ਅਥ ਯੋਗਾਨੁਸ਼ਾਸਨਮ੍
ਹੁਣ ਯੋਗ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਯੋਗਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਵृਤ੍ਤਿਨਿਰੋਧਃ
ਯੋਗ ਮਨ ਦੇ ਉਲਝਣਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।
ਤਦਾ ਦ੍ਰष੍ਟੁਃ ਸ੍ਵਰੂਪੇ ऽਵਸ੍ਥਾਨਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵृਤ੍ਤਿਸਾਰੂਪ੍ਯਮ੍ ਇਤਰਤ੍ਰ
ਹੋਰ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਦੀਆਂ ਉਲਝਣਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਪਛਾਣ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵृਤ੍ਤਯਃ ਪਞ੍ਚਤਯ੍ਯਃ ਕ੍ਲਿष੍ਟਾਕ੍ਲਿष੍ਟਾਃ
ਮਨ ਦੀਆਂ ਉਲਝਣਾਂ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਦੁਖਦਾਈ ਹਨ ਤੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਮਾਣਵਿਪਰ੍ਯਯਵਿਕਲ੍ਪਨਿਦ੍ਰਾਸ੍ਮृਤਯਃ
ਇਹ ਹਨ: ਸਹੀ ਗਿਆਨ, ਗਲਤ ਫਹਿਮੀ, ਕਲਪਨਾ, ਨੀਂਦ ਤੇ ਯਾਦ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾਨੁਮਾਨਾਗਮਾਃ ਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ
ਸਹੀ ਗਿਆਨ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਣ, ਤਰਕ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਬਚਨ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਵਿਪਰ੍ਯਯੋ ਮਿਥ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਤਦ੍ਰੂਪਪ੍ਰਤਿष੍ਠਮ੍
ਗਲਤ ਫਹਿਮੀ ਉਹ ਗਿਆਨ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸ਼ਬ੍ਦਜ੍ਞਾਨਾਨੁਪਾਤੀ ਵਸ੍ਤੁਸ਼ੂਨ੍ਯੋ ਵਿਕਲ੍ਪਃ
ਕਲਪਨਾ ਉਹ ਗਿਆਨ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਭਾਵਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਲਮ੍ਬਨਾ ਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਨਿਦ੍ਰਾ
ਨੀਂਦ ਉਹ ਉਲਝਣ ਹੈ ਜੋ ਅਣਹੋਣ ਦੀ ਧਾਰਨਾ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਨੁਭੂਤਵਿषਯਾਸਂਪ੍ਰਮੋषਃ ਸ੍ਮृਤਿਃ
ਯਾਦ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਗੁੰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।
ਅਭ੍ਯਾਸਵੈਰਾਗ੍ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਤਨ੍ਨਿਰੋਧਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਲਝਣਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਅਭਿਆਸ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤੌ ਯਤ੍ਨੋ ऽਭ੍ਯਾਸਃ
ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੀ ਅਭਿਆਸ ਹੈ।
ਸ ਤੁ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਨੈਰਨ੍ਤਰ੍ਯਸਤ੍ਕਾਰਾਸੇਵਿਤੋ ਦृਢਭੂਮਿਃ
ਜਦੋਂ ਅਭਿਆਸ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦृष੍ਟਾਨੁਸ਼੍ਰਵਿਕਵਿषਯਵਿਤृष੍ਣਸ੍ਯ ਵਸ਼ੀਕਾਰਸਂਜ੍ਞਾ ਵੈਰਾਗ੍ਯਮ੍
ਵੈਰਾਗ ਉਹ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲਾਲਚ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਤਤ੍ ਪਰਂ ਪੁਰੁषਖ੍ਯਾਤੇਰ੍ ਗੁਣਵੈਤृष੍ਣ੍ਯਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵੈਰਾਗ ਉਹ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵੀ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ।
ਵਿਤਰ੍ਕਵਿਚਾਰਾਨਨ੍ਦਾਸ੍ਮਿਤਾਰੂਪਾਨੁਗਮਾਤ੍ ਸਂਪ੍ਰਜ੍ਞਾਤਃ
ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਤਰਕ, ਵਿਚਾਰ, ਆਨੰਦ ਤੇ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਰਾਮਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਭ੍ਯਾਸਪੂਰ੍ਵਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਸ਼ੇषੋ ऽਨ੍ਯਃ
ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਮਾਧੀ, ਜੋ ਰੋਕਣ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਲੁਕੀਆਂ ਛਾਪਾਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਭਵਪ੍ਰਤ੍ਯਯੋ ਵਿਦੇਹਪ੍ਰਕृਤਿਲਯਾਨਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦੇਹ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲੁਕਵੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਹੀ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵੀਰ੍ਯਸ੍ਮृਤਿਸਮਾਧਿਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪੂਰ੍ਵਕ ਇਤਰੇषਾਮ੍
ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਜੁਝਾਰਪਣ, ਯਾਦ, ਸਮਾਧੀ ਅਤੇ ਬੁਧੀ ਦੇ ਆਗੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਤੀਵ੍ਰਸਂਵੇਗਾਨਾਮ੍ ਆਸਨ੍ਨਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਬਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੇੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮृਦੁਮਧ੍ਯਾਧਿਮਾਤ੍ਰਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਤੋ ऽਪਿ ਵਿਸ਼ੇषਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਹਲਕੇ, ਮੱਧਮ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਯਤਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਰਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਈਸ਼੍ਵਰਪ੍ਰਣਿਧਾਨਾਦ੍ ਵਾ
ਜਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਵੀ।
ਕ੍ਲੇਸ਼ਕਰ੍ਮਵਿਪਾਕਾਸ਼ਯੈਰ੍ ਅਪਰਾਮृष੍ਟਃ ਪੁਰੁषਵਿਸ਼ੇष ਈਸ਼੍ਵਰਃ
ਈਸ਼ਵਰ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੁੱਖ, ਕਰਮ, ਫਲ ਜਾਂ ਲੁਕਵੇਂ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਤਤ੍ਰ ਨਿਰਤਿਸ਼ਯਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਬੀਜਮ੍
ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਰਵਜਨਤਾ ਦਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਬੀਜ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਅਪਿ ਗੁਰੁਃ ਕਾਲੇਨਾਨਵਚ੍ਛੇਦਾਤ੍
ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ।
ਤਸ੍ਯ ਵਾਚਕਃ ਪ੍ਰਣਵਃ
ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਓਮ' ਹੈ।
ਤਜ੍ਜਪਸ੍ ਤਦਰ੍ਥਭਾਵਨਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਜਪ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਚਿੰਤਨ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਚੇਤਨਾਧਿਗਮੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰਾਯਾਭਾਵਸ਼੍ ਚ
ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰਲੀ ਚੇਤਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵ੍ਯਾਧਿਸ੍ਤ੍ਯਾਨਸਂਸ਼ਯਪ੍ਰਮਾਦਾਲਸ੍ਯਾਵਿਰਤਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਦਰ੍ਸ਼ਨਾਲਬ੍ਧਭੂਮਿਕਤ੍ਵਾਨਵਸ੍ਥਿਤਤ੍ਵਾਨਿ ਚਿਤ੍ਤਵਿਕ੍ਸ਼ੇਪਾਸ੍ ਤੇ ऽਨ੍ਤਰਾਯਾਃ
ਬਿਮਾਰੀ, ਆਲਸੀਪਣ, ਸੰਦੇਹ, ਲਾਪਰਵਾਹੀ, ਸੁਸਤਤਾ, ਅਨਿਯਮਿਤਤਾ, ਗਲਤ ਧਾਰਨਾ, ਅਵਸਥਾ ਨਾ ਮਿਲਣੀ, ਅਤੇ ਅਸਥਿਰਤਾ—ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਉਲਝਣਾਂ ਹਨ ਜੋ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।