ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਹਰੇਕ ਰੁਕਾਵਟ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੀਜ ਰਹਿਤ ਸਮਾਧੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤੇ ਪੂਰਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯੋਗ ਦੇ ਕਰਮ ਮਾਰਗ ਵਿਚ ਤਪ, ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਭਕਤੀ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਤੱਤ ਹਨ। ਇਹ ਤੱਤ ਸਮਾਧੀ ਦੀ ਉਪਜ ਤੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਹਨ। ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਪੰਜ ਹਨ: ਅਗਿਆਨਤਾ, ਅਹੰਕਾਰ, ਆਸਕਤੀ, ਵੈਰ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਚਿਪਕਣਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਨਤਾ ਉਹ ਖੇਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਉੱਗਦੇ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੁੱਤੇ, ਘਟੇ ਹੋਏ, ਰੁਕਾਵਟ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣ। ਅਗਿਆਨਤਾ ਉਹ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਸਥਾਈ, ਅਸ਼ੁੱਧ, ਦੁਖਦਾਇਕ, ਤੇ ਨਿਰਾਤਮਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਈ, ਸ਼ੁੱਧ, ਸੁਖਦਾਇਕ ਤੇ ਆਤਮਕ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਹੰਕਾਰ ਉਹ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਸਕਤੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸੁਖ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਵੈਰ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਦੁਖ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਚਿਪਕਣਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਬੁਧਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਖਮ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਨਿਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਲੇਸ਼ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਰਮ-ਵਾਸਨਾ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਦਿਖਾਈ ਜਾਂ ਅਦਿੱਖੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਜੜ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਜਨਮ, ਉਮਰ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ਇਹ ਫਲ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੁਣ ਜਾਂ ਪਾਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਵੇਕਵਾਨ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੁਖਦਾਇਕ ਹੈ—ਕਿਉਂਕਿ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਪੀੜਾ, ਚਿੰਤਾ, ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਟਕਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ। ਜੋ ਦੁਖ ਅਜੇ ਆਇਆ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੈ। ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਚੀਜ਼ ਚਿਤਾ, ਗਤੀ ਤੇ ਆਲਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਇਹ ਪੰਜ ਭੂਤ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ, ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਸਮਾਨ, ਚਿਨ੍ਹਤ, ਤੇ ਅਚਿਨ੍ਹਤ ਹਨ। ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਮਨ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਰਾਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਦਾ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਉਸ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਹੀ ਹੈ। ਜਦ ਇੱਕ ਨੇ ਮਕਸਦ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਹੈ। ਇਹ ਮਿਲਾਪ ਹੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਮਾਲਿਕ ਦੀ ਅਸਲ ਸੂਝ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਕਾਰਨ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹੈ। ਜਦ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਮਿਲਾਪ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅੰਤ ਲਈ ਅਡੋਲ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਸੂਝ ਹੀ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਪਾਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਬੁਧਿ ਸੱਤ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਉੱਚੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯੋਗ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਰਾਹੀਂ, ਜਦ ਮਨ ਦੀਆਂ ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਵਿਵੇਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯੋਗ ਦੇ ਅੱਠ ਅੰਗ ਹਨ: ਯਮ, ਨਿਯਮ, ਆਸਨ, ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ, ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ, ਧਾਰਨਾ, ਧਿਆਨ, ਤੇ ਸਮਾਧੀ। ਯਮ—ਅਹਿੰਸਾ, ਸਤ, ਅਚੌਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਤੇ ਅਪਰਿਗ੍ਰਹ—ਇਹ ਰੋਕ ਹਨ। ਇਹ ਮਹਾਵ੍ਰਤ ਹਨ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਜਾਤ, ਜਗ੍ਹਾ, ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਹਾਲਾਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਨਿਯਮ—ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਸੰਤੋਖ, ਤਪ, ਅਧਿਐਨ, ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਭਕਤੀ—ਇਹ ਆਚਰਨ ਹਨ। ਜਦ ਮਨ ਵਿਚ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਵਿਚਾਰ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰੋ। ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਵਿਚਾਰ—ਜਿਵੇਂ ਅਹਿੰਸਾ ਦਾ ਉਲਟ, ਚਾਹੇ ਕੀਤਾ, ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ, ਲੋਭ, ਗੁੱਸੇ ਜਾਂ ਮੋਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਚਾਹੇ ਹਲਕਾ, ਮਧਯਮ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਹੋ—ਅੰਤਹੀਨ ਦੁਖ ਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰੋ। ਜਦ ਕੋਈ ਅਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਵਿੱਚ ਵੈਰ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਕੋਈ ਸਚ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਕੋਈ ਅਚੌਰੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਰਤਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਕੋਈ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਰਜਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਕੋਈ ਅਪਰਿਗ੍ਰਹ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੇ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।