ਤਤੋ ऽਣਿਮਾਦਿਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਃ ਕਾਯਸਂਪਤ੍ ਤਦ੍ਧਰ੍ਮਾਨਭਿਘਾਤਸ਼੍ ਚ
ਇਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਹੋਣ ਆਦਿ ਦੀ ਸਮਰਥਾ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਅਟੱਲਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਰੂਪਲਾਵਣ੍ਯਬਲਵਜ੍ਰਸਂਹਨਨਤ੍ਵਾਨਿ ਕਾਯਸਂਪਤ੍
ਸਰੀਰ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਵਿਚ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਕ੍ਰਿਪਾ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਹੀਰੇ ਵਰਗਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਗ੍ਰਹਣਸ੍ਵਰੂਪਾਸ੍ਮਿਤਾਨ੍ਵਯਾਰ੍ਥਵਤ੍ਤ੍ਵਸਂਯਮਾਦ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਜਯਃ
ਗ੍ਰਹਣ, ਅਸਲ ਸਵਭਾਵ, ਅਹੰਕਾਰ, ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਸਮਯਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਸ਼ਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਤਤੋ ਮਨੋਜਵਿਤ੍ਵਂ ਵਿਕਰਣਭਾਵਃ ਪ੍ਰਧਾਨਜਯਸ਼੍ ਚ
ਇਸ ਤੋਂ ਮਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਉੱਤੇ ਵਸ਼ਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਪੁਰੁषਾਨ੍ਯਤਾਖ੍ਯਾਤਿਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਧਿष੍ਠਾਤृਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਤृਤ੍ਵਂ ਚ
ਜੋ ਸਤ੍ਵ ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਵੱਖਰੀਅਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਉੱਤੇ ਹਕਮ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਵੈਰਾਗ੍ਯਾਦ੍ ਅਪਿ ਦੋषਬੀਜਕ੍ਸ਼ਯੇ ਕੈਵਲ੍ਯਮ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਾਕਤਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਰਾਹੀਂ, ਜਦੋਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੇਵਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਥਾਨ੍ਯੁਪਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰਣੇ ਸਙ੍ਗਸ੍ਮਯਾਕਰਣਂ ਪੁਨਰ੍ ਅਨਿष੍ਟਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਤ੍
ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸੱਦੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਲਗਾਵ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਕਾਰਾਤਮਕ ਨਤੀਜੇ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ਣਤਤ੍ਕ੍ਰਮਯੋਃ ਸਂਯਮਾਦ੍ ਵਿਵੇਕਜਂ ਜ੍ਞਾਨਮ੍
ਪਲ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਲੜੀ ਉੱਤੇ ਸਮਯਮ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਗਿਆਨ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਜਾਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣਦੇਸ਼ੈਰ੍ ਅਨ੍ਯਤਾਨਵਚ੍ਛੇਦਾਤ੍ ਤੁਲ੍ਯਯੋਸ੍ ਤਤਃ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਃ
ਜਾਤੀ, ਲਕੜ, ਥਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ, ਸਮਾਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖਰਾ ਜਾਣਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਾਰਕਂ ਸਰ੍ਵਵਿषਯਂ ਸਰ੍ਵਥਾਵਿषਯਮ੍ ਅਕ੍ਰਮਂ ਚੇਤਿ ਵਿਵੇਕਜਂ ਜ੍ਞਾਨਮ੍
ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਗਿਆਨ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਲੜੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਪੁਰੁषਯੋਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਸਾਮ੍ਯੇ ਕੈਵਲ੍ਯਮ੍ ਇਤਿ
ਜਦੋਂ ਸਤ੍ਵ ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੇਵਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਜਨ੍ਮੌषਧਿਮਨ੍ਤ੍ਰਤਪਃਸਮਾਧਿਜਾਃ ਸਿਦ੍ਧਯਃ
ਜਨਮ, ਜੜੀਆਂ, ਮੰਤਰ, ਤਪ ਤੇ ਸਮਾਧੀ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜਾਤ੍ਯਨ੍ਤਰਪਰਿਣਾਮਃ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾਪੂਰਾਤ੍
ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਮਿਤ੍ਤਮ੍ ਅਪ੍ਰਯੋਜਕਂ ਪ੍ਰਕृਤੀਨਾਂ ਵਰਣਭੇਦਸ੍ ਤੁ ਤਤਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਿਕਵਤ੍
ਕਾਰਨ ਕੁਦਰਤੀ ਬਦਲਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣੀ, ਕਿਸਾਨ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਮਾਣਚਿਤ੍ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਤਾਮਾਤ੍ਰਾਤ੍
ਜੋ ਮਨ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਭੇਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਕਂ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਏਕਮ੍ ਅਨੇਕੇषਾਮ੍
ਕਈ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਇੱਕ ਮਨ ਹੀ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਧ੍ਯਾਨਜਮ੍ ਅਨਾਸ਼ਯਮ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਮਨ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਲੁਕਵੇਂ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਾਸ਼ੁਕ੍ਲਾਕृष੍ਣਂ ਯੋਗਿਨਸ੍ ਤ੍ਰਿਵਿਧਮ੍ ਇਤਰੇषਾਮ੍
ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਕਰਮ ਨਾ ਚਿੱਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਾਲਾ; ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ ਤਦ੍ਵਿਪਾਕਾਨੁਗੁਣਾਨਾਮ੍ ਏਵਾਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿਰ੍ ਵਾਸਨਾਨਾਮ੍
ਉਸ ਤੋਂ, ਸਿਰਫ ਉਹ ਸੰਸਕਾਰ ਹੀ ਉਭਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਫਲ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਜਾਤਿਦੇਸ਼ਕਾਲਵ੍ਯਵਹਿਤਾਨਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਨਨ੍ਤਰ੍ਯਂ ਸ੍ਮृਤਿਸਂਸ੍ਕਾਰਯੋਰ੍ ਏਕਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍
ਜਨਮ, ਥਾਂ ਜਾਂ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਵੱਖ ਹੋਏ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਯਾਦ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲੜੀ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤਾਸਾਮ੍ ਅਨਾਦਿਤ੍ਵਂ ਚਾਸ਼ਿषੋ ਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਛਾ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਹੇਤੁਫਲਾਸ਼੍ਰਯਾਲਮ੍ਬਨੈਃ ਸਂਗृਹੀਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਏषਾਮ੍ ਅਭਾਵੇ ਤਦਭਾਵਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਾਰਨ, ਫਲ, ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਂ ਸ੍ਵਰੂਪਤੋ ऽਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਧ੍ਵਭੇਦਾਦ੍ ਧਰ੍ਮਾਣਾਮ੍
ਪਿਛਲਾ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਕਰਕੇ।
ਤੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾ ਗੁਣਾਤ੍ਮਾਨਃ
ਉਹ, ਚਾਹੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸੁਖਮ ਹੋਣ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਹੀ ਸਭਾ ਹਨ।
ਪਰਿਣਾਮੈਕਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਸ੍ਤੁਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍
ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਇੱਕਤਾ ਕਰਕੇ, ਵਸਤੂ ਦੀ ਅਸਲਤਾ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵਸ੍ਤੁਸਾਮ੍ਯੇ ਚਿਤ੍ਤਭੇਦਾਤ੍ ਤਯੋਰ੍ ਵਿਭਕ੍ਤਃ ਪਨ੍ਥਾਃ
ਵਸਤੂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮਨਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵੱਖਰੇ ਹਨ।
ਨ ਚੈਕਚਿਤ੍ਤਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਵਸ੍ਤੁ ਤਦਪ੍ਰਮਾਣਕਂ ਤਦਾ ਕਿਂ ਸ੍ਯਾਤ੍
ਵਸਤੂ ਇੱਕ ਮਨ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਕੀ ਹੋਵੇਗੀ?
ਤਦੁਪਰਾਗਾਪੇਕ੍ਸ਼ਿਤ੍ਵਾਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵਸ੍ਤੁ ਜ੍ਞਾਤਾਜ੍ਞਾਤਮ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਵਸਤੂ ਮਨ ਦੇ ਰੰਗ ਲੈਣ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣੀ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸਦਾ ਜ੍ਞਾਤਾਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਵृਤ੍ਤਯਸ੍ ਤਤ੍ਪ੍ਰਭੋਃ ਪੁਰੁषਸ੍ਯਾਪਰਿਣਾਮਿਤ੍ਵਾਤ੍
ਮਨ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਪਤਾ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰਖਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ।
ਨ ਤਤ੍ ਸ੍ਵਾਭਾਸਂ ਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍
ਉਹ ਮਨ ਆਪਣਾ ਚਾਨਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।