ଏକସମଯେ ଚୋଭଯାନଵଧାରଣମ୍
ଏକେ ସମୟରେ ଉଭୟକୁ ଧରିପାରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଚିତ୍ତାନ୍ତରଦୃଶ୍ଯେ ବୁଦ୍ଧିବୁଦ୍ଧେର୍ ଅତିପ୍ରସଙ୍ଗଃ ସ୍ମୃତିସଂକରଶ୍ ଚ
ଏକ ମନ ଅନ୍ୟ ମନକୁ ଦେଖିଲେ, ବୁଦ୍ଧିର ଅତିରିକ୍ତ ବିସ୍ତାର ଓ ସ୍ମୃତିର ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ହେବ।
ଚିତେର୍ ଅପ୍ରତିସଂକ୍ରମାଯାସ୍ ତଦାକାରାପତ୍ତୌ ସ୍ଵବୁଦ୍ଧିସଂଵେଦନମ୍
ଚେତନା ଏଠାରୁ ସେଠାକୁ ଯାଏ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଯେତେବେଳେ ଏହି ଆକୃତି ନେଉଛି, ସେତେବେଳେ ନିଜ ବୁଦ୍ଧିକୁ ମାତ୍ର ଜାଣେ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ଯୋପରକ୍ତଂ ଚିତ୍ତଂ ସର୍ଵାର୍ଥମ୍
ଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଦୃଶ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ରଙ୍ଗିତ ମନ ସମସ୍ତ ଅନୁଭୂତି ପାଇଁ ସକ୍ଷମ।
ତଦ୍ ଅସଂଖ୍ଯେଯଵାସନାଭିଶ୍ ଚିତ୍ରମ୍ ଅପି ପରାର୍ଥଂ ସଂହତ୍ଯକାରିତ୍ଵାତ୍
ଅସଂଖ୍ୟ ଗୁପ୍ତ ଆଶା ଦ୍ୱାରା ମନ ଯେପରି ରଙ୍ଗିନ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଅନ୍ୟ ପାଇଁ କାମ କରେ, କାରଣ ଏହା ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି।
ଵିଶେଷଦର୍ଶିନ ଆତ୍ମଭାଵଭାଵନାନିଵୃତ୍ତିଃ
ଯିଏ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖିପାରେ, ସେଠାରେ ଆତ୍ମବୁଧି ଭାବନା ଶେଷ ହୋଇଯାଏ।
ତଦା ଵିଵେକନିମ୍ନଂ କୈଵଲ୍ଯପ୍ରାଗ୍ଭାରଂ ଚିତ୍ତମ୍
ତେବେ ମନ ବିବେକ ଦିଗକୁ ଝୁକିଯାଏ ଓ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ।
ତଚ୍ଛିଦ୍ରେଷୁ ପ୍ରତ୍ଯଯାନ୍ତରାଣି ସଂସ୍କାରେଭ୍ଯଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ଖାଲି ଥାଏ, ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ଭାବ ଗୁପ୍ତ ସଂସ୍କାରରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
ହାନମ୍ ଏଷାଂ କ୍ଲେଶଵଦ୍ ଉକ୍ତମ୍
ଏହାମାନଙ୍କର ଅପସାରଣ ଦୁଃଖ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣିତ, ସେପରି।
ପ୍ରସଂଖ୍ଯାନେ ଽପ୍ଯ୍ ଅକୁସୀଦସ୍ଯ ସର୍ଵଥା ଵିଵେକଖ୍ଯାତେର୍ ଧର୍ମମେଘଃ ସମାଧିଃ
ଯିଏ ବିବେକ ଜ୍ଞାନରେ ମଧ୍ୟ ଆସକ୍ତି ରଖେନାହିଁ, ସେଠାରେ 'ଧର୍ମମେଘ' ସମାଧି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
ତତଃ କ୍ଲେଶକର୍ମନିଵୃତ୍ତିଃ
ଏହାଠାରୁ ଦୁଃଖ ଓ କର୍ମର ଶେଷ ହୁଏ।
ତଦା ସର୍ଵାଵରଣମଲାପେତସ୍ଯ ଜ୍ଞାନସ୍ଯାନନ୍ତ୍ଯାଜ୍ ଜ୍ଞେଯମ୍ ଅଲ୍ପମ୍
ସମସ୍ତ ଆବରଣ ଓ ମଳ ଦୂର ହେଲେ, ଅସୀମ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯିବା ଜିନିଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ କମ୍ ହୁଏ।
ତତଃ କୃତାର୍ଥାନାଂ ପରିଣାମକ୍ରମସମାପ୍ତିର୍ ଗୁଣାନାମ୍
ଏହାଠାରୁ ଗୁଣମାନେ ନିଜ କାମ ସାରି ରୂପାନ୍ତରର ଅନୁକ୍ରମ ଶେଷ କରନ୍ତି।
କ୍ଷଣପ୍ରତିଯୋଗୀ ପରିଣାମାପରାନ୍ତନିର୍ଗ୍ରାହ୍ଯଃ କ୍ରମଃ
ଯେଉଁ କ୍ଷଣ ଉପରେ ଅନ୍ୟ କ୍ଷଣ ଆସେ ଓ ରୂପାନ୍ତରର ଶେଷ ଦେଖାଯାଏ, ସେହି ଅନୁକ୍ରମକୁ ଅନୁସୂଚିତ କରେ।
ପୁରୁଷାର୍ଥଶୂନ୍ଯାନାଂ ଗୁଣାନାଂ ପ୍ରତିପ୍ରସଵଃ କୈଵଲ୍ଯଂ ସ୍ଵରୂପପ୍ରତିଷ୍ଠା ଵା ଚିତିଶକ୍ତିର୍ ଇତି
ପୁରୁଷ ପାଇଁ ଗୁଣମାନେ ଯେତେବେଳେ କୌଣସି କାମ ରଖେନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ନିଜ ମୂଳକୁ ଫେରିଯାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଚେତନା ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ବସିଥାଏ — ଏହିଠାରେ ମୁକ୍ତି।