యోగశాస్త్రంలో మూడవ అధ్యాయంలోని ఈ శ్లోకాల వరుసను అనుసరిస్తూ, యోగి సాధనలో పొందే అనుభవాలు, పరిణామాలు, మరియు సిద్ధులను గురించి ఒక ప్రవాహమయమైన కథను చెప్పగలను. యోగి ధారణ, ధ్యానం, సమాధి అనే మూడు అంతర్గత సాధనల్లో నిపుణతను సాధించినప్పుడు, అతనికి లోపలి జ్ఞానప్రకాశం ఉద్భవిస్తుంది. ఈ జ్ఞానాన్ని యోగి వివిధ స్థాయిలపై అన్వయించగలడు. ధారణ, ధ్యానం, సమాధి సాధనలన్నీ మునుపటి బాహ్య సాధనల కంటే మరింత అంతర్గతమైనవే. అయినప్పటికీ, ఇవి కూడా బీజసమాధి (నిర్బీజ సమాధి)తో పోలిస్తే బాహ్యంగానే ఉంటాయి. యోగి మనస్సులో వ్యాక్షేప impressions (విచ్ఛిన్నత) మరియు నియమ impressions (నిగ్రహం) మధ్య వచ్చే ఆధిక్యత, అలాగే నియమ సమయంలో మనస్సు ఆ స్థితికి అనుసంధానమవడం—ఇవన్నీ నియమ పరిణామంగా చెప్పబడతాయి. ఈ నియమ పరిణామం వల్ల మనస్సు ప్రవాహం ప్రశాంతంగా మారుతుంది. అలాగే, మనస్సు ఒక వస్తువుపై లేదా అన్ని వస్తువులపై దృష్టి పెట్టే స్థితి కనుమరుగవడం, మళ్లీ ఉద్భవించడం—ఇది సమాధి పరిణామం. ఈ ప్రశాంతత మరియు ఉద్భవ impressions సమంగా ఉన్నప్పుడు, అది ఏకాగ్ర పరిణామం. ఈ విధంగా, పంచభూతాలు, ఇంద్రియాల్లోని లక్షణాలు, అవయవాల పరిణామాలు అన్నీ కూడా ఈ మార్పుల ద్వారా వివరించబడతాయి. ప్రతి పదార్థానికి ఆధారమైన లక్షణాలు—ప్రశాంతమైనవి, ఉద్భవిస్తున్నవి, ఇంకా వ్యక్తీకరించబడని లక్షణాలు—వాటిని అనుసరిస్తూ ఉంటాయి. ఈ పరిణామాల్లో క్రమంలో వచ్చే భేదమే, వాటి భిన్నత్వానికి కారణం. ఈ మూడు రకాల పరిణామాలపై సమ్యమం (ధారణ, ధ్యానం, సమాధి సమన్వయం) చేయడం ద్వారా యోగికి గత, భవిష్యత్తు విషయాల జ్ఞానం కలుగుతుంది. శబ్దం, అర్థం, మనో వృద్ధి (భావన) పరస్పరం కలిసిపోవడం వల్ల మనస్సు గందరగోళానికి లోనవుతుంది. వాటిని వేరుచేసి సమ్యమం చేయడం ద్వారా సమస్త ప్రాణుల వాక్యార్థ జ్ఞానం లభిస్తుంది. ఇంకా, మనస్సులో ఉన్న సంస్కారాలను ప్రత్యక్షంగా గ్రహించడం ద్వారా యోగికి తన గత జన్మల జ్ఞానం వస్తుంది. ఇతరుల మనస్సులపై సమ్యమం చేయడం వల్ల వారి మనస్సును తెలుసుకునే శక్తి లభిస్తుంది. అయితే, ఈ జ్ఞానం వారి అంతర్గతాధారాన్ని (అంతరాత్మను) చేరదు, ఎందుకంటే అది గ్రహణానికి వస్తుందని కాదు. శరీరాకారంపై సమ్యమం చేయడం ద్వారా, యోగి తన దేహాన్ని ఇతరులకు కనబడకుండా చేసుకోవచ్చు—కళ్ళు మరియు వెలుతురు మధ్య సంబంధాన్ని నిలిపివేయడం వల్ల ఇది సాధ్యం. పుణ్యపాప కర్మలపై సమ్యమం చేయడం ద్వారా, యోగికి తన మరణకాలాన్ని, లేకపోతే కొన్ని సూచనల ద్వారా తెలుసుకునే శక్తి వస్తుంది. మిత్రభావం మొదలైన గుణాలపై సమ్యమం చేయడం ద్వారా, వాటికి సంబంధించిన శక్తులు లభిస్తాయి. బలంపై సమ్యమం చేయడం ద్వారా, ఏనుగుబలంతో సమానమైన శక్తిని యోగి పొందగలడు. ఉన్నత జ్ఞానదీపాన్ని కర్మలపై ప్రసరింపజేయడం ద్వారా, సూక్ష్మమైన, దాగిన, దూరమైన విషయాలను తెలుసుకునే శక్తి వస్తుంది. సూర్యునిపై సమ్యమం చేయడం ద్వారా లోకాల జ్ఞానం, చంద్రునిపై సమ్యమం చేయడం ద్వారా నక్షత్రాల స్థితి, ధ్రువతారపై సమ్యమం చేయడం ద్వారా నక్షత్రాల చలన జ్ఞానం లభిస్తాయి. నాభిచక్రంపై సమ్యమం చేయడం ద్వారా శరీర నిర్మాణం, కనంథకూపంపై సమ్యమం చేయడం ద్వారా ఆకలి దప్పికలు తొలగిపోతాయి. కూర్మనాడిపై సమ్యమం చేయడం ద్వారా స్థిరత్వం, శిరస్సుపై ఉన్న వెలుగు బిందువుపై సమ్యమం చేయడం ద్వారా సిద్ధపురుషులను దర్శించే శక్తి లభిస్తుంది. లేదా, సహజజ్ఞానాన్ని పొందడం ద్వారా సమస్త విషయాల జ్ఞానం కలుగుతుంది. హృదయంపై సమ్యమం చేయడం ద్వారా మనస్సు జ్ఞానం పొందవచ్చు. అనేక అనుభవాలు మనస్సు యొక్క స్వచ్ఛమైన చైతన్యం (పురుష) మరియు సత్త్వం మధ్య తేడాను మనస్సు గ్రహించలేకపోవడమే కారణం. ఈ తేడాపై సమ్యమం చేయడం వల్ల పురుష జ్ఞానం లభిస్తుంది. ఈ విధంగా, యోగికి దివ్యమైన శ్రవణ, స్పర్శ, దర్శన, రుచి, వాసన వంటి ఇంద్రియశక్తులు లభిస్తాయి. కానీ ఇవన్నీ సమాధి మార్గంలో ఆటంకాలుగా పనిచేస్తాయి; బాహ్యప్రపంచంలో ఇవి శక్తులుగా ఉంటాయి. బంధనానికి కారణమైన సంస్కారాలను సడలించడం, మనస్సు సంచారాన్ని తెలుసుకోవడం ద్వారా యోగి ఇతరుల దేహంలో ప్రవేశించగలడు. ఉదానవాయుపై నిపుణత సాధించడంతో నీరు, మట్టి, ముల్లు వంటి వాటికి తాకకుండా ఉండటం, పైకి ఎగరడం సాధ్యమవుతుంది. సమానవాయుపై నిపుణత సాధించడంతో అంతర్గత అగ్నిని ప్రబలంగా చేయగలడు. కర్ణం మరియు ఆకాశం మధ్య సంబంధంపై సమ్యమం చేయడం ద్వారా దివ్యశ్రవణశక్తి లభిస్తుంది. శరీరం మరియు ఆకాశం మధ్య సంబంధంపై సమ్యమం చేసి, పత్తివంటి లఘుత్వాన్ని సాధించడం వల్ల ఆకాశంలో సంచరించగలడు. బాహ్యమైన, నిర్మితమైన కర్మలను విడిచిపెట్టినప్పుడు, మహావిదేహత అనే స్థితి వస్తుంది; అప్పుడు జ్ఞానాన్ని ఆవరించే అంధకారం తొలగిపోతుంది. స్థూలత్వం, స్వరూపం, సూక్ష్మత్వం, సంయోగం, ప్రయోజనం వంటి భూతాల లక్షణాలపై సమ్యమం చేయడం ద్వారా, యోగి భూతాలపై ఆధిపత్యాన్ని సాధించగలడు. ఈ విధంగా, యోగి యొక్క సాధన పరంపరలో, ప్రతి మెట్టు అతనికి లోపలి జ్ఞానం, శక్తి, సిద్ధి, మరియు చివరికి పరమార్థాన్ని తెలుసుకునే మార్గాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.