితాలకు తగిన సంస్కారాలే వ్యక్తమవుతాయి. జన్మ, స్థలం, కాలం వేర్వేరు అయినా, సంస్కారాలు, స్మృతులు ఒకే స్వరూపంలో ఉండటం వల్ల, వాటి క్రమం కొనసాగుతుంది. వాటికి ఆదిమాలేదు, ఎందుకంటే వాంఛ శాశ్వతమైనది. కారణం, ఫలితం, ఆధారం, వస్తువు — ఇవి లేనప్పుడు సంస్కారాలు నశిస్తాయి. గతం, భవిష్యత్తు వాటి స్వరూపాలలోనే ఉంటాయి, గుణాల మార్గభేదం వల్ల. అవి వ్యక్తమవ్వడం లేదా సూక్ష్మంగా ఉండడం ద్వారా గుణస్వరూపమే అవుతాయి. ఒకే మార్పు ఉన్నందువల్ల, వస్తువు యొక్క వాస్తవికత స్థిరంగా ఉంటుంది. ఒకే వస్తువును చూసినా, వేర్వేరు మనస్సుల వల్ల, ప్రతి యోగికి దాని అనుభవం వేరు వేరు. వస్తువు ఒక్క మనస్సుకు మాత్రమే ఆధారపడదు; అదే కాకపోతే, అది ఏ రూపంలో ఉంటుందో తెలియదు. వస్తువు మనస్సు రంగుతోనే తెలిసేది, లేకపోతే తెలియదు. మనస్సు చేసే మార్పులు, ఆ మనస్సుకు అధిపతి అయిన పురుషునికి ఎప్పుడూ తెలిసే ఉంటాయి; ఎందుకంటే పురుషుడు మార్పులకు లోనవాడు కాదు. కానీ మనస్సు తనను తాను ప్రకాశింపజేయదు, ఎందుకంటే అది గ్రాహ్యమైనది మాత్రమే. ఇలా యోగశాస్త్రం, సాధకుడి మార్గాన్ని, అనుభవాలను, సిద్ధులను, కైవల్యాన్ని విశదంగా వివరిస్తుంది.