अनादित्वं तेषां वासना-नित्यत्वात्, यतः इच्छादीनां प्रवाहः अनन्तः अस्ति। कारण-फल-आश्रय-अलम्बनैः संयुक्ताः सन्तः, तेषां अभावे तानि चित्तवृत्तयः निवर्तन्ते। अतीतानागतं च स्वस्वरूपे एव स्थितम्, गुणानां मार्गभेदात्। तानि दृश्यते वा अदृश्यते वा, सर्वाणि गुणधर्मकानि एव। एकत्वात् परिणामानाम्, वस्तुनः तत्त्वं निश्चीयते। यद्यपि वस्तु एकं स्यात्, चित्तभेदात् पश्यताम् अनुभूतिपथः पृथक् भवति। न च वस्तु एकस्य चित्तस्य अधीनम्; प्रमाणाभावे तत् किं स्यात्? वस्तु चित्तसंस्कारवशात् ज्ञातं वा, अज्ञातं वा भवति। चित्तवृत्तयः सर्वदा तस्येश्वरस्य ज्ञाताः एव, यतः पुरुषः न कदापि परिवर्तते। चित्तं तु स्वयम् आत्मनः प्रकाशकं न भवति, यतः तदपि दृश्यत्वात्। एकस्मिन्नेव क्षणे चित्तयोः उभयोः ग्रहणं न सम्भवति। यद्येकं चित्तं अन्यच्चित्तं पश्येत्, तर्हि अतिशयेन बुद्धिव्यवसायः स्मृतिसंकरश्च स्यात्। चेतनायाः तत्रातिवाहनाभावात्, स्वरूपग्रहणेन केवलं स्वबुद्धेः अनुभवः भवति। चित्तं द्रष्टृदृश्ययोः संस्कारैः वर्णितं, सर्वानुभवयोग्यं भवति। अनन्ताशयैः विविधरूपं चित्तं, परार्थं एव प्रवर्तते, संघातस्वरूपत्वात्। विवेकदृष्टेः तु अहंकारवृत्तिः निवर्तते। तदा चित्तं विवेकाभिमुखं भवति, मोक्षाभिमुखं च। तेषां विवेकान्तराले संस्कारोत्था अन्याः वृत्तयः उद्भवन्ति। तेषां अपि निवृत्तिः क्लेशवत् उपदिष्टा। यः पुनः विवेकज्ञानस्य अपि परमो वैराग्यवान्, तस्य धर्ममेघसमाधिः उदेति। तस्मात् सर्वक्लेशकर्मणां क्षयः। तदा अनन्तज्ञानस्य आवरणमलक्षये, ज्ञेयं स्वल्पं एव अवशिष्यते। तस्मात् गुणानां परिणामक्रमः, स्वार्थसमाप्तौ समाप्तिं गच्छति। क्रमः तु क्षणपरिणामानां क्रमान्तरन्यायेन विवेच्यते। मोक्षः तु गुणानां स्वस्वस्थानप्रतिपत्तिः, पुरुषार्थशून्यता, अथवा चेतनायाः स्वस्वरूपे स्थितिः इति।