ଶୌଚାତ୍ ସ୍ଵାଙ୍ଗଜୁଗୁପ୍ସା ପରୈର୍ ଅସଂସର୍ଗଃ
ଶୌଚ ରହିଲେ, ନିଜ ଶରୀର ପ୍ରତି ଅସନ୍ତୋଷ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ସହ ମିଶିବା ଇଚ୍ଛା ହ୍ରାସ ପାଉଥାଏ।
ସତ୍ତ୍ଵଶୁଦ୍ଧିସୌମନସ୍ଯୈକାଗ୍ର୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯଜଯାତ୍ମଦର୍ଶନଯୋଗ୍ଯତ୍ଵାନି ଚ
ଏହାର ଫଳରେ ମନ ପରିସ୍କାର ହୁଏ, ମନ ଖୁସି ରହେ, ଏକାଗ୍ରତା ଆସେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମିଳେ ଓ ଆତ୍ମାକୁ ଜଣାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟତା ହୁଏ।
ସଂତୋଷାଦ୍ ଅନୁତ୍ତମଃ ସୁଖଲାଭଃ
ସନ୍ତୋଷ ଦ୍ୱାରା ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ।
କାଯେନ୍ଦ୍ରିଯସିଦ୍ଧିର୍ ଅଶୁଦ୍ଧିକ୍ଷଯାତ୍ ତପସଃ
ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଅଶୁଦ୍ଧି ଦୂର ହୁଏ, ଶରୀର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ସିଦ୍ଧି ହୁଏ।
ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯାଦ୍ ଇଷ୍ଟଦେଵତାସଂପ୍ରଯୋଗଃ
ପବିତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ର ପାଠ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ପ୍ରିୟ ଦେବତାଙ୍କ ସହ ଏକତା ହୁଏ।
ସମାଧିସିଦ୍ଧିର୍ ଈଶ୍ଵରପ୍ରଣିଧାନାତ୍
ଈଶ୍ୱର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମାଧିର ସିଦ୍ଧି ହୁଏ।
ସ୍ଥିରସୁଖମ୍ ଆସନମ୍
ଆସନ ମନେ ହେଉଛି ଦୃଢ଼ ଓ ସୁବିଧାଜନକ ଅବସ୍ଥା।
ପ୍ରଯତ୍ନଶୈଥିଲ୍ଯାନନ୍ତସମାପତ୍ତିଭ୍ଯାମ୍
ଏହା ଚେଷ୍ଟା ଢିଲା କରିବା ଓ ଅନନ୍ତରେ ଲୀନ ହେବା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବ।
ତତୋ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵାନଭିଘାତଃ
ତାପରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଭାବର ପ୍ରଭାବ ନାହିଁ।
ତସ୍ମିନ୍ ସତି ଶ୍ଵାସପ୍ରଶ୍ଵାସଯୋର୍ ଗତିଵିଚ୍ଛେଦଃ ପ୍ରାଣାଯାମଃ
ଏହା ଦୃଢ଼ ହେଲେ, ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସର ଗତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ 'ପ୍ରାଣାୟାମ' କୁହାଯାଏ।
ବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରସ୍ତମ୍ଭଵୃତ୍ତିର୍ ଦେଶକାଲସଂଖ୍ଯାଭିଃ ପରିଦୃଷ୍ଟୋ ଦୀର୍ଘସୂକ୍ଷ୍ମଃ
ଏହାର ବାହ୍ୟ, ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଓ ରୋକିଥିବା ଗତିକୁ ସ୍ଥାନ, ସମୟ ଓ ସଂଖ୍ୟା ଅନୁଯାୟୀ ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ଦୀର୍ଘ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ହୁଏ।
ବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଵିଷଯାକ୍ଷେପୀ ଚତୁର୍ଥଃ
ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରକାର ବାହ୍ୟ ଓ ଅଭ୍ୟନ୍ତର ବସ୍ତୁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ।
ତତଃ କ୍ଷୀଯତେ ପ୍ରକାଶାଵରଣମ୍
ତାପରେ ଆଲୋକ ଉପରେ ଥିବା ଆବରଣ କ୍ଷୟ ପାଏ।
ଧାରଣାସୁ ଚ ଯୋଗ୍ଯତା ମନସଃ
ଏବଂ ମନ ଧ୍ୟାନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
ସ୍ଵଵିଷଯାସଂପ୍ରଯୋଗେ ଚିତ୍ତସ୍ଵରୂପାନୁକାର ଇଵେନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ପ୍ରତ୍ଯାହାରଃ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ନିଜ ବସ୍ତୁ ସହ ଯୋଗ ରଖିନଥିବାବେଳେ, ମନର ଭଳି ଆଚରଣ କରିଥାଏ, ଏହିଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ହୁଏ।
ତତଃ ପରମା ଵଶ୍ଯତେନ୍ଦ୍ରିଯାଣାମ୍
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଉପରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଆସେ।
ଦେଶବନ୍ଧଶ୍ ଚିତ୍ତସ୍ଯ ଧାରଣା
ମନକୁ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଧାରଣ କରିବାକୁ 'ଧାରଣା' କୁହାଯାଏ।
ତତ୍ର ପ୍ରତ୍ଯଯୈକତାନତା ଧ୍ଯାନମ୍
ସେଠାରେ ଚିତ୍ତ ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ବସ୍ତୁ ଉପରେ ଲଗି ରହିଲେ, ଏହାକୁ 'ଧ୍ୟାନ' କୁହାଯାଏ।
ତଦ୍ ଏଵାର୍ଥମାତ୍ରନିର୍ଭାସଂ ସ୍ଵରୂପଶୂନ୍ଯମ୍ ଇଵ ସମାଧିଃ
ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ କେବଳ ବସ୍ତୁଟି ମାତ୍ର ଆଲୋକିତ ହୁଏ, ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଯେପରି ଅନୁପସ୍ଥିତ ଲାଗେ, ଏହିଠାରେ ଯାହାକୁ ସମାଧି କୁହାଯାଏ।
ତ୍ରଯମ୍ ଏକତ୍ର ସଂଯମଃ
ଏହି ତିନିଟି ଏକଠି ହେଲେ, ଏହାକୁ ସଂଯମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତଜ୍ଜଯାତ୍ ପ୍ରଜ୍ଞାଲୋକଃ
ଏହାର ନିପୁଣତା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ଉଦିତ ହୁଏ।
ତସ୍ଯ ଭୂମିଷୁ ଵିନିଯୋଗଃ
ଏହାର ବ୍ୟବହାର ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ କରାଯାଏ।
ତ୍ରଯମ୍ ଅନ୍ତରଙ୍ଗଂ ପୂର୍ଵେଭ୍ଯଃ
ଏହି ତିନିଟି ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରୟାସମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ଭିତର ଅଂଶ।
ତଦ୍ ଅପି ବହିରଙ୍ଗଂ ନିର୍ବୀଜସ୍ଯ
ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ ବୀଜଶୂନ୍ୟ ସମାଧି ସାମ୍ନାରେ ବାହ୍ୟ ଅଂଶ।
ଵ୍ଯୁତ୍ଥାନନିରୋଧସଂସ୍କାରଯୋର୍ ଅଭିଭଵପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୌ ନିରୋଧକ୍ଷଣଚିତ୍ତାନ୍ଵଯୋ ନିରୋଧପରିଣାମଃ
ଚିତ୍ତର ଭ୍ରମ ଓ ନିରୋଧ ସଂସ୍କାରମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଓ ପ୍ରକଟତା, ଏବଂ ନିରୋଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଚିତ୍ତର ଏକତା, ଏହାକୁ ନିରୋଧର ପରିଣାମ କୁହାଯାଏ।
ତସ୍ଯ ପ୍ରଶାନ୍ତଵାହିତା ସଂସ୍କାରାତ୍
ଏହାର ପ୍ରବାହ ସଂସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ରହେ।
ସର୍ଵାର୍ଥତୈକାଗ୍ରତଯୋଃ କ୍ଷଯୋଦଯୌ ଚିତ୍ତସ୍ଯ ସମାଧିପରିଣାମଃ
ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଉପରେ ଚିତ୍ତର ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା ଏକ ବସ୍ତୁ ଉପରେ ଧ୍ୟାନର ହ୍ରାସ ଓ ଉଦୟ, ଏହା ସମାଧିର ପରିଣାମ।
ତତଃ ପୁନଃ ଶାନ୍ତୋଦିତୌ ତୁଲ୍ଯପ୍ରତ୍ଯଯୌ ଚିତ୍ତସ୍ଯୈକାଗ୍ରତାପରିଣାମଃ
ତାପରେ ଯେତେବେଳେ ଶାନ୍ତ ଓ ଉଦିତ ଭାବ ଦୁଇଟି ଚିତ୍ତରେ ସମାନ ହୁଏ, ସେଠି ଏକାଗ୍ରତାର ପରିଣାମ ଦେଖାଯାଏ।
ଏତେନ ଭୂତେନ୍ଦ୍ରିଯେଷୁ ଧର୍ମଲକ୍ଷଣାଵସ୍ଥାପରିଣାମା ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତାଃ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ଭୂତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଗୁଣ, ଚିହ୍ନ ଓ ଅବସ୍ଥାର ପରିଣାମ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।
ଶାନ୍ତୋଦିତାଵ୍ଯପଦେଶ୍ଯଧର୍ମାନୁପାତୀ ଧର୍ମୀ
ଯାହା ଶାନ୍ତ, ଉଦିତ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେଠି ସେ ଧାରକ ଅଛି।