ସତ୍ତ୍ଵପୁରୁଷଯୋର୍ ଅତ୍ଯନ୍ତାସଂକୀର୍ଣଯୋଃ ପ୍ରତ୍ଯଯାଵିଶେଷୋ ଭୋଗଃ ପରାର୍ଥାତ୍ ସ୍ଵାର୍ଥସଂଯମାତ୍ ପୁରୁଷଜ୍ଞାନମ୍
ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଓ ସତ୍ତ୍ୱର ମଧ୍ୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭେଦ ନ ହେବାରୁ ଅନୁଭବ ହୁଏ; ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ପୁରୁଷ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ।
ତତଃ ପ୍ରାତିଭଶ୍ରାଵଣଵେଦନାଦର୍ଶାସ୍ଵାଦଵାର୍ତା ଜାଯନ୍ତେ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ସ୍୵ତଃସ୍ଫୁର୍ତ୍ତି ଶ୍ରବଣ, ସ୍ପର୍ଶ, ଦୃଷ୍ଟି, ରୁଚି ଓ ଘ୍ରାଣ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ତେ ସମାଧାଵ୍ ଉପସର୍ଗା ଵ୍ଯୁତ୍ଥାନେ ସିଦ୍ଧଯଃ
ଏହି ସବୁ ଗୁଣ ଧ୍ୟାନରେ ବାଧା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବାହ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଏଗୁଡ଼ିକ ଶକ୍ତି ହିସାବରେ ଦେଖାଯାଏ।
ବନ୍ଧକାରଣଶୈଥିଲ୍ଯାତ୍ ପ୍ରଚାରସଂଵେଦନାଚ୍ ଚ ଚିତ୍ତସ୍ଯ ପରଶରୀରାଵେଶଃ
ବନ୍ଧନର କାରଣ ଢିଲା କଲେ ଏବଂ ମନର ଗତି ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ହେଲେ, ଜଣେ ଅନ୍ୟ ଶରୀରକୁ ଅଧିକାର କରିପାରେ।
ଉଦାନଜଯାଜ୍ ଜଲପଙ୍କକଣ୍ଟକାଦିଷ୍ଵ୍ ଅସଙ୍ଗ ଉତ୍କ୍ରାନ୍ତିଶ୍ ଚ
ଉଦାନବାୟୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହେଲେ, ଜଳ, କାଦଳି, କାଁଟା ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ସହିତ ଶରୀରର ସଂସ୍ପର୍ଶ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ଉପରକୁ ଉଠିବାର ଶକ୍ତି ମିଳେ।
ସମାନଜଯାଜ୍ ଜ୍ଵଲନମ୍
ସମାନବାୟୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହେଲେ, ଶରୀରରେ ଅଗ୍ନି ଜାଗ୍ରତ କରିବାର ଶକ୍ତି ମିଳେ।
ଶ୍ରୋତ୍ରାକାଶଯୋଃ ସଂବନ୍ଧସଂଯମାଦ୍ ଦିଵ୍ଯଂ ଶ୍ରୋତ୍ରମ୍
କାନ ଓ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ଉପରେ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଦିବ୍ୟ ଶ୍ରବଣ ଶକ୍ତି ଉପଜେ।
କାଯାକାଶଯୋଃ ସଂବନ୍ଧସଂଯମାଲ୍ ଲଘୁତୂଲସମାପତ୍ତେଶ୍ ଚାକାଶଗମନମ୍
ଦେହ ଓ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଏବଂ ପତି ତୁଳା ପରି ହାଲୁକା ହେଲେ, ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଚଳନ କରିପାରିବା ଶକ୍ତି ମିଳେ।
ବହିର୍ ଅକଲ୍ପିତା ଵୃତ୍ତିର୍ ମହାଵିଦେହା ତତଃ ପ୍ରକାଶାଵରଣକ୍ଷଯଃ
ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦୃଢ଼ ଧାରଣା ନଥିବା ବେଳେ, ମହାବିଦେହା ଅବସ୍ଥା ଆସେ, ତେବେ ଜ୍ଞାନକୁ ଢାକିଥିବା ଆବରଣ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ସ୍ଥୂଲସ୍ଵରୂପସୂକ୍ଷ୍ମାନ୍ଵଯାର୍ଥଵତ୍ତ୍ଵସଂଯମାଦ୍ ଭୂତଜଯଃ
ସ୍ଥୂଳ ରୂପ, ସ୍ୱଭାବ, ସୂକ୍ଷ୍ମତା, ଏକତା ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ପଞ୍ଚ ଭୂତ ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମିଳେ।
ତତୋ ଽଣିମାଦିପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଃ କାଯସଂପତ୍ ତଦ୍ଧର୍ମାନଭିଘାତଶ୍ ଚ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ଅଣୁପରିମାଣ ହେବା, ଦେହର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା, ଏବଂ ଭୂତର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଅପ୍ରଭାବିତ ରହିବା ଶକ୍ତି ଉପଜେ।
ରୂପଲାଵଣ୍ଯବଲଵଜ୍ରସଂହନନତ୍ଵାନି କାଯସଂପତ୍
ଦେହର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ ରୂପ, ଲାବଣ୍ୟ, ଶକ୍ତି ଓ ହୀରା ପରି ଦୃଢ଼ତା ଥାଏ।
ଗ୍ରହଣସ୍ଵରୂପାସ୍ମିତାନ୍ଵଯାର୍ଥଵତ୍ତ୍ଵସଂଯମାଦ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯଜଯଃ
ଗ୍ରହଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ସ୍ୱଭାବ, ଅହଂଭାବ, ଏକତା ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମିଳେ।
ତତୋ ମନୋଜଵିତ୍ଵଂ ଵିକରଣଭାଵଃ ପ୍ରଧାନଜଯଶ୍ ଚ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ମନର ତ୍ୱରିତ ଗତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟରୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମିଳେ।
ସତ୍ତ୍ଵପୁରୁଷାନ୍ଯତାଖ୍ଯାତିମାତ୍ରସ୍ଯ ସର୍ଵଭାଵାଧିଷ୍ଠାତୃତ୍ଵଂ ସର୍ଵଜ୍ଞାତୃତ୍ଵଂ ଚ
ଯିଏ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତାକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଭାବ ଉପରେ ଅଧିପତ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ ହୁଅନ୍ତି।
ତଦ୍ଵୈରାଗ୍ଯାଦ୍ ଅପି ଦୋଷବୀଜକ୍ଷଯେ କୈଵଲ୍ଯମ୍
ଏହି ଶକ୍ତିଗୁଡିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଦୋଷର ମୂଳ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ସ୍ଥାନ୍ଯୁପନିମନ୍ତ୍ରଣେ ସଙ୍ଗସ୍ମଯାକରଣଂ ପୁନର୍ ଅନିଷ୍ଟପ୍ରସଙ୍ଗାତ୍
ଉଚ୍ଚ ଲୋକର ଜନମାନେ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଦେଲେ, ସେଥିରେ ଆସକ୍ତି ଓ ଅଭିମାନ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏଥିରୁ ଅପ୍ରିୟ ଫଳ ଆସିପାରେ।
କ୍ଷଣତତ୍କ୍ରମଯୋଃ ସଂଯମାଦ୍ ଵିଵେକଜଂ ଜ୍ଞାନମ୍
ଖ୍ଷଣ ଓ ତାହାର କ୍ରମ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ଉପଜିଥିବା ଜ୍ଞାନ ମିଳେ।
ଜାତିଲକ୍ଷଣଦେଶୈର୍ ଅନ୍ଯତାନଵଚ୍ଛେଦାତ୍ ତୁଲ୍ଯଯୋସ୍ ତତଃ ପ୍ରତିପତ୍ତିଃ
ଜାତି, ଲକ୍ଷଣ ଓ ସ୍ଥାନ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନତା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେଲେ, ସଦୃଶ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତାର ଜ୍ଞାନ ମିଳେ।
ତାରକଂ ସର୍ଵଵିଷଯଂ ସର୍ଵଥାଵିଷଯମ୍ ଅକ୍ରମଂ ଚେତି ଵିଵେକଜଂ ଜ୍ଞାନମ୍
ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ଉପଜିଥିବା ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ମୁକ୍ତିଦାୟକ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷକୁ ଆବହଳା କରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅତୀତ ଓ କ୍ରମ ଶୂନ୍ୟ।
ସତ୍ତ୍ଵପୁରୁଷଯୋଃ ଶୁଦ୍ଧିସାମ୍ଯେ କୈଵଲ୍ଯମ୍ ଇତି
ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧି ସମାନ ହେଲେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଜନ୍ମୌଷଧିମନ୍ତ୍ରତପଃସମାଧିଜାଃ ସିଦ୍ଧଯଃ
ଜନ୍ମ, ଔଷଧ, ମନ୍ତ୍ର, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ସମାଧି ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ଉପଜେ।
ଜାତ୍ଯନ୍ତରପରିଣାମଃ ପ୍ରକୃତ୍ଯାପୂରାତ୍
ପ୍ରକୃତିର ଅତିରିକ୍ତ ପ୍ରବାହରୁ ଜନ୍ମର ଅନ୍ୟ ଧାରାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ।
ନିମିତ୍ତମ୍ ଅପ୍ରଯୋଜକଂ ପ୍ରକୃତୀନାଂ ଵରଣଭେଦସ୍ ତୁ ତତଃ କ୍ଷେତ୍ରିକଵତ୍
ପରିବର୍ତ୍ତନର କାରଣ ମାନେ ପ୍ରକୃତିର ନିଜସ୍ୱ ଗୁଣକୁ ଆରମ୍ଭ କରେନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ବାଧା ଦୂର ହେଲେ ଯେପରି ଚାଷୀ ଜଳ ଚାଲିବା ରାସ୍ତା ଖୋଲିଦିଏ, ସେପରି ହୁଏ।
ନିର୍ମାଣଚିତ୍ତାନ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିତାମାତ୍ରାତ୍
ମାନବର ଅହଂଭାବରୁ ନିର୍ମିତ ଚିତ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତିଭେଦେ ପ୍ରଯୋଜକଂ ଚିତ୍ତମ୍ ଏକମ୍ ଅନେକେଷାମ୍
ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ଅନେକ ମନମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ମନ ପ୍ରେରକ ଭାବେ କାମ କରେ।
ତତ୍ର ଧ୍ଯାନଜମ୍ ଅନାଶଯମ୍
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଧ୍ୟାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଚିତ୍ତରେ କୌଣସି ଚିହ୍ନ ବା ଆଦତ ରହିନଥାଏ।
କର୍ମାଶୁକ୍ଲାକୃଷ୍ଣଂ ଯୋଗିନସ୍ ତ୍ରିଵିଧମ୍ ଇତରେଷାମ୍
ଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ କର୍ମ କେବଳ ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଏହା ତିନି ପ୍ରକାରର।
ତତସ୍ ତଦ୍ଵିପାକାନୁଗୁଣାନାମ୍ ଏଵାଭିଵ୍ଯକ୍ତିର୍ ଵାସନାନାମ୍
ଏହାରୁ, ଫଳ ଯେପରି ମିଳେ, ସେହିଅନୁଯାୟୀ ଆଦତମାନେ ପ୍ରକାଶ ପାଉଥାନ୍ତି।
ଜାତିଦେଶକାଲଵ୍ଯଵହିତାନାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆନନ୍ତର୍ଯଂ ସ୍ମୃତିସଂସ୍କାରଯୋର୍ ଏକରୂପତ୍ଵାତ୍
ଜନ୍ମ, ସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ସମୟରେ ଅନ୍ତର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ମୃତି ଓ ଆଦତ ଏକ ରୂପରୁ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ଏହାର କ୍ରମ ଅଛି।