स्मरणं नाम यत् अनुभवितवस्तूनां नाशरहितं धारयितुम् शक्तिः। तस्य च मनसि स्थितिव्यत्ययाः यथावत् न भवन्ति चेत्, तदा तानि वस्तूनि स्मृतिरूपेण सदा तिष्ठन्ति। तेषां च मनोविकाराणां निरोधः अभ्यासवैराग्याभ्याम् साध्यः। अभ्यासः तु तत्र स्थितौ निरन्तरं प्रयत्नः, यः मनः तस्मिन् विषये स्थिरं भवति। स च अभ्यासः दीर्घकालम् अनवच्छिन्नं श्रद्धया कृतः सुदृढः भवति। वैराग्यं तु दृष्टानुश्रविकविषयवितृष्णस्य वशीकरणम्। यदा ज्ञानात् आत्मनः स्वरूपं ज्ञायते तदा गुणेषु अपि परमवैराग्यं जायते। तत्र विविक्तः समाधिः बुद्धिपूर्वकः, तर्कविचारानन्दास्मितासंयुक्तः। अन्यः समाधिः विरामप्रत्ययाभ्यासपूर्वकः, यत्र केवलं संस्काराः शेषः। ये च देहभूताः वा प्रकृतिलयानां च, तेषां कारणं सत् संस्कारः एव। अन्येषां तु श्रद्धावीर्यस्मृतिसमाधिप्रज्ञापूर्वकः मार्गः। ये अतिव्रताः, तेषां सिद्धिः शीघ्रं भवति। तेषु अपि प्रयत्नभेदात् मन्दमध्यमाधिमात्रः भेदः अस्ति। अथवा ईश्वरप्रणिधानात् अपि सिद्धिः। ईश्वरः तु विशेषः पुरुषः, क्लेशकर्मविपाकाशयैः अपरिग्रहः। तस्मिन् अनुत्तमं सर्वज्ञबीजम् अस्ति। सः कालानवच्छेदात् पूर्वेषाम् अपि गुरुः। तस्य वाचकः प्रणवः, ओम् इति। तस्य जपः तदर्थभावनं च। ततोऽन्तरात्मा प्रकाशः, विघ्नानां च अभावः। व्याधि-स्त्यान-संशय-प्रमाद-आलस्य-अविरति-भ्रान्तिदर्शन-अलब्धभूमिकत्व-अनवस्थितत्वानि चित्तविक्षेपाः, तानि विघ्नाः। तेषु च दुःख-दौर्मनस्य-शरीरशैथिल्य-श्वास-प्रश्वासाः विक्षेपसहिता भवन्ति। तेषां निरोधाय एकतत्त्वाभ्यासः। सुखदुःखपुण्यापुण्येषु मैत्री-करुणा-मुदितोपेक्षाभावनया चित्तस्य प्रसादः। अथ वा प्रच्छर्दनविधारणाभ्याम् प्राणस्य। अथ वा विषयवितर्काभ्यासात्। अथ वा दुःखाभावप्रकाशमानसाभ्याम्। अथ वा रागविरागिणि चित्तनिवेशः। अथ वा स्वप्ननिद्राज्ञाने चित्तनिवेशः। अथ वा यथाभिमतध्यानात् अपि। तदा सर्वसूक्ष्ममहत्त्वेषु चित्तस्य अधिकारः। यदा चित्तवृत्तयः क्षीणाः, तदा मनः निर्मलमणिवत्, ग्राही-ग्रहण-ग्रह्यवर्णप्राप्तम्, तद् समाधिः। तत्र तर्कसमाधिः शब्दार्थज्ञानविकल्पसम्पृक्तः। स्मृतिशुद्धौ तु स्वभावशून्यं मनः, केवलं वस्तु प्रकाशते, तद् निर्तर्कसमाधिः। एवं सूक्ष्मविषयेषु तर्कविचारसमाधिः व्याख्यातः। सूक्ष्मस्य विषयस्य अन्तः लिङ्गपर्यवसानम्। एते बीजसमाधयः। यदा निर्बीजसमाधौ अधिकारः, तदा अन्तःकरणस्य प्रकाशः। तत्र ज्ञानं सत्येन पूर्णम्। तद् ज्ञानं आगमानुमानज्ञानात् भिन्नम्, तद् विशेषविषयविषयम्। तस्य समाधेः संस्कारः अन्यसंस्कारान् प्रत्यवस्थानम्।