ਸਤ੍ਤ੍ਵਪੁਰੁषਯੋਰ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਸਂਕੀਰ੍ਣਯੋਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਵਿਸ਼ੇषੋ ਭੋਗਃ ਪਰਾਰ੍ਥਾਤ੍ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਸਂਯਮਾਤ੍ ਪੁਰੁषਜ੍ਞਾਨਮ੍
ਜਦੋਂ ਸਤਵ ਤੇ ਪੁਰਖਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵੱਖਰੀਤਾ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਤਾਂ ਅਨੁਭਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਆਪਣੇ ਮਕਸਦ ਉੱਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਪੁਰਖਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਤਿਭਸ਼੍ਰਾਵਣਵੇਦਨਾਦਰ੍ਸ਼ਾਸ੍ਵਾਦਵਾਰ੍ਤਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ
ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁਣਨ, ਛੂਹਣ, ਵੇਖਣ, ਚੱਖਣ ਤੇ ਸੁੰਘਣ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਾਕਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤੇ ਸਮਾਧਾਵ੍ ਉਪਸਰ੍ਗਾ ਵ੍ਯੁਤ੍ਥਾਨੇ ਸਿਦ੍ਧਯਃ
ਇਹ ਤਾਕਤਾਂ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਬਾਹਰਲੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿੱਧੀਆਂ ਹਨ।
ਬਨ੍ਧਕਾਰਣਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਚਾਰਸਂਵੇਦਨਾਚ੍ ਚ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਪਰਸ਼ਰੀਰਾਵੇਸ਼ਃ
ਬੰਨ੍ਹਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਢੀਲਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਚਲਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰਾਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਨਜਯਾਜ੍ ਜਲਪਙ੍ਕਕਣ੍ਟਕਾਦਿष੍ਵ੍ ਅਸਙ੍ਗ ਉਤ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ਼੍ ਚ
ਉਦਾਨ ਨੁੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਪਾਣੀ, ਕੀਚੜ, ਕੰਡੇ ਆਦਿ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੱਗਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਸਮਾਨਜਯਾਜ੍ ਜ੍ਵਲਨਮ੍
ਸਮਾਨ ਨੁੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅੰਦਰਲੀ ਅੱਗ ਜਲਾਉਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਕਾਸ਼ਯੋਃ ਸਂਬਨ੍ਧਸਂਯਮਾਦ੍ ਦਿਵ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮ੍
ਕੰਨ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਉੱਤੇ ਸਮਯਮ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਅਸਧਾਰਣ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਕਾਯਾਕਾਸ਼ਯੋਃ ਸਂਬਨ੍ਧਸਂਯਮਾਲ੍ ਲਘੁਤੂਲਸਮਾਪਤ੍ਤੇਸ਼੍ ਚਾਕਾਸ਼ਗਮਨਮ੍
ਸਰੀਰ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਉੱਤੇ ਸਮਯਮ ਕਰਨ ਤੇ ਰੂਈ ਵਰਗਾ ਹਲਕਾ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚੱਲਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਬਹਿਰ੍ ਅਕਲ੍ਪਿਤਾ ਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਮਹਾਵਿਦੇਹਾ ਤਤਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਵਰਣਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਜਦੋਂ ਬਾਹਰਲੀ, ਬਣਾਈ ਨਾ ਹੋਈ ਮਹਾਂ ਵਿਦੇਹਤਾ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਚਾਨਣ ਦਾ ਪਰਦਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥੂਲਸ੍ਵਰੂਪਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਨ੍ਵਯਾਰ੍ਥਵਤ੍ਤ੍ਵਸਂਯਮਾਦ੍ ਭੂਤਜਯਃ
ਭੌਤਿਕਤਾ, ਅਸਲ ਸਵਭਾਵ, ਸੁਖਮਤਾ, ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਸਮਯਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਭੂਤਾਂ ਉੱਤੇ ਵਸ਼ਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਤਤੋ ऽਣਿਮਾਦਿਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਃ ਕਾਯਸਂਪਤ੍ ਤਦ੍ਧਰ੍ਮਾਨਭਿਘਾਤਸ਼੍ ਚ
ਇਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਹੋਣ ਆਦਿ ਦੀ ਸਮਰਥਾ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਅਟੱਲਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਰੂਪਲਾਵਣ੍ਯਬਲਵਜ੍ਰਸਂਹਨਨਤ੍ਵਾਨਿ ਕਾਯਸਂਪਤ੍
ਸਰੀਰ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਵਿਚ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਕ੍ਰਿਪਾ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਹੀਰੇ ਵਰਗਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਗ੍ਰਹਣਸ੍ਵਰੂਪਾਸ੍ਮਿਤਾਨ੍ਵਯਾਰ੍ਥਵਤ੍ਤ੍ਵਸਂਯਮਾਦ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਜਯਃ
ਗ੍ਰਹਣ, ਅਸਲ ਸਵਭਾਵ, ਅਹੰਕਾਰ, ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਸਮਯਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਸ਼ਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਤਤੋ ਮਨੋਜਵਿਤ੍ਵਂ ਵਿਕਰਣਭਾਵਃ ਪ੍ਰਧਾਨਜਯਸ਼੍ ਚ
ਇਸ ਤੋਂ ਮਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਉੱਤੇ ਵਸ਼ਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਪੁਰੁषਾਨ੍ਯਤਾਖ੍ਯਾਤਿਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਧਿष੍ਠਾਤृਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਤृਤ੍ਵਂ ਚ
ਜੋ ਸਤ੍ਵ ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਵੱਖਰੀਅਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਉੱਤੇ ਹਕਮ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਵੈਰਾਗ੍ਯਾਦ੍ ਅਪਿ ਦੋषਬੀਜਕ੍ਸ਼ਯੇ ਕੈਵਲ੍ਯਮ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਾਕਤਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਰਾਹੀਂ, ਜਦੋਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੇਵਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਥਾਨ੍ਯੁਪਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰਣੇ ਸਙ੍ਗਸ੍ਮਯਾਕਰਣਂ ਪੁਨਰ੍ ਅਨਿष੍ਟਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਤ੍
ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸੱਦੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਲਗਾਵ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਕਾਰਾਤਮਕ ਨਤੀਜੇ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ਣਤਤ੍ਕ੍ਰਮਯੋਃ ਸਂਯਮਾਦ੍ ਵਿਵੇਕਜਂ ਜ੍ਞਾਨਮ੍
ਪਲ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਲੜੀ ਉੱਤੇ ਸਮਯਮ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਗਿਆਨ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਜਾਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣਦੇਸ਼ੈਰ੍ ਅਨ੍ਯਤਾਨਵਚ੍ਛੇਦਾਤ੍ ਤੁਲ੍ਯਯੋਸ੍ ਤਤਃ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਃ
ਜਾਤੀ, ਲਕੜ, ਥਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ, ਸਮਾਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖਰਾ ਜਾਣਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਾਰਕਂ ਸਰ੍ਵਵਿषਯਂ ਸਰ੍ਵਥਾਵਿषਯਮ੍ ਅਕ੍ਰਮਂ ਚੇਤਿ ਵਿਵੇਕਜਂ ਜ੍ਞਾਨਮ੍
ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਗਿਆਨ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਲੜੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਪੁਰੁषਯੋਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਸਾਮ੍ਯੇ ਕੈਵਲ੍ਯਮ੍ ਇਤਿ
ਜਦੋਂ ਸਤ੍ਵ ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੇਵਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਜਨ੍ਮੌषਧਿਮਨ੍ਤ੍ਰਤਪਃਸਮਾਧਿਜਾਃ ਸਿਦ੍ਧਯਃ
ਜਨਮ, ਜੜੀਆਂ, ਮੰਤਰ, ਤਪ ਤੇ ਸਮਾਧੀ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜਾਤ੍ਯਨ੍ਤਰਪਰਿਣਾਮਃ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾਪੂਰਾਤ੍
ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਮਿਤ੍ਤਮ੍ ਅਪ੍ਰਯੋਜਕਂ ਪ੍ਰਕृਤੀਨਾਂ ਵਰਣਭੇਦਸ੍ ਤੁ ਤਤਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਿਕਵਤ੍
ਕਾਰਨ ਕੁਦਰਤੀ ਬਦਲਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣੀ, ਕਿਸਾਨ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਮਾਣਚਿਤ੍ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਤਾਮਾਤ੍ਰਾਤ੍
ਜੋ ਮਨ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਭੇਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਕਂ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਏਕਮ੍ ਅਨੇਕੇषਾਮ੍
ਕਈ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਇੱਕ ਮਨ ਹੀ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਧ੍ਯਾਨਜਮ੍ ਅਨਾਸ਼ਯਮ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਮਨ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਲੁਕਵੇਂ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਾਸ਼ੁਕ੍ਲਾਕृष੍ਣਂ ਯੋਗਿਨਸ੍ ਤ੍ਰਿਵਿਧਮ੍ ਇਤਰੇषਾਮ੍
ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਕਰਮ ਨਾ ਚਿੱਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਾਲਾ; ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ ਤਦ੍ਵਿਪਾਕਾਨੁਗੁਣਾਨਾਮ੍ ਏਵਾਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿਰ੍ ਵਾਸਨਾਨਾਮ੍
ਉਸ ਤੋਂ, ਸਿਰਫ ਉਹ ਸੰਸਕਾਰ ਹੀ ਉਭਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਫਲ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਜਾਤਿਦੇਸ਼ਕਾਲਵ੍ਯਵਹਿਤਾਨਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਨਨ੍ਤਰ੍ਯਂ ਸ੍ਮृਤਿਸਂਸ੍ਕਾਰਯੋਰ੍ ਏਕਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍
ਜਨਮ, ਥਾਂ ਜਾਂ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਵੱਖ ਹੋਏ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਯਾਦ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲੜੀ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।