द्रष्टा शुद्धचैतन्यरूपः सन् मनसः विकल्पद्वारा दृश्यं पश्यति। दृश्यस्य तत्त्वं तस्यैव प्रयोजनाय अस्ति। यः पुरुषः स्वार्थसिद्धिं प्राप्तवान्, तस्य दृश्यं नश्यति; अन्येषां तु दृश्यं तद्व्याप्तत्वात् अवशिष्टं भवति। आत्मशक्तेः स्वामित्वस्य च स्वरूपज्ञानाय संयोगः कारणं भवति। तस्य संयोगस्य कारणं तु अविद्या। यदा सा अविद्या नास्ति, तदा संयोगः नश्यति; एषा द्रष्टुः मोक्षः। तस्य मोक्षस्य उपायः निरन्तरविवेकख्यातिः। तस्य विवेकिनः ज्ञानं सप्तधाः परमपर्यन्तं प्राप्नोति। योगाङ्गानां अभ्यासेन मलानां क्षये विवेकख्यातिः यावत् ज्ञानप्रकाशः उदेति। अष्टाङ्गयोगः इति — यमः, नियमः, आसनम्, प्राणायामः, प्रत्याहारः, धारणा, ध्यानम्, समाधिः। यमाः — अहिंसा, सत्यम्, अस्तेयम्, ब्रह्मचर्यम्, अपरिग्रहः। एते महाव्रताः सर्ववर्णदेशकालस्थितिषु नित्याः। नियमाः — शौचम्, सन्तोषः, तपः, स्वाध्यायः, ईश्वरप्रणिधानम्। यदा चित्तं दुःखदुष्टवृत्तिभिः विक्षिप्तं भवति, तदा तद्विपरीतानि भावयेत्। हिंसादिविकाराः क्रोधलोभमोहप्रवृत्ताः, कृतानुमोदितानुमोदिताः, तीव्रमन्दमध्याः, अनन्तदुःखाज्ञानहेतवः; तस्मात् तद्विपरीतानि भावयेत्। यः अहिंसायाम् स्थितः, तस्य समीपे सर्ववैरभावः नश्यति। सत्यम् स्थितस्य कर्मफलप्राप्तिः भवति। अस्तेयस्थितस्य सर्वरत्नानि सम्प्राप्तानि। ब्रह्मचर्यस्थितस्य वीर्यलाभः। अपरिग्रहस्थितस्य जन्मकथाज्ञानम्। शौचात् देहद्वेषः, परस्परसंस्पर्शवर्जनम्। शौचस्य फलम् — चित्तप्रसादः, एकाग्रता, इन्द्रियजयः, आत्मदर्शनयोग्यता। सन्तोषात् परमसुखलाभः। तपसः शुद्धिः, देहेन्द्रियसिद्धिः। स्वाध्यायात् इष्टदेवतासम्पर्कः। ईश्वरप्रणिधानात् समाधिसिद्धिः। आसनं स्थिरसुखमस्ति। तस्य साधनम् प्रयत्नशैथिल्येन अनन्तसमापत्त्या। तदा द्वन्द्वानभिघातः। तस्मिन्सिद्धे प्राणश्वासप्रश्वासयोः गतिनियमः प्राणायामः। तस्य बाह्याभ्यन्तरस्थम्भवृत्तयः देशकालसंख्याभिः दीर्घसूक्ष्माः। चतुर्थः तु बाह्याभ्यन्तरविषयातीतः। तदा प्रकाशावरणक्षयः। चित्तस्य धारण्योग्यता। प्रत्याहारः — इन्द्रियाणि स्वविषयेषु अनासक्तानि मनसः स्वरूपमिव अनुकरणानि। तदा परमवश्यता इन्द्रियाणाम्। धारणा — चित्तस्य एकदेशे बन्धः। तत्र निरन्तरप्रवाहः ध्यानम्। तस्य एव वस्तुनिष्ठे प्रकाशे आत्मा इव शून्यः, समाधिः। एते त्रयम् एकदेशे सम्यमा इति।