यदा चित्तस्य विक्षेपाः क्षीणाः भवन्ति, तदा तत् निर्मलमणिवत् प्रकाशते, यः दर्शकस्य, दर्शनस्य, दृश्यस्य च वर्णं गृह्णाति; एष एव समाधिः। तस्मिन्नेव अवस्थायां, यः समाधिः तर्कसहितः अस्ति, स शब्दार्थज्ञानविचारैः मिश्रितः भवति। स्मृतिः शुद्धा यदा भवति, तदा चित्तं स्वस्वरूपशून्यवत् दृश्यवस्तुमात्रं प्रकाशयति; एष समाधिः तर्करहितः। एवं सूक्ष्मवस्तु विषयकः समाधिः तर्कसहितः तर्करहितः च, तेनैव प्रकारेण वर्ण्यते। वस्तुनः सूक्ष्मता लिङ्गरहिते समाप्तिम् उपैति। एते बीजसमाधयः। यदा तर्करहितस्य समाधेः सिद्धिः भवति, तदा अन्तःकरणस्य प्रकाशः उद्भवति। तत्र तु ज्ञानं सत्येन पूर्णम् भवति। तत् ज्ञानं प्रमाणानुमानाभ्याम् भिन्नम्, वस्तुनिष्ठत्वात्। तस्मात् समाधेः जातः संस्कारः अन्यान् संस्कारान् निवारयति। तस्य अपि निरोधे, सर्वनिरोधे, बीजरहितः समाधिः जायते। तपः स्वाध्यायः ईश्वरप्रणिधानं च कर्मयोगः। एषः समाधिसिद्ध्यर्थं च क्लेशक्षयाय च। अविद्या-अस्मिता-राग-द्वेष-अभिनिवेशाः क्लेशाः। तेषां क्षेत्रं अविद्या, सुप्त-तन्नु-विच्छिन्न-उदाहरणानां अवस्थायाम्। अविद्या तु अनित्य-अशुचि-दुःख-अनात्मनि नित्य-शुचि-सुख-आत्मत्वबुद्धिः। अस्मिता दृष्टिदृश्यशक्त्योः ऐक्यबुद्धिः। रागः सुखानुसन्धानम्। द्वेषः दुःखानुसन्धानम्। अभिनिवेशः स्वशक्त्या प्रवृत्तः सर्वेषु, विदुषिषु अपि समानः। एते सूक्ष्मक्लेशाः तेषां मूलप्रतिसंस्थानात् निवर्त्याः। तेषां विक्षिप्ताः ध्यानाभ्यासेन त्याज्याः। क्लेशमूलाः संस्काराः दृष्ट-अदृष्ट-जन्मेषु अनुभव्यम्। मूलस्य अस्तित्वे, तस्य फलम् जन्म-आयुः-भोगः। ते पुण्यापुण्यहेतुत्वात् सुखदुःखफलाः। विवेकिनः सर्वम् दुःखमेव, परिवर्तनदुःख-ताप-संस्कारदुःख-गुणविरोधदुःखात्। अनागतदुःखः हेयः। तस्य हेतुः दृष्ट-दृश्ययोः संयोगः। दृश्यं प्रकाशक्रियास्थित्यात्मकम्, भूतइन्द्रियवर्गसम्पन्नम्, अनुभवमोक्षार्थम्। गुणानां अवस्थाः विशेष-समान-लिङ्ग-अलिङ्गाः। दृष्टा शुद्धचैतन्यः, चित्तदर्शनद्वारा पश्यति। दृश्यस्य तत्त्वं तस्यैव हेतोः। स सिद्धस्य तिरोहितं, अन्येषु साधारणत्वात् स्थितम्। संयोगः आत्मशक्तिस्वामित्वस्वरूपज्ञानहेतुः। तस्य संयोगस्य कारणम् अविद्या। तस्य अभावे संयोगनिरोधः; एष दृष्टस्य मोक्षः। तदनुष्ठानाय विवेकख्यातिः साधनम्। तस्य सप्तधा विवेकज्ञानस्य परमावस्था। योगाङ्गानाम् अभ्यासेन, मलक्षये, ज्ञानदीप्तिः विवेकख्यातिपर्यन्तम्। यम-नियम-आसन-प्राणायाम-प्रत्याहार-धारणा-ध्यान-समाधयः अष्टाङ्गयोगः।