ପାତଞ୍ଜଲଯୋଗସୂତ୍ରାଣି

ତତ୍ପ୍ରତିଷେଧାର୍ଥମ୍ ଏକତତ୍ତ୍ଵାଭ୍ଯାସଃ

ଏହାକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଏକ ତତ୍ତ୍ୱର ଅଭ୍ୟାସ ଆବଶ୍ୟକ।

ମୈତ୍ରୀକରୁଣାମୁଦିତୋପେକ୍ଷାଣାଂ ସୁଖଦୁଃଖପୁଣ୍ଯାପୁଣ୍ଯଵିଷଯାଣାଂ ଭାଵନାତଶ୍ ଚିତ୍ତପ୍ରସାଦନମ୍

ସୁଖୀ, ଦୁଃଖୀ, ପୁଣ୍ୟବାନ୍, ଅପୁଣ୍ୟବାନ୍ ପ୍ରତି ମୈତ୍ରୀ, କରୁଣା, ଆନନ୍ଦ ଓ ଉଦାସୀନତା ଅନୁଭବ କଲେ ମନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ।

ପ୍ରଚ୍ଛର୍ଦନଵିଧାରଣାଭ୍ଯାଂ ଵା ପ୍ରାଣସ୍ଯ

କିମ୍ବା, ଶ୍ୱାସ ବାହାର କରିବା ଓ ଧରିବା ଦ୍ୱାରା।

ଵିଷଯଵତୀ ଵା ପ୍ରଵୃତ୍ତିର୍ ଉତ୍ପନ୍ନା ମନସଃ ସ୍ଥିତିନିବନ୍ଧନୀ

କିମ୍ବା, ମନରେ କୌଣସି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପଲବ୍ଧି ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରିପାରିବା।

ଵିଶୋକା ଵା ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମତୀ

କିମ୍ବା, ଯେଉଁ ମନ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତାହା ଦ୍ୱାରା।

ଵୀତରାଗଵିଷଯଂ ଵା ଚିତ୍ତମ୍

ଅଥବା, ମନକୁ ଯେଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଲଗାଇ ପାରିବା।

ସ୍ଵପ୍ନନିଦ୍ରାଜ୍ଞାନାଲମ୍ବନଂ ଵା

ଅଥବା, ସ୍ୱପ୍ନ କିମ୍ବା ନିଦ୍ରାରୁ ଆସୁଥିବା ଜ୍ଞାନରେ ମନକୁ ନିର୍ବିକଳ୍ପ କରିପାରିବା।

ଯଥାଭିମତଧ୍ଯାନାଦ୍ ଵା

ଅଥବା, ନିଜର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଯେଉଁଠି ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ଭଲ ଲାଗେ, ସେଠାରେ ମନକୁ ଲଗାଇପାରିବା।

ପରମାଣୁପରମମହତ୍ତ୍ଵାନ୍ତୋ ଽସ୍ଯ ଵଶୀକାରଃ

ଏହି ଅଧିକାର ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ରେଣୁଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ଯାଏଁ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ।

କ୍ଷୀଣଵୃତ୍ତେର୍ ଅଭିଜାତସ୍ଯେଵ ମଣେର୍ ଗ୍ରହୀତୃଗ୍ରହଣଗ୍ରାହ୍ଯେଷୁ ତତ୍ସ୍ଥତଦଞ୍ଜନତା ସମାପତ୍ତିଃ

ଯେତେବେଳେ ମନର ଚଞ୍ଚଳତା ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏହା ଏମିତି ଏକ ନିର୍ମଳ ମଣି ଭଳି ହୁଏ, ଯେଉଁଥିରେ ଦେଖୁଥିବା, ଦେଖିବା କାମ, ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବସ୍ତୁର ରଙ୍ଗ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୁଏ—ଏହିଠାରେ ଏକତା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।

ତତ୍ର ଶବ୍ଦାର୍ଥଜ୍ଞାନଵିକଲ୍ପୈଃ ସଂକୀର୍ଣା ସଵିତର୍କା ସମାପତ୍ତିଃ

ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ଯେଉଁ ଧ୍ୟାନ ତର୍କ ସହିତ ହୁଏ, ସେଥିରେ ଶବ୍ଦ, ଅର୍ଥ ଓ ଜ୍ଞାନ ଭାବନା ମିଶିଥାଏ।

ସ୍ମୃତିପରିଶୁଦ୍ଧୌ ସ୍ଵରୂପଶୂନ୍ଯେଵାର୍ଥମାତ୍ରନିର୍ଭାସା ନିର୍ଵିତର୍କା

ସ୍ମୃତି ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ, ମନ ନିଜର ରୂପକୁ ଭୁଲିଯାଏ, ଏବଂ କେବଳ ବସ୍ତୁ ମାତ୍ର ଚମକେ—ଏହିଠାରେ ତର୍କ ବିନା ଧ୍ୟାନ ହୁଏ।

ଏତଯୈଵ ସଵିଚାରା ନିର୍ଵିଚାରା ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମଵିଷଯା ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତା

ଏହି ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା, ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତୁ ଉପରେ ତର୍କ ସହିତ ଓ ତର୍କ ବିନା ଧ୍ୟାନ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।

ସୂକ୍ଷ୍ମଵିଷଯତ୍ଵଂ ଚାଲିଙ୍ଗପର୍ଯଵସାନମ୍

ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତୁର ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଶେଷରେ ଚିହ୍ନ ବିନା ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।

ତା ଏଵ ସବୀଜଃ ସମାଧିଃ

ଏହି ସମସ୍ତ ଧ୍ୟାନ ହେଉଛି ବୀଜ ସହିତ ସମାଧି।

ନିର୍ଵିଚାରଵୈଶାରଦ୍ଯେ ଽଧ୍ଯାତ୍ମପ୍ରସାଦଃ

ତର୍କ ବିନା ଧ୍ୟାନର ଦକ୍ଷତା ଆସିଲେ, ମନ ଏବଂ ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ।

ଋତଂଭରା ତତ୍ର ପ୍ରଜ୍ଞା

ସେଠାରେ ଜ୍ଞାନ ସତ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

ଶ୍ରୁତାନୁମାନପ୍ରଜ୍ଞାଭ୍ଯାମ୍ ଅନ୍ଯଵିଷଯା ଵିଶେଷାର୍ଥତ୍ଵାତ୍

ଏହି ଜ୍ଞାନ ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା ତର୍କ ଦ୍ୱାରା ଆସୁଥିବା ଜ୍ଞାନ ଠାରୁ ଭିନ୍ନ, କାରଣ ଏହା ଏକ ବିଶେଷ ବସ୍ତୁକୁ ନେଇ ଥାଏ।

ତଜ୍ଜଃ ସଂସ୍କାରୋ ଽନ୍ଯସଂସ୍କାରପ୍ରତିବନ୍ଧୀ

ଏହି ଧ୍ୟାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସଂସ୍କାର ଅନ୍ୟ ସଂସ୍କାରକୁ ଅଟକାଇ ଦେଏ।

ତସ୍ଯାପି ନିରୋଧେ ସର୍ଵନିରୋଧାନ୍ ନିର୍ବୀଜଃ ସମାଧିଃ

ଏହି ସଂସ୍କାର ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଚିଞ୍ଚଳତା ଶେଷ ହେବା ପରେ, ବୀଜ ବିନା ସମାଧି ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।

ତପଃସ୍ଵାଧ୍ଯାଯେଶ୍ଵରପ୍ରଣିଧାନାନି କ୍ରିଯାଯୋଗଃ

ତପସ୍ୟା, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଶରଣ ନେବା—ଏହିମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ ଯୋଗ।

ସମାଧିଭାଵନାର୍ଥଃ କ୍ଲେଶତନୂକରଣାର୍ଥଶ୍ ଚ

ଏହିଠାରେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ସମାଧିର ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଓ ଦୁଃଖକୁ କମେଇବା।

ଅଵିଦ୍ଯାସ୍ମିତାରାଗଦ୍ଵେଷାଭିନିଵେଶାଃ କ୍ଲେଶାଃ

ଅଜ୍ଞାନ, ଅହଂକାର, ଆସକ୍ତି, ଦ୍ୱେଷ ଓ ଜୀବନରେ ଆଠୁଟି ଧରିବା—ଏମାନେ ଦୁଃଖର କାରଣ।

ଅଵିଦ୍ଯା କ୍ଷେତ୍ରମ୍ ଉତ୍ତରେଷାଂ ପ୍ରସୁପ୍ତତନୁଵିଚ୍ଛିନ୍ନୋଦାରାଣାମ୍

ଅଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖଗୁଡ଼ିକର ମୂଳ ଭୂମି, ସେଗୁଡ଼ିକ କେବେ ଶୟନ ଅବସ୍ଥାରେ, କେବେ ଅତି କମ୍, କେବେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ କେବେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।

ଅନିତ୍ଯାଶୁଚିଦୁଃଖାନାତ୍ମସୁ ନିତ୍ଯଶୁଚିସୁଖାତ୍ମଖ୍ଯାତିର୍ ଅଵିଦ୍ଯା

ଅସ୍ଥାୟୀ, ଅଶୁଚି, ଦୁଃଖ ଓ ନିଜ ନୁହେଁ ବସ୍ତୁକୁ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ଥାୟୀ, ଶୁଭ୍ର, ସୁଖ ଓ ନିଜ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି, ସେଇ ଅଜ୍ଞାନ।

ଦୃଗ୍ଦର୍ଶନଶକ୍ତ୍ଯୋର୍ ଏକାତ୍ମତେଵାସ୍ମିତା

ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବାର ଶକ୍ତିକୁ ଏକାଟିଏ ବୋଲି ଭାବିବାକୁ ଅହଂକାର କୁହାଯାଏ।

ସୁଖାନୁଶଯୀ ରାଗଃ

ଯାହା ସୁଖରେ ଲାଗି ରହିଥାଏ, ତାହାକୁ ଆସକ୍ତି କୁହାଯାଏ।

ଦୁଃଖାନୁଶଯୀ ଦ୍ଵେଷଃ

ଯାହା ଦୁଃଖରେ ଲାଗି ରହିଥାଏ, ତାହାକୁ ଦ୍ୱେଷ କୁହାଯାଏ।

ସ୍ଵରସଵାହୀ ଵିଦୁଷୋ ଽପି ତଥା ରୂଢୋ ଽଭିନିଵେଶଃ

ଜୀବନରେ ଆଠୁଟି ଲାଗି ରହିବା ଭୟ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଚାଲିଥାଏ, ଏହା ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେଇପରି ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।