ଦ୍ରଷ୍ଟା ଦୃଶିମାତ୍ରଃ ଶୁଦ୍ଧୋ ଽପି ପ୍ରତ୍ଯଯାନୁପଶ୍ଯଃ
ଦେଖୁଥିବା ପୁରୁଷ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, କିନ୍ତୁ ସେ ମନର ଧାରଣା ଦ୍ୱାରା ଦେଖେ।
ତଦର୍ଥ ଏଵ ଦୃଶ୍ଯସ୍ଯାତ୍ମା
ଦେଖାଯାଉଥିବା ବସ୍ତୁର ସ୍ୱରୂପ କେବଳ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଅଛି।
କୃତାର୍ଥଂ ପ୍ରତି ନଷ୍ଟମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନଷ୍ଟଂ ତଦନ୍ଯସାଧାରଣତ୍ଵାତ୍
ଯେଉଁଠିକି ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ହୋଇଯାଏ, ସେଠି ପାଇଁ ଏହା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅବଶେଷ ରହିଥାଏ, କାରଣ ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କ ସାଧାରଣ।
ସ୍ଵସ୍ଵାମିଶକ୍ତ୍ଯୋଃ ସ୍ଵରୂପୋପଲବ୍ଧିହେତୁଃ ସଂଯୋଗଃ
ଆତ୍ମା ଓ ତାଙ୍କର ମାଲିକଙ୍କ ଶକ୍ତିର ସ୍ୱରୂପ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଯୋଗ ହେଉଛି କାରଣ।
ତସ୍ଯ ହେତୁର୍ ଅଵିଦ୍ଯା
ଏହି ଯୋଗର କାରଣ ଅଜ୍ଞାନ।
ତଦଭାଵାତ୍ ସଂଯୋଗାଭାଵୋ ହାନଂ ତଦ୍ଦୃଶେଃ କୈଵଲ୍ଯମ୍
ଏହି ଅଜ୍ଞାନ ନାଷ୍ଟ ହେଲେ, ଯୋଗ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ; ଏହା ଦ୍ରଷ୍ଟାଙ୍କର ମୁକ୍ତି।
ଵିଵେକଖ୍ଯାତିର୍ ଅଵିପ୍ଲଵା ହାନୋପାଯଃ
ଅବିଚଳ ବିବେକ ଜ୍ଞାନ ଏହି ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ।
ତସ୍ଯ ସପ୍ତଧା ପ୍ରାନ୍ତଭୂମିଃ ପ୍ରଜ୍ଞା
ତାଙ୍କର ପ୍ରଜ୍ଞା ସାତଟି ଧାପରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚେ।
ଯୋଗାଙ୍ଗାନୁଷ୍ଠାନାଦ୍ ଅଶୁଦ୍ଧିକ୍ଷଯେ ଜ୍ଞାନଦୀପ୍ତିର୍ ଆ ଵିଵେକଖ୍ଯାତେଃ
ଯୋଗର ଅଂଶଗୁଡ଼ିକର ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଅଶୁଦ୍ଧି ନାଷ୍ଟ ହେଲେ, ବିବେକ ଜ୍ଞାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ଉଦୟ ହୁଏ।
ଯମନିଯମାସନପ୍ରାଣାଯାମପ୍ରତ୍ଯାହାରଧାରଣାଧ୍ଯାନସମାଧଯୋ ଽଷ୍ଟାଵ୍ ଅଙ୍ଗାନି
ଯମ, ନିୟମ, ଆସନ, ପ୍ରାଣାୟାମ, ପ୍ରତ୍ୟାହାର, ଧାରଣା, ଧ୍ୟାନ ଓ ସମାଧି—ଏହି ଅଠଟି ହେଉଛି ଯୋଗର ଅଂଶ।
ଅହିଂସାସତ୍ଯାସ୍ତେଯବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯାପରିଗ୍ରହା ଯମାଃ
ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ, ଚୋରି ନ କରିବା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଲ୍ପସଂପତ୍ତି ରଖିବା—ଏହିଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଯମ।
ଜାତିଦେଶକାଲସମଯାନଵଚ୍ଛିନ୍ନାଃ ସାର୍ଵଭୌମା ମହାଵ୍ରତମ୍
ଏହିଗୁଡ଼ିକ ଜାତି, ଦେଶ, ସମୟ ଓ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଅବିଭାଜ୍ୟ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା।
ଶୌଚସଂତୋଷତପଃସ୍ଵାଧ୍ଯାଯେଶ୍ଵରପ୍ରଣିଧାନାନି ନିଯମାଃ
ଶୌଚ, ସନ୍ତୋଷ, ତପସ୍ୟା, ଆତ୍ମଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଈଶ୍ୱର ପ୍ରଣିଧାନ—ଏହିଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ନିୟମ।
ଵିତର୍କବାଧନେ ପ୍ରତିପକ୍ଷଭାଵନମ୍
ଖରାପ ଚିନ୍ତା ଆସିଲେ, ତାହାର ବିପରୀତ ଭାବନା କର।
ଵିତର୍କା ହିଂସାଦଯଃ କୃତକାରିତାନୁମୋଦିତା ଲୋଭକ୍ରୋଧମୋହପୂର୍ଵକା ମୃଦୁମଧ୍ଯାଧିମାତ୍ରା ଦୁଃଖାଜ୍ଞାନାନନ୍ତଫଲା ଇତି ପ୍ରତିପକ୍ଷଭାଵନମ୍
ଅହିଂସା ଭଳି ଖରାପ ଚିନ୍ତା, ଯେଉଁଠି କିଏ କରେ, କରାଏ କିମ୍ବା ସମ୍ମତି ଦେଏ, ଲୋଭ, କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ମୋହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ମୃଦୁ, ମଧ୍ୟମ କିମ୍ବା ତୀବ୍ର ହେଉଥିବା, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅନେକ ଦୁଃଖ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ; ତେଣୁ ତାହାର ବିପରୀତ ଭାବନା କର।
ଅହିଂସାପ୍ରତିଷ୍ଠାଯାଂ ତତ୍ସଂନିଧୌ ଵୈରତ୍ଯାଗଃ
ଯେଉଁଠି ଅହିଂସା ଦୃଢ଼ ହୁଏ, ସେଠି ଶତ୍ରୁତା ଶେଷ ହୁଏ।
ସତ୍ଯପ୍ରତିଷ୍ଠାଯାଂ କ୍ରିଯାଫଲାଶ୍ରଯତ୍ଵମ୍
ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟ ଦୃଢ଼ ହୁଏ, କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ମିଳେ।
ଅସ୍ତେଯପ୍ରତିଷ୍ଠାଯାଂ ସର୍ଵରତ୍ନୋପସ୍ଥାନମ୍
ଯେଉଁଠି ଚୋରି ନ କରିବା ଦୃଢ଼ ହୁଏ, ସମସ୍ତ ରତ୍ନ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସେ।
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯପ୍ରତିଷ୍ଠାଯାଂ ଵୀର୍ଯଲାଭଃ
ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଢ଼ ହୁଏ, ଶକ୍ତି ଲାଭ ହୁଏ।
ଅପରିଗ୍ରହସ୍ଥୈର୍ଯେ ଜନ୍ମକଥଂତାସଂବୋଧଃ
ଯେଉଁଠି ଅଲ୍ପସଂପତ୍ତି ଦୃଢ଼ ହୁଏ, ଜନ୍ମର କାରଣ ଓ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହୁଏ।
ଶୌଚାତ୍ ସ୍ଵାଙ୍ଗଜୁଗୁପ୍ସା ପରୈର୍ ଅସଂସର୍ଗଃ
ଶୌଚ ରହିଲେ, ନିଜ ଶରୀର ପ୍ରତି ଅସନ୍ତୋଷ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ସହ ମିଶିବା ଇଚ୍ଛା ହ୍ରାସ ପାଉଥାଏ।
ସତ୍ତ୍ଵଶୁଦ୍ଧିସୌମନସ୍ଯୈକାଗ୍ର୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯଜଯାତ୍ମଦର୍ଶନଯୋଗ୍ଯତ୍ଵାନି ଚ
ଏହାର ଫଳରେ ମନ ପରିସ୍କାର ହୁଏ, ମନ ଖୁସି ରହେ, ଏକାଗ୍ରତା ଆସେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମିଳେ ଓ ଆତ୍ମାକୁ ଜଣାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟତା ହୁଏ।
ସଂତୋଷାଦ୍ ଅନୁତ୍ତମଃ ସୁଖଲାଭଃ
ସନ୍ତୋଷ ଦ୍ୱାରା ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ।
କାଯେନ୍ଦ୍ରିଯସିଦ୍ଧିର୍ ଅଶୁଦ୍ଧିକ୍ଷଯାତ୍ ତପସଃ
ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଅଶୁଦ୍ଧି ଦୂର ହୁଏ, ଶରୀର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ସିଦ୍ଧି ହୁଏ।
ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯାଦ୍ ଇଷ୍ଟଦେଵତାସଂପ୍ରଯୋଗଃ
ପବିତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ର ପାଠ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ପ୍ରିୟ ଦେବତାଙ୍କ ସହ ଏକତା ହୁଏ।
ସମାଧିସିଦ୍ଧିର୍ ଈଶ୍ଵରପ୍ରଣିଧାନାତ୍
ଈଶ୍ୱର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମାଧିର ସିଦ୍ଧି ହୁଏ।
ସ୍ଥିରସୁଖମ୍ ଆସନମ୍
ଆସନ ମନେ ହେଉଛି ଦୃଢ଼ ଓ ସୁବିଧାଜନକ ଅବସ୍ଥା।
ପ୍ରଯତ୍ନଶୈଥିଲ୍ଯାନନ୍ତସମାପତ୍ତିଭ୍ଯାମ୍
ଏହା ଚେଷ୍ଟା ଢିଲା କରିବା ଓ ଅନନ୍ତରେ ଲୀନ ହେବା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବ।
ତତୋ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵାନଭିଘାତଃ
ତାପରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଭାବର ପ୍ରଭାବ ନାହିଁ।
ତସ୍ମିନ୍ ସତି ଶ୍ଵାସପ୍ରଶ୍ଵାସଯୋର୍ ଗତିଵିଚ୍ଛେଦଃ ପ୍ରାଣାଯାମଃ
ଏହା ଦୃଢ଼ ହେଲେ, ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସର ଗତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ 'ପ୍ରାଣାୟାମ' କୁହାଯାଏ।