ତୀଵ୍ରସଂଵେଗାନାମ୍ ଆସନ୍ନଃ
ଯେଉଁମାନେ ଭାରି ଉତ୍ସାହ ଓ ଆଗ୍ରହ ରଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାୟ ନିକଟରେ ଅଛି।
ମୃଦୁମଧ୍ଯାଧିମାତ୍ରତ୍ଵାତ୍ ତତୋ ଽପି ଵିଶେଷଃ
ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧୁର, ମଧ୍ୟମ ଓ ଅତି ଉତ୍ସାହ ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ।
ଈଶ୍ଵରପ୍ରଣିଧାନାଦ୍ ଵା
କିମ୍ବା, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇ ମଧ୍ୟ ଏହା ସମ୍ଭବ।
କ୍ଲେଶକର୍ମଵିପାକାଶଯୈର୍ ଅପରାମୃଷ୍ଟଃ ପୁରୁଷଵିଶେଷ ଈଶ୍ଵରଃ
ଈଶ୍ୱର ହେଉଛନ୍ତି ଏମିତି ଏକ ବିଶେଷ ପୁରୁଷ, ଯିଏ କଷ୍ଟ, କର୍ମ, ଫଳ ଓ ସଂସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ।
ତତ୍ର ନିରତିଶଯଂ ସର୍ଵଜ୍ଞବୀଜମ୍
ତାଙ୍କରେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅତିଶୟ ବୀଜ ଅଛି।
ପୂର୍ଵେଷାମ୍ ଅପି ଗୁରୁଃ କାଲେନାନଵଚ୍ଛେଦାତ୍
ସେ ପୁରୁଣା ମହାନ୍ତମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଗୁରୁ, କାଳରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ।
ତସ୍ଯ ଵାଚକଃ ପ୍ରଣଵଃ
ତାଙ୍କର ପ୍ରତୀକ ହେଉଛି ପ୍ରଣବ ଧ୍ୱନି।
ତଜ୍ଜପସ୍ ତଦର୍ଥଭାଵନମ୍
ଏହି ଧ୍ୱନିର ଜପ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ।
ତତଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଚେତନାଧିଗମୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅନ୍ତରାଯାଭାଵଶ୍ ଚ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଚେତନା ଓ ବାଧାର ଅଭାବ ହୁଏ।
ଵ୍ଯାଧିସ୍ତ୍ଯାନସଂଶଯପ୍ରମାଦାଲସ୍ଯାଵିରତିଭ୍ରାନ୍ତିଦର୍ଶନାଲବ୍ଧଭୂମିକତ୍ଵାନଵସ୍ଥିତତ୍ଵାନି ଚିତ୍ତଵିକ୍ଷେପାସ୍ ତେ ଽନ୍ତରାଯାଃ
ରୋଗ, ଅଳସ୍ୟ, ସନ୍ଦେହ, ଅବିଧାନ, ଅଳସତା, ଅନିୟମିତତା, ଭ୍ରାନ୍ତି, ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତିରେ ବିଫଳତା ଓ ଅସ୍ଥିରତା—ଏହିମାନେ ମନର ବିକ୍ଷେପ ଓ ବାଧା।
ଦୁଃଖଦୌର୍ମନସ୍ଯାଙ୍ଗମେଜଯତ୍ଵଶ୍ଵାସପ୍ରଶ୍ଵାସା ଵିକ୍ଷେପସହଭୁଵଃ
ଦୁଃଖ, ମନମନ୍ଦ, ଦେହ କମ୍ପନ ଓ ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସର ଅସ୍ଥିରତା ବିକ୍ଷେପ ସହ ଆସେ।
ତତ୍ପ୍ରତିଷେଧାର୍ଥମ୍ ଏକତତ୍ତ୍ଵାଭ୍ଯାସଃ
ଏହାକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଏକ ତତ୍ତ୍ୱର ଅଭ୍ୟାସ ଆବଶ୍ୟକ।
ମୈତ୍ରୀକରୁଣାମୁଦିତୋପେକ୍ଷାଣାଂ ସୁଖଦୁଃଖପୁଣ୍ଯାପୁଣ୍ଯଵିଷଯାଣାଂ ଭାଵନାତଶ୍ ଚିତ୍ତପ୍ରସାଦନମ୍
ସୁଖୀ, ଦୁଃଖୀ, ପୁଣ୍ୟବାନ୍, ଅପୁଣ୍ୟବାନ୍ ପ୍ରତି ମୈତ୍ରୀ, କରୁଣା, ଆନନ୍ଦ ଓ ଉଦାସୀନତା ଅନୁଭବ କଲେ ମନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ।
ପ୍ରଚ୍ଛର୍ଦନଵିଧାରଣାଭ୍ଯାଂ ଵା ପ୍ରାଣସ୍ଯ
କିମ୍ବା, ଶ୍ୱାସ ବାହାର କରିବା ଓ ଧରିବା ଦ୍ୱାରା।
ଵିଷଯଵତୀ ଵା ପ୍ରଵୃତ୍ତିର୍ ଉତ୍ପନ୍ନା ମନସଃ ସ୍ଥିତିନିବନ୍ଧନୀ
କିମ୍ବା, ମନରେ କୌଣସି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପଲବ୍ଧି ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରିପାରିବା।
ଵିଶୋକା ଵା ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମତୀ
କିମ୍ବା, ଯେଉଁ ମନ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତାହା ଦ୍ୱାରା।
ଵୀତରାଗଵିଷଯଂ ଵା ଚିତ୍ତମ୍
ଅଥବା, ମନକୁ ଯେଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଲଗାଇ ପାରିବା।
ସ୍ଵପ୍ନନିଦ୍ରାଜ୍ଞାନାଲମ୍ବନଂ ଵା
ଅଥବା, ସ୍ୱପ୍ନ କିମ୍ବା ନିଦ୍ରାରୁ ଆସୁଥିବା ଜ୍ଞାନରେ ମନକୁ ନିର୍ବିକଳ୍ପ କରିପାରିବା।
ଯଥାଭିମତଧ୍ଯାନାଦ୍ ଵା
ଅଥବା, ନିଜର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଯେଉଁଠି ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ଭଲ ଲାଗେ, ସେଠାରେ ମନକୁ ଲଗାଇପାରିବା।
ପରମାଣୁପରମମହତ୍ତ୍ଵାନ୍ତୋ ଽସ୍ଯ ଵଶୀକାରଃ
ଏହି ଅଧିକାର ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ରେଣୁଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ଯାଏଁ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ।
କ୍ଷୀଣଵୃତ୍ତେର୍ ଅଭିଜାତସ୍ଯେଵ ମଣେର୍ ଗ୍ରହୀତୃଗ୍ରହଣଗ୍ରାହ୍ଯେଷୁ ତତ୍ସ୍ଥତଦଞ୍ଜନତା ସମାପତ୍ତିଃ
ଯେତେବେଳେ ମନର ଚଞ୍ଚଳତା ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏହା ଏମିତି ଏକ ନିର୍ମଳ ମଣି ଭଳି ହୁଏ, ଯେଉଁଥିରେ ଦେଖୁଥିବା, ଦେଖିବା କାମ, ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବସ୍ତୁର ରଙ୍ଗ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୁଏ—ଏହିଠାରେ ଏକତା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ତତ୍ର ଶବ୍ଦାର୍ଥଜ୍ଞାନଵିକଲ୍ପୈଃ ସଂକୀର୍ଣା ସଵିତର୍କା ସମାପତ୍ତିଃ
ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ଯେଉଁ ଧ୍ୟାନ ତର୍କ ସହିତ ହୁଏ, ସେଥିରେ ଶବ୍ଦ, ଅର୍ଥ ଓ ଜ୍ଞାନ ଭାବନା ମିଶିଥାଏ।
ସ୍ମୃତିପରିଶୁଦ୍ଧୌ ସ୍ଵରୂପଶୂନ୍ଯେଵାର୍ଥମାତ୍ରନିର୍ଭାସା ନିର୍ଵିତର୍କା
ସ୍ମୃତି ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ, ମନ ନିଜର ରୂପକୁ ଭୁଲିଯାଏ, ଏବଂ କେବଳ ବସ୍ତୁ ମାତ୍ର ଚମକେ—ଏହିଠାରେ ତର୍କ ବିନା ଧ୍ୟାନ ହୁଏ।
ଏତଯୈଵ ସଵିଚାରା ନିର୍ଵିଚାରା ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମଵିଷଯା ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତା
ଏହି ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା, ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତୁ ଉପରେ ତର୍କ ସହିତ ଓ ତର୍କ ବିନା ଧ୍ୟାନ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।
ସୂକ୍ଷ୍ମଵିଷଯତ୍ଵଂ ଚାଲିଙ୍ଗପର୍ଯଵସାନମ୍
ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତୁର ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଶେଷରେ ଚିହ୍ନ ବିନା ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
ତା ଏଵ ସବୀଜଃ ସମାଧିଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଧ୍ୟାନ ହେଉଛି ବୀଜ ସହିତ ସମାଧି।
ନିର୍ଵିଚାରଵୈଶାରଦ୍ଯେ ଽଧ୍ଯାତ୍ମପ୍ରସାଦଃ
ତର୍କ ବିନା ଧ୍ୟାନର ଦକ୍ଷତା ଆସିଲେ, ମନ ଏବଂ ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଋତଂଭରା ତତ୍ର ପ୍ରଜ୍ଞା
ସେଠାରେ ଜ୍ଞାନ ସତ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
ଶ୍ରୁତାନୁମାନପ୍ରଜ୍ଞାଭ୍ଯାମ୍ ଅନ୍ଯଵିଷଯା ଵିଶେଷାର୍ଥତ୍ଵାତ୍
ଏହି ଜ୍ଞାନ ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା ତର୍କ ଦ୍ୱାରା ଆସୁଥିବା ଜ୍ଞାନ ଠାରୁ ଭିନ୍ନ, କାରଣ ଏହା ଏକ ବିଶେଷ ବସ୍ତୁକୁ ନେଇ ଥାଏ।
ତଜ୍ଜଃ ସଂସ୍କାରୋ ଽନ୍ଯସଂସ୍କାରପ୍ରତିବନ୍ଧୀ
ଏହି ଧ୍ୟାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସଂସ୍କାର ଅନ୍ୟ ସଂସ୍କାରକୁ ଅଟକାଇ ଦେଏ।