ਅਨੁਭੂਤਵਿषਯਾਸਂਪ੍ਰਮੋषਃ ਸ੍ਮृਤਿਃ
ਯਾਦ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਗੁੰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।
ਅਭ੍ਯਾਸਵੈਰਾਗ੍ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਤਨ੍ਨਿਰੋਧਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਲਝਣਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਅਭਿਆਸ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤੌ ਯਤ੍ਨੋ ऽਭ੍ਯਾਸਃ
ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੀ ਅਭਿਆਸ ਹੈ।
ਸ ਤੁ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਨੈਰਨ੍ਤਰ੍ਯਸਤ੍ਕਾਰਾਸੇਵਿਤੋ ਦृਢਭੂਮਿਃ
ਜਦੋਂ ਅਭਿਆਸ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦृष੍ਟਾਨੁਸ਼੍ਰਵਿਕਵਿषਯਵਿਤृष੍ਣਸ੍ਯ ਵਸ਼ੀਕਾਰਸਂਜ੍ਞਾ ਵੈਰਾਗ੍ਯਮ੍
ਵੈਰਾਗ ਉਹ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲਾਲਚ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਤਤ੍ ਪਰਂ ਪੁਰੁषਖ੍ਯਾਤੇਰ੍ ਗੁਣਵੈਤृष੍ਣ੍ਯਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵੈਰਾਗ ਉਹ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵੀ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ।
ਵਿਤਰ੍ਕਵਿਚਾਰਾਨਨ੍ਦਾਸ੍ਮਿਤਾਰੂਪਾਨੁਗਮਾਤ੍ ਸਂਪ੍ਰਜ੍ਞਾਤਃ
ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਤਰਕ, ਵਿਚਾਰ, ਆਨੰਦ ਤੇ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਰਾਮਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਭ੍ਯਾਸਪੂਰ੍ਵਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਸ਼ੇषੋ ऽਨ੍ਯਃ
ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਮਾਧੀ, ਜੋ ਰੋਕਣ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਲੁਕੀਆਂ ਛਾਪਾਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਭਵਪ੍ਰਤ੍ਯਯੋ ਵਿਦੇਹਪ੍ਰਕृਤਿਲਯਾਨਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦੇਹ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲੁਕਵੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਹੀ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵੀਰ੍ਯਸ੍ਮृਤਿਸਮਾਧਿਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪੂਰ੍ਵਕ ਇਤਰੇषਾਮ੍
ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਜੁਝਾਰਪਣ, ਯਾਦ, ਸਮਾਧੀ ਅਤੇ ਬੁਧੀ ਦੇ ਆਗੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਤੀਵ੍ਰਸਂਵੇਗਾਨਾਮ੍ ਆਸਨ੍ਨਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਬਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੇੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮृਦੁਮਧ੍ਯਾਧਿਮਾਤ੍ਰਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਤੋ ऽਪਿ ਵਿਸ਼ੇषਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਹਲਕੇ, ਮੱਧਮ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਯਤਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਰਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਈਸ਼੍ਵਰਪ੍ਰਣਿਧਾਨਾਦ੍ ਵਾ
ਜਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਵੀ।
ਕ੍ਲੇਸ਼ਕਰ੍ਮਵਿਪਾਕਾਸ਼ਯੈਰ੍ ਅਪਰਾਮृष੍ਟਃ ਪੁਰੁषਵਿਸ਼ੇष ਈਸ਼੍ਵਰਃ
ਈਸ਼ਵਰ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੁੱਖ, ਕਰਮ, ਫਲ ਜਾਂ ਲੁਕਵੇਂ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਤਤ੍ਰ ਨਿਰਤਿਸ਼ਯਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਬੀਜਮ੍
ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਰਵਜਨਤਾ ਦਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਬੀਜ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਅਪਿ ਗੁਰੁਃ ਕਾਲੇਨਾਨਵਚ੍ਛੇਦਾਤ੍
ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ।
ਤਸ੍ਯ ਵਾਚਕਃ ਪ੍ਰਣਵਃ
ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਓਮ' ਹੈ।
ਤਜ੍ਜਪਸ੍ ਤਦਰ੍ਥਭਾਵਨਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਜਪ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਚਿੰਤਨ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਚੇਤਨਾਧਿਗਮੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰਾਯਾਭਾਵਸ਼੍ ਚ
ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰਲੀ ਚੇਤਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵ੍ਯਾਧਿਸ੍ਤ੍ਯਾਨਸਂਸ਼ਯਪ੍ਰਮਾਦਾਲਸ੍ਯਾਵਿਰਤਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਦਰ੍ਸ਼ਨਾਲਬ੍ਧਭੂਮਿਕਤ੍ਵਾਨਵਸ੍ਥਿਤਤ੍ਵਾਨਿ ਚਿਤ੍ਤਵਿਕ੍ਸ਼ੇਪਾਸ੍ ਤੇ ऽਨ੍ਤਰਾਯਾਃ
ਬਿਮਾਰੀ, ਆਲਸੀਪਣ, ਸੰਦੇਹ, ਲਾਪਰਵਾਹੀ, ਸੁਸਤਤਾ, ਅਨਿਯਮਿਤਤਾ, ਗਲਤ ਧਾਰਨਾ, ਅਵਸਥਾ ਨਾ ਮਿਲਣੀ, ਅਤੇ ਅਸਥਿਰਤਾ—ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਉਲਝਣਾਂ ਹਨ ਜੋ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦੁਃਖਦੌਰ੍ਮਨਸ੍ਯਾਙ੍ਗਮੇਜਯਤ੍ਵਸ਼੍ਵਾਸਪ੍ਰਸ਼੍ਵਾਸਾ ਵਿਕ੍ਸ਼ੇਪਸਹਭੁਵਃ
ਦੁੱਖ, ਮਨ ਦੀ ਉਦਾਸੀ, ਸਰੀਰ ਦਾ ਕੰਬਣਾ, ਅਤੇ ਸਾਹ-ਨਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ—ਇਹ ਉਲਝਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿषੇਧਾਰ੍ਥਮ੍ ਏਕਤਤ੍ਤ੍ਵਾਭ੍ਯਾਸਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਹੀ ਤੱਤ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਮੈਤ੍ਰੀਕਰੁਣਾਮੁਦਿਤੋਪੇਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਸੁਖਦੁਃਖਪੁਣ੍ਯਾਪੁਣ੍ਯਵਿषਯਾਣਾਂ ਭਾਵਨਾਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍
ਖੁਸ਼, ਦੁਖੀ, ਨੇਕ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮਿਤਰਤਾ, ਦਇਆ, ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਮਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਨਵਿਧਾਰਣਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਯ
ਜਾਂ ਸਾਹ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਅਤੇ ਰੋਕਣ ਰਾਹੀਂ ਵੀ।
ਵਿषਯਵਤੀ ਵਾ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਮਨਸਃ ਸ੍ਥਿਤਿਨਿਬਨ੍ਧਨੀ
ਜਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਮਨ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੋਕਾ ਵਾ ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਮਤੀ
ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਵੀ।
ਵੀਤਰਾਗਵਿषਯਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਮ੍
ਜਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਉਹਦੇ ਉੱਤੇ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਲੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋਵੇ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਨਿਦ੍ਰਾਜ੍ਞਾਨਾਲਮ੍ਬਨਂ ਵਾ
ਜਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸੂਝ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਭਿਮਤਧ੍ਯਾਨਾਦ੍ ਵਾ
ਜਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਚਾਹੋ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ ਵੀ ਟਿਕਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪਰਮਾਣੁਪਰਮਮਹਤ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਤੋ ऽਸ੍ਯ ਵਸ਼ੀਕਾਰਃ
ਇਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹਕੂਮਤ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਰੇਜ਼ੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੀਜ਼ ਤੱਕ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।