ସତ୍ତ୍ଵପୁରୁଷଯୋଃ ଶୁଦ୍ଧିସାମ୍ଯେ କୈଵଲ୍ଯମ୍ ଇତି
ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧି ସମାନ ହେଲେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଜନ୍ମୌଷଧିମନ୍ତ୍ରତପଃସମାଧିଜାଃ ସିଦ୍ଧଯଃ
ଜନ୍ମ, ଔଷଧ, ମନ୍ତ୍ର, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ସମାଧି ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ଉପଜେ।
ଜାତ୍ଯନ୍ତରପରିଣାମଃ ପ୍ରକୃତ୍ଯାପୂରାତ୍
ପ୍ରକୃତିର ଅତିରିକ୍ତ ପ୍ରବାହରୁ ଜନ୍ମର ଅନ୍ୟ ଧାରାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ।
ନିମିତ୍ତମ୍ ଅପ୍ରଯୋଜକଂ ପ୍ରକୃତୀନାଂ ଵରଣଭେଦସ୍ ତୁ ତତଃ କ୍ଷେତ୍ରିକଵତ୍
ପରିବର୍ତ୍ତନର କାରଣ ମାନେ ପ୍ରକୃତିର ନିଜସ୍ୱ ଗୁଣକୁ ଆରମ୍ଭ କରେନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ବାଧା ଦୂର ହେଲେ ଯେପରି ଚାଷୀ ଜଳ ଚାଲିବା ରାସ୍ତା ଖୋଲିଦିଏ, ସେପରି ହୁଏ।
ନିର୍ମାଣଚିତ୍ତାନ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିତାମାତ୍ରାତ୍
ମାନବର ଅହଂଭାବରୁ ନିର୍ମିତ ଚିତ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତିଭେଦେ ପ୍ରଯୋଜକଂ ଚିତ୍ତମ୍ ଏକମ୍ ଅନେକେଷାମ୍
ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ଅନେକ ମନମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ମନ ପ୍ରେରକ ଭାବେ କାମ କରେ।
ତତ୍ର ଧ୍ଯାନଜମ୍ ଅନାଶଯମ୍
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଧ୍ୟାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଚିତ୍ତରେ କୌଣସି ଚିହ୍ନ ବା ଆଦତ ରହିନଥାଏ।
କର୍ମାଶୁକ୍ଲାକୃଷ୍ଣଂ ଯୋଗିନସ୍ ତ୍ରିଵିଧମ୍ ଇତରେଷାମ୍
ଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ କର୍ମ କେବଳ ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଏହା ତିନି ପ୍ରକାରର।
ତତସ୍ ତଦ୍ଵିପାକାନୁଗୁଣାନାମ୍ ଏଵାଭିଵ୍ଯକ୍ତିର୍ ଵାସନାନାମ୍
ଏହାରୁ, ଫଳ ଯେପରି ମିଳେ, ସେହିଅନୁଯାୟୀ ଆଦତମାନେ ପ୍ରକାଶ ପାଉଥାନ୍ତି।
ଜାତିଦେଶକାଲଵ୍ଯଵହିତାନାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆନନ୍ତର୍ଯଂ ସ୍ମୃତିସଂସ୍କାରଯୋର୍ ଏକରୂପତ୍ଵାତ୍
ଜନ୍ମ, ସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ସମୟରେ ଅନ୍ତର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ମୃତି ଓ ଆଦତ ଏକ ରୂପରୁ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ଏହାର କ୍ରମ ଅଛି।
ତାସାମ୍ ଅନାଦିତ୍ଵଂ ଚାଶିଷୋ ନିତ୍ଯତ୍ଵାତ୍
ଇଚ୍ଛା ସଦା ରହିଥିବାରୁ, ସେମାନଙ୍କର ଆରମ୍ଭ କେବେ ହୋଇନଥିଲା।
ହେତୁଫଲାଶ୍ରଯାଲମ୍ବନୈଃ ସଂଗୃହୀତତ୍ଵାଦ୍ ଏଷାମ୍ ଅଭାଵେ ତଦଭାଵଃ
କାରଣ, ଫଳ, ଆଶ୍ରୟ ଓ ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ଏମାନେ ଏକଠି ରହିଥାନ୍ତି; ଏମାନେ ନଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ଅତୀତାନାଗତଂ ସ୍ଵରୂପତୋ ଽସ୍ତ୍ଯ୍ ଅଧ୍ଵଭେଦାଦ୍ ଧର୍ମାଣାମ୍
ଅତୀତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ନିଜ ରୂପରେ ଅଛି, କାରଣ ଗୁଣମାନଙ୍କର ଚଳାପଥ ଭିନ୍ନ।
ତେ ଵ୍ଯକ୍ତସୂକ୍ଷ୍ମା ଗୁଣାତ୍ମାନଃ
ସେମାନେ ପ୍ରକାଶିତ କିମ୍ବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୁଣମାନଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ରୂପ।
ପରିଣାମୈକତ୍ଵାଦ୍ ଵସ୍ତୁତତ୍ତ୍ଵମ୍
ପରିବର୍ତ୍ତନର ଏକତା ଦ୍ୱାରା ବସ୍ତୁର ସତ୍ୟତା ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ।
ଵସ୍ତୁସାମ୍ଯେ ଚିତ୍ତଭେଦାତ୍ ତଯୋର୍ ଵିଭକ୍ତଃ ପନ୍ଥାଃ
ବସ୍ତୁ ଏକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମନର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଦର୍ଶକଙ୍କର ପଥ ଅଲଗା ହୁଏ।
ନ ଚୈକଚିତ୍ତତନ୍ତ୍ରଂ ଵସ୍ତୁ ତଦପ୍ରମାଣକଂ ତଦା କିଂ ସ୍ଯାତ୍
ବସ୍ତୁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ମନର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେନାହିଁ; ଯଦି ଏହା ପ୍ରମାଣିତ ନ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା କ'ଣ ହେବ?
ତଦୁପରାଗାପେକ୍ଷିତ୍ଵାଚ୍ ଚିତ୍ତସ୍ଯ ଵସ୍ତୁ ଜ୍ଞାତାଜ୍ଞାତମ୍
ବସ୍ତୁ ମନର ରଙ୍ଗ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥିବାରୁ, କେବେ ଜଣାଯାଏ, କେବେ ଅଜଣା ରହିଯାଏ।
ସଦା ଜ୍ଞାତାଶ୍ ଚିତ୍ତଵୃତ୍ତଯସ୍ ତତ୍ପ୍ରଭୋଃ ପୁରୁଷସ୍ଯାପରିଣାମିତ୍ଵାତ୍
ମନର ଯେଉଁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ସେଥିର ମାଲିକ ପାଇଁ ସଦା ଜଣାଯାଏ, କାରଣ ପୁରୁଷ କେବେ ବଦଳେନାହିଁ।
ନ ତତ୍ ସ୍ଵାଭାସଂ ଦୃଶ୍ଯତ୍ଵାତ୍
ମନ ନିଜକୁ ଆଲୋକିତ କରିପାରେନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ଦେଖାଯାଉଥିବା ବସ୍ତୁ।
ଏକସମଯେ ଚୋଭଯାନଵଧାରଣମ୍
ଏକେ ସମୟରେ ଉଭୟକୁ ଧରିପାରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଚିତ୍ତାନ୍ତରଦୃଶ୍ଯେ ବୁଦ୍ଧିବୁଦ୍ଧେର୍ ଅତିପ୍ରସଙ୍ଗଃ ସ୍ମୃତିସଂକରଶ୍ ଚ
ଏକ ମନ ଅନ୍ୟ ମନକୁ ଦେଖିଲେ, ବୁଦ୍ଧିର ଅତିରିକ୍ତ ବିସ୍ତାର ଓ ସ୍ମୃତିର ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ହେବ।
ଚିତେର୍ ଅପ୍ରତିସଂକ୍ରମାଯାସ୍ ତଦାକାରାପତ୍ତୌ ସ୍ଵବୁଦ୍ଧିସଂଵେଦନମ୍
ଚେତନା ଏଠାରୁ ସେଠାକୁ ଯାଏ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଯେତେବେଳେ ଏହି ଆକୃତି ନେଉଛି, ସେତେବେଳେ ନିଜ ବୁଦ୍ଧିକୁ ମାତ୍ର ଜାଣେ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ଯୋପରକ୍ତଂ ଚିତ୍ତଂ ସର୍ଵାର୍ଥମ୍
ଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଦୃଶ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ରଙ୍ଗିତ ମନ ସମସ୍ତ ଅନୁଭୂତି ପାଇଁ ସକ୍ଷମ।
ତଦ୍ ଅସଂଖ୍ଯେଯଵାସନାଭିଶ୍ ଚିତ୍ରମ୍ ଅପି ପରାର୍ଥଂ ସଂହତ୍ଯକାରିତ୍ଵାତ୍
ଅସଂଖ୍ୟ ଗୁପ୍ତ ଆଶା ଦ୍ୱାରା ମନ ଯେପରି ରଙ୍ଗିନ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଅନ୍ୟ ପାଇଁ କାମ କରେ, କାରଣ ଏହା ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି।
ଵିଶେଷଦର୍ଶିନ ଆତ୍ମଭାଵଭାଵନାନିଵୃତ୍ତିଃ
ଯିଏ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖିପାରେ, ସେଠାରେ ଆତ୍ମବୁଧି ଭାବନା ଶେଷ ହୋଇଯାଏ।
ତଦା ଵିଵେକନିମ୍ନଂ କୈଵଲ୍ଯପ୍ରାଗ୍ଭାରଂ ଚିତ୍ତମ୍
ତେବେ ମନ ବିବେକ ଦିଗକୁ ଝୁକିଯାଏ ଓ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ।
ତଚ୍ଛିଦ୍ରେଷୁ ପ୍ରତ୍ଯଯାନ୍ତରାଣି ସଂସ୍କାରେଭ୍ଯଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ଖାଲି ଥାଏ, ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ଭାବ ଗୁପ୍ତ ସଂସ୍କାରରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
ହାନମ୍ ଏଷାଂ କ୍ଲେଶଵଦ୍ ଉକ୍ତମ୍
ଏହାମାନଙ୍କର ଅପସାରଣ ଦୁଃଖ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣିତ, ସେପରି।
ପ୍ରସଂଖ୍ଯାନେ ଽପ୍ଯ୍ ଅକୁସୀଦସ୍ଯ ସର୍ଵଥା ଵିଵେକଖ୍ଯାତେର୍ ଧର୍ମମେଘଃ ସମାଧିଃ
ଯିଏ ବିବେକ ଜ୍ଞାନରେ ମଧ୍ୟ ଆସକ୍ତି ରଖେନାହିଁ, ସେଠାରେ 'ଧର୍ମମେଘ' ସମାଧି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।