ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫਰਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਕੁਝ ਹੌਲੇ, ਕੁਝ ਮਧਯਮ, ਤੇ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਯਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਸਤਾ ਵੀ ਹੈ: ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਮਨਜ਼ਿਲ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਈਸ਼ਵਰ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਜੋ ਦੁੱਖਾਂ, ਕਰਮਾਂ, ਫਲਾਂ ਜਾਂ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਛੁਅਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵਜ੍ਞਤਾ ਦਾ ਅਤੁੱਲ ਬੀਜ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਈਸ਼ਵਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਤੋਂ ਹੀ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ 'ਓਮ' ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ 'ਓਮ' ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਰਥ ਉੱਤੇ ਮਨ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚੇਤਨਾ ਜਾਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਰੋਗ, ਆਲਸੀਪਨ, ਸੰਦੇਹ, ਅਸਾਵਧਾਨੀ, ਆਲਸ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਘਾਟ, ਗਲਤ ਸਮਝ, ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਜਾਂ ਅਸਥਿਰਤਾ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਭਟਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ, ਨਿਰਾਸ਼ਾ, ਸਰੀਰ ਦਾ ਕੰਬਣਾ, ਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਤੱਤ ਦੀ ਆਭਿਆਸ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਮਨ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਲਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿਤ੍ਰਤਾ, ਦੁਖੀ ਪ੍ਰਤੀ ਦਇਆ, ਪੁਣ੍ਯਵਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਪਾਪੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸਮਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਮਨ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਫਿਰ, ਸਾਹ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਰੋਕਣ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਇੰਦਰੀ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਮਨ ਰਾਹੀਂ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮਨ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਗਿਆਨ ਉੱਤੇ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਮਨ ਦੀ ਵਾਸਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ ਵੀ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਨ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਪਕੜ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪਰਮਾਣੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਸਤੂ ਤੱਕ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਨ ਇੱਕ ਨਿਰਮਲ ਮਣੀ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਦੇਖਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਅਤੇ ਦੇਖੀ ਗਈ ਵਸਤੂ—ਸਭ ਦੀ ਰੰਗਤ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਸਮਾਧੀ ਹੈ। ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਤਰਕ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਸ਼ਬਦ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਮਿਲ ਕੇ ਮਿਸ਼੍ਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਯਾਦਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਨ ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵਿਕਤਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਵਸਤੂ ਹੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਤਰਕ ਰਹਿਤ ਸਮਾਧੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸੁਕਸ਼ਮ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਤਰਕ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਤਰਕ ਨਾਲ। ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਕਸ਼ਮ ਵਸਤੂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਧੀਆਂ 'ਬੀਜ ਵਾਲੀਆਂ' ਸਮਾਧੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤਰਕ ਰਹਿਤ ਸੁਕਸ਼ਮ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਪਕੜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਦਰਲੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਗਿਆਨ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਵਾਹੀ ਜਾਂ ਤਰਕ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਸਤੂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਾਧੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਸੰਸਕਾਰ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਸਕਾਰ ਵੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ 'ਬੀਜ ਰਹਿਤ ਸਮਾਧੀ' ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ, ਤਪ, ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲ ਭਗਤੀ—ਇਹ ਕਰਮਯੋਗ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਾਧੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਹਨ। ਅਵਿਦਿਆ, ਅਹੰਕਾਰ, ਰਾਗ, ਦ੍ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਅਭਿਨਿਵੇਸ਼ (ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿਣਾ)—ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਵਿਦਿਆ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਖੇਤ੍ਰ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਇਹ ਸੁੱਤੀ ਹੋਵੇ, ਘਟ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਰੁਕ ਗਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ। ਅਵਿਦਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸਥਿਰ ਨੂੰ ਸਥਿਰ, ਅਪਵਿੱਤਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ, ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁਖ ਅਤੇ ਨਾਸਵੰਤ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਸਮਝਣਾ। ਅਹੰਕਾਰ ਉਹ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦੇਖੀ ਗਈ ਵਸਤੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਗ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਦ੍ਵੈਸ਼ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿਣਾ (ਅਭਿਨਿਵੇਸ਼) ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।