ਇਹ ਸਭ ਦੇ ਆਰੰਭ ਦਾ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਛਾ ਸਦੀਵੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇ ਚੱਲਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਾਰਨ, ਫਲ, ਆਧਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਜਦ ਇਹ ਚਾਰੇ ਗੁਣ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੂਤਕਾਲ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਚਾਹੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੁਖਮ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਇੱਕਤਾ ਕਰਕੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਸਤੂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਵਸਤੂ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਮਨਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀਤਾ ਕਰਕੇ, ਦੋ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਵਸਤੂ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਮਨ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ; ਜੇਕਰ ਉਹ ਮਨ ਉਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਕੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਵਸਤੂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣਾ ਮਨ ਦੇ ਰੰਗ-ਰੂਪ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਉਸਦੇ ਮਾਲਕ—ਪੁਰੁਸ਼—ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪਤਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰੁਸ਼ ਕਦੇ ਬਦਲਦਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਮਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਵਿਸ਼ੇ ਹੈ। ਇੱਕੇ ਸਮੇਂ ਦੋਨਾਂ—ਮਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ—ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਮਨ ਦੂਜੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੁੱਧੀਆਂ ਦੀ ਵਾਧੂਤਾ ਅਤੇ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਉਲਝਣ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਚੇਤਨਾ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ; ਜਦ ਉਹ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੇਵਲ ਆਪਣੀ ਹੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ। ਮਨ, ਜਦੋਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵੇਖੇ ਗਏ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ, ਭਾਵੇਂ ਅਣਗਿਣਤ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਕਠਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੰਚਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ‘ਮੈਂ’ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਮਨ ਵਿਵੇਕ ਵੱਲ ਝੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਹੋਰ ਸੰਸਕਾਰ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਵੇਕ-ਜਨਿਤ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ‘ਧਰਮ ਮੇਘ ਸਮਾਧੀ’ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਦੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਪੂਰਨ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦ ਗਿਆਨ ਅਨੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਮਲ ਅਤੇ ਆਵਰਨ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲੜੀ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੜੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਪਲ ਪਲ ਦੇ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਮੁਕਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗੁਣ ਆਪਣੇ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਪਰਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰੁਸ਼ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਜਾਂ ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।