ਸ਼ੌਚਾਤ੍ ਸ੍ਵਾਙ੍ਗਜੁਗੁਪ੍ਸਾ ਪਰੈਰ੍ ਅਸਂਸਰ੍ਗਃ
ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ਼ੁਦ੍ਧਿਸੌਮਨਸ੍ਯੈਕਾਗ੍ਰ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਜਯਾਤ੍ਮਦਰ੍ਸ਼ਨਯੋਗ੍ਯਤ੍ਵਾਨਿ ਚ
ਇਸ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ, ਖੁਸ਼ੀ, ਇਕਾਗਰਤਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਤੇ ਆਤਮ-ਅਨੁਭਵ ਲਈ ਯੋਗਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਸਂਤੋषਾਦ੍ ਅਨੁਤ੍ਤਮਃ ਸੁਖਲਾਭਃ
ਸੰਤੋਖ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਕਾਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍ ਤਪਸਃ
ਤਪ ਨਾਲ ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਾਦ੍ ਇष੍ਟਦੇਵਤਾਸਂਪ੍ਰਯੋਗਃ
ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਮਾਧਿਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ ਈਸ਼੍ਵਰਪ੍ਰਣਿਧਾਨਾਤ੍
ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਥਿਰਸੁਖਮ੍ ਆਸਨਮ੍
ਆਸਨ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਟਿਕਾਊ ਤੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਹੋਵੇ।
ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਾਨਨ੍ਤਸਮਾਪਤ੍ਤਿਭ੍ਯਾਮ੍
ਇਹ ਉੱਦਮ ਦੀ ਢਿਲ੍ਹੀਤਾ ਤੇ ਅਨੰਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਾਨਭਿਘਾਤਃ
ਫਿਰ, ਵਿਰੋਧੀ ਜੋੜਿਆਂ ਤੋਂ ਮਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਤਿ ਸ਼੍ਵਾਸਪ੍ਰਸ਼੍ਵਾਸਯੋਰ੍ ਗਤਿਵਿਚ੍ਛੇਦਃ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਃ
ਜਦ ਇਹ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਹ ਲੈਣ ਤੇ ਛੱਡਣ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਨਾ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਸ੍ਤਮ੍ਭਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਦੇਸ਼ਕਾਲਸਂਖ੍ਯਾਭਿਃ ਪਰਿਦृष੍ਟੋ ਦੀਰ੍ਘਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਃ
ਇਸ ਦੀ ਚਲਣ — ਬਾਹਰ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਰੋਕੀ ਹੋਈ — ਥਾਂ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਬੀ ਤੇ ਸੁਖਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਵਿषਯਾਕ੍ਸ਼ੇਪੀ ਚਤੁਰ੍ਥਃ
ਚੌਥੀ ਕਿਸਮ ਬਾਹਰੀ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤਃ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਵਰਣਮ੍
ਫਿਰ, ਚਾਨਣ 'ਤੇ ਪਿਆ ਪਰਦਾ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਾਰਣਾਸੁ ਚ ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਮਨਸਃ
ਤੇ ਮਨ ਧਿਆਨ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਵਿषਯਾਸਂਪ੍ਰਯੋਗੇ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪਾਨੁਕਾਰ ਇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰਃ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਨਾ ਜੁੜ ਕੇ, ਮਨ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ — ਇਹੀ ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ ਹੈ।
ਤਤਃ ਪਰਮਾ ਵਸ਼੍ਯਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮ੍
ਫਿਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ 'ਤੇ ਸਰਵੋਚਤ ਕਾਬੂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ਬਨ੍ਧਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਧਾਰਣਾ
ਮਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਟਿਕਾ ਦੇਣਾ ਹੀ ਧਾਰਣਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯੈਕਤਾਨਤਾ ਧ੍ਯਾਨਮ੍
ਉਸ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਅਵਿਰਤ ਧਿਆਨ ਹੀ ਧਿਆਨ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਏਵਾਰ੍ਥਮਾਤ੍ਰਨਿਰ੍ਭਾਸਂ ਸ੍ਵਰੂਪਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਇਵ ਸਮਾਧਿਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਸ਼ਾ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਜਿਵੇਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਵਸਥਾ ਸਮਾਧੀ ਹੈ।
ਤ੍ਰਯਮ੍ ਏਕਤ੍ਰ ਸਂਯਮਃ
ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਜਦ ਇੱਕ ਹੀ ਥਾਂ ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਯਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਜ੍ਜਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਲੋਕਃ
ਇਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਾਬੂ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਭੂਮਿषੁ ਵਿਨਿਯੋਗਃ
ਇਸ ਦਾ ਵਰਤਾਓ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਯਮ੍ ਅਨ੍ਤਰਙ੍ਗਂ ਪੂਰ੍ਵੇਭ੍ਯਃ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਨ।
ਤਦ੍ ਅਪਿ ਬਹਿਰਙ੍ਗਂ ਨਿਰ੍ਬੀਜਸ੍ਯ
ਇਹ ਵੀ ਬੀਜ ਰਹਿਤ ਸਮਾਧੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਾਹਰਲੇ ਹਨ।
ਵ੍ਯੁਤ੍ਥਾਨਨਿਰੋਧਸਂਸ੍ਕਾਰਯੋਰ੍ ਅਭਿਭਵਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੌ ਨਿਰੋਧਕ੍ਸ਼ਣਚਿਤ੍ਤਾਨ੍ਵਯੋ ਨਿਰੋਧਪਰਿਣਾਮਃ
ਮਨ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਅਤੇ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਤੇ ਉਪਜ, ਅਤੇ ਰੋਕਣ ਦੇ ਪਲ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀ ਜੁੜਾਈ, ਇਹ ਰੋਕਣ ਦੀ ਬਦਲਾਅ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਵਾਹਿਤਾ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਤ੍
ਇਸ ਦੀ ਧਾਰਾ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਤੈਕਾਗ੍ਰਤਯੋਃ ਕ੍ਸ਼ਯੋਦਯੌ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸਮਾਧਿਪਰਿਣਾਮਃ
ਮਨ ਦੀ ਹਰ ਵਿਸ਼ਾ ਜਾਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾ ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਘਟਾਈ ਤੇ ਵਾਧਾ, ਇਹ ਸਮਾਧੀ ਦੀ ਬਦਲਾਅ ਹੈ।
ਤਤਃ ਪੁਨਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋਦਿਤੌ ਤੁਲ੍ਯਪ੍ਰਤ੍ਯਯੌ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯੈਕਾਗ੍ਰਤਾਪਰਿਣਾਮਃ
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਉਭਰਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਕਾਗਰਤਾ ਦੀ ਬਦਲਾਅ ਹੈ।
ਏਤੇਨ ਭੂਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇषੁ ਧਰ੍ਮਲਕ੍ਸ਼ਣਾਵਸ੍ਥਾਪਰਿਣਾਮਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ
ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਤੱਤਾਂ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਕੜ, ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੇ ਅਵਸਥਾ ਦੀਆਂ ਬਦਲਾਵਾਂ ਸਮਝਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤੋਦਿਤਾਵ੍ਯਪਦੇਸ਼੍ਯਧਰ੍ਮਾਨੁਪਾਤੀ ਧਰ੍ਮੀ
ਜੋ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਉਭਰਦੇ ਜਾਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਲਕੜਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ ਹੈ।