अथ योगानुशासनम्
ਹੁਣ ਯੋਗ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
योगश् चित्तवृत्तिनिरोधः
ਯੋਗ ਮਨ ਦੇ ਉਲਝਣਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।
तदा द्रष्टुः स्वरूपे ऽवस्थानम्
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
वृत्तिसारूप्यम् इतरत्र
ਹੋਰ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਦੀਆਂ ਉਲਝਣਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਪਛਾਣ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
वृत्तयः पञ्चतय्यः क्लिष्टाक्लिष्टाः
ਮਨ ਦੀਆਂ ਉਲਝਣਾਂ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਦੁਖਦਾਈ ਹਨ ਤੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
प्रमाणविपर्ययविकल्पनिद्रास्मृतयः
ਇਹ ਹਨ: ਸਹੀ ਗਿਆਨ, ਗਲਤ ਫਹਿਮੀ, ਕਲਪਨਾ, ਨੀਂਦ ਤੇ ਯਾਦ।
प्रत्यक्षानुमानागमाः प्रमाणानि
ਸਹੀ ਗਿਆਨ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਣ, ਤਰਕ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਬਚਨ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
विपर्ययो मिथ्याज्ञानम् अतद्रूपप्रतिष्ठम्
ਗਲਤ ਫਹਿਮੀ ਉਹ ਗਿਆਨ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
शब्दज्ञानानुपाती वस्तुशून्यो विकल्पः
ਕਲਪਨਾ ਉਹ ਗਿਆਨ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
अभावप्रत्ययालम्बना वृत्तिर् निद्रा
ਨੀਂਦ ਉਹ ਉਲਝਣ ਹੈ ਜੋ ਅਣਹੋਣ ਦੀ ਧਾਰਨਾ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
अनुभूतविषयासंप्रमोषः स्मृतिः
ਯਾਦ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਗੁੰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।
अभ्यासवैराग्याभ्यां तन्निरोधः
ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਲਝਣਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਅਭਿਆਸ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
तत्र स्थितौ यत्नो ऽभ्यासः
ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੀ ਅਭਿਆਸ ਹੈ।
स तु दीर्घकालनैरन्तर्यसत्कारासेवितो दृढभूमिः
ਜਦੋਂ ਅਭਿਆਸ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
दृष्टानुश्रविकविषयवितृष्णस्य वशीकारसंज्ञा वैराग्यम्
ਵੈਰਾਗ ਉਹ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲਾਲਚ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਹੋ ਜਾਵੇ।
तत् परं पुरुषख्यातेर् गुणवैतृष्ण्यम्
ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵੈਰਾਗ ਉਹ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵੀ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ।
वितर्कविचारानन्दास्मितारूपानुगमात् संप्रज्ञातः
ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਤਰਕ, ਵਿਚਾਰ, ਆਨੰਦ ਤੇ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
विरामप्रत्ययाभ्यासपूर्वः संस्कारशेषो ऽन्यः
ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਮਾਧੀ, ਜੋ ਰੋਕਣ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਲੁਕੀਆਂ ਛਾਪਾਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
भवप्रत्ययो विदेहप्रकृतिलयानाम्
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦੇਹ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲੁਕਵੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਹੀ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।
श्रद्धावीर्यस्मृतिसमाधिप्रज्ञापूर्वक इतरेषाम्
ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਜੁਝਾਰਪਣ, ਯਾਦ, ਸਮਾਧੀ ਅਤੇ ਬੁਧੀ ਦੇ ਆਗੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
तीव्रसंवेगानाम् आसन्नः
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਬਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੇੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
मृदुमध्याधिमात्रत्वात् ततो ऽपि विशेषः
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਹਲਕੇ, ਮੱਧਮ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਯਤਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਰਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ईश्वरप्रणिधानाद् वा
ਜਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਵੀ।
क्लेशकर्मविपाकाशयैर् अपरामृष्टः पुरुषविशेष ईश्वरः
ਈਸ਼ਵਰ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੁੱਖ, ਕਰਮ, ਫਲ ਜਾਂ ਲੁਕਵੇਂ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
तत्र निरतिशयं सर्वज्ञबीजम्
ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਰਵਜਨਤਾ ਦਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਬੀਜ ਹੈ।
पूर्वेषाम् अपि गुरुः कालेनानवच्छेदात्
ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ।
तस्य वाचकः प्रणवः
ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਓਮ' ਹੈ।
तज्जपस् तदर्थभावनम्
ਉਸ ਦੀ ਜਪ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਚਿੰਤਨ।
ततः प्रत्यक्चेतनाधिगमो ऽप्य् अन्तरायाभावश् च
ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰਲੀ ਚੇਤਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
व्याधिस्त्यानसंशयप्रमादालस्याविरतिभ्रान्तिदर्शनालब्धभूमिकत्वानवस्थितत्वानि चित्तविक्षेपास् ते ऽन्तरायाः
ਬਿਮਾਰੀ, ਆਲਸੀਪਣ, ਸੰਦੇਹ, ਲਾਪਰਵਾਹੀ, ਸੁਸਤਤਾ, ਅਨਿਯਮਿਤਤਾ, ਗਲਤ ਧਾਰਨਾ, ਅਵਸਥਾ ਨਾ ਮਿਲਣੀ, ਅਤੇ ਅਸਥਿਰਤਾ—ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਉਲਝਣਾਂ ਹਨ ਜੋ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।