ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਯੋਗੀ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਉਸਦੀ ਕ੍ਰਮ-ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਯੋਗੀ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ—ਧਰਮ, ਲਕਸ਼ਣ ਅਤੇ ਅਵਸਥਾ—‘ਸਮਯਮ’ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧੁਨੀ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਛਾਪਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਭੁਲਾਵਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਸਮਯਮ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਨ ਦੀਆਂ ਛਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮਨ-ਛਾਪਾਂ 'ਤੇ ਸਮਯਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਉਸ ਮਨ ਦੇ ਅਸਲ ਆਧਾਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਮਯਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਯੋਗੀ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੂਪ 'ਤੇ ਸਮਯਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਅਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਕੜੀ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਮ—ਜੋ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ—ਉੱਤੇ ਸਮਯਮ ਨਾਲ, ਮੌਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਜਾਂ ਪਛਾਣ ਲੱਭ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸੰਕੇਤ ਰਾਹੀਂ। ਸਮਯਮ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ 'ਤੇ ਸਮਯਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਾਥੀ ਵਰਗੀ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਧੀਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਕਿਰਿਆ 'ਤੇ ਲਗਾ ਕੇ, ਉਹ ਸੁਖਮ, ਲੁਕਵੇ ਅਤੇ ਦੂਰ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਸੂਰਜ 'ਤੇ ਸਮਯਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੰਦ 'ਤੇ ਸਮਯਮ ਨਾਲ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧ੍ਰੂ ਤਾਰੇ 'ਤੇ ਸਮਯਮ ਕਰਕੇ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਚਲਣ ਦੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਭੀ ਕੇਂਦਰ 'ਤੇ ਸਮਯਮ ਕਰਕੇ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਗਲੇ ਦੇ ਖੱਡ 'ਤੇ ਸਮਯਮ ਕਰਕੇ, ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਛੂਆ-ਨਾਡੀ 'ਤੇ ਸਮਯਮ ਕਰਕੇ, ਸਥਿਰਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿਰ ਦੇ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ 'ਤੇ ਸਮਯਮ ਕਰਕੇ, ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਂ, ਅਚਾਨਕ ਹੋਈ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਲ 'ਤੇ ਸਮਯਮ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਨੁਭਵ, ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਨਾ ਸਮਝਣ ਕਰਕੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਯੋਗੀ ਆਪਣੇ ਸਵ-ਅਰਥ 'ਤੇ ਸਮਯਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਗਿਆਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ, ਸੁਨੇਹਰੀ ਸੁਣਨ, ਛੂਹਣ, ਵੇਖਣ, ਚੱਖਣ ਅਤੇ ਸੁੰਘਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਹਨ, ਪਰ ਜਦ ਮਨ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੰਨ੍ਹਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਢੀਲਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਚਲਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ, ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਨਾ ਪ੍ਰਾਣ 'ਤੇ ਮਾਹਰ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਪਾਣੀ, ਕੀਚੜ, ਕੰਟਿਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਨਾ ਪ੍ਰਾਣ 'ਤੇ ਮਾਹਰ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੱਗ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਨ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਸੰਬੰਧ 'ਤੇ ਸਮਯਮ ਕਰਕੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਣਨ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਸੰਬੰਧ 'ਤੇ, ਅਤੇ ਰੂਈ ਦੀ ਹਲਕਾਪਨ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਬਾਹਰੀ, ਅਸੰਕਲਪਿਤ ਕਿਰਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾ-ਵਿਵੇਕ-ਕਾਯਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਚਾਦਰ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਥੂਲਤਾ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਸੁਖਮਤਾ, ਸੰਯੋਗ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਸਮਯਮ ਕਰਕੇ, ਤੱਤਾਂ 'ਤੇ ਮਾਹਰਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ, ਵੱਡਾ, ਆਦਿ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਅਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਅਣ-ਭੈਣਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਆਕਰਸ਼ਣ, ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਹੀਰੇ-ਵਾਂਗ ਫਿਰਮਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਾਰਣਾ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਅਹੰਕਾਰ, ਸੰਯੋਗ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਸਮਯਮ ਕਰਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ 'ਤੇ ਮਾਹਰਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ, ਮਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਆਦਿ-ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ 'ਤੇ ਮਾਹਰਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਸੱਤਵ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਵਿਚਲੇ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਵਸਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਅਤੇ ਸਰਵ-ਜਿਆਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੇ ਵੀਰਾਗ (ਅਸਕਤੀ) ਰੱਖ ਕੇ, ਜਦ ਅਪਵਾਦ ਦੇ ਬੀਜ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਕਲੇਪਤਾ (ਕੈਵਲਯ) ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਉੱਚੀ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵ ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਲਗਾਵਟ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਕਾਰਾਤਮਕ ਨਤੀਜੇ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਪਲ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਕ੍ਰਮ 'ਤੇ ਸਮਯਮ ਕਰਕੇ, ਵਿਵੇਕ-ਜਨਮ ਗਿਆਨ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਮ, ਲਕਸ਼ਣ ਅਤੇ ਥਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਕਰਕੇ ਅਦੂਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਲੇ ਅੰਤਰ ਦੀ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਵੇਕ-ਜਨਮ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ, ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਗਿਆਨ ਹੈ।