ତଜ୍ଜଯାତ୍ ପ୍ରଜ୍ଞାଲୋକଃ
ଏହାର ନିପୁଣତା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ଉଦିତ ହୁଏ।
ତସ୍ଯ ଭୂମିଷୁ ଵିନିଯୋଗଃ
ଏହାର ବ୍ୟବହାର ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ କରାଯାଏ।
ତ୍ରଯମ୍ ଅନ୍ତରଙ୍ଗଂ ପୂର୍ଵେଭ୍ଯଃ
ଏହି ତିନିଟି ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରୟାସମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ଭିତର ଅଂଶ।
ତଦ୍ ଅପି ବହିରଙ୍ଗଂ ନିର୍ବୀଜସ୍ଯ
ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ ବୀଜଶୂନ୍ୟ ସମାଧି ସାମ୍ନାରେ ବାହ୍ୟ ଅଂଶ।
ଵ୍ଯୁତ୍ଥାନନିରୋଧସଂସ୍କାରଯୋର୍ ଅଭିଭଵପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୌ ନିରୋଧକ୍ଷଣଚିତ୍ତାନ୍ଵଯୋ ନିରୋଧପରିଣାମଃ
ଚିତ୍ତର ଭ୍ରମ ଓ ନିରୋଧ ସଂସ୍କାରମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଓ ପ୍ରକଟତା, ଏବଂ ନିରୋଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଚିତ୍ତର ଏକତା, ଏହାକୁ ନିରୋଧର ପରିଣାମ କୁହାଯାଏ।
ତସ୍ଯ ପ୍ରଶାନ୍ତଵାହିତା ସଂସ୍କାରାତ୍
ଏହାର ପ୍ରବାହ ସଂସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ରହେ।
ସର୍ଵାର୍ଥତୈକାଗ୍ରତଯୋଃ କ୍ଷଯୋଦଯୌ ଚିତ୍ତସ୍ଯ ସମାଧିପରିଣାମଃ
ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଉପରେ ଚିତ୍ତର ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା ଏକ ବସ୍ତୁ ଉପରେ ଧ୍ୟାନର ହ୍ରାସ ଓ ଉଦୟ, ଏହା ସମାଧିର ପରିଣାମ।
ତତଃ ପୁନଃ ଶାନ୍ତୋଦିତୌ ତୁଲ୍ଯପ୍ରତ୍ଯଯୌ ଚିତ୍ତସ୍ଯୈକାଗ୍ରତାପରିଣାମଃ
ତାପରେ ଯେତେବେଳେ ଶାନ୍ତ ଓ ଉଦିତ ଭାବ ଦୁଇଟି ଚିତ୍ତରେ ସମାନ ହୁଏ, ସେଠି ଏକାଗ୍ରତାର ପରିଣାମ ଦେଖାଯାଏ।
ଏତେନ ଭୂତେନ୍ଦ୍ରିଯେଷୁ ଧର୍ମଲକ୍ଷଣାଵସ୍ଥାପରିଣାମା ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତାଃ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ଭୂତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଗୁଣ, ଚିହ୍ନ ଓ ଅବସ୍ଥାର ପରିଣାମ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।
ଶାନ୍ତୋଦିତାଵ୍ଯପଦେଶ୍ଯଧର୍ମାନୁପାତୀ ଧର୍ମୀ
ଯାହା ଶାନ୍ତ, ଉଦିତ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେଠି ସେ ଧାରକ ଅଛି।
କ୍ରମାନ୍ଯତ୍ଵଂ ପରିଣାମାନ୍ଯତ୍ଵେ ହେତୁଃ
କ୍ରମର ଭିନ୍ନତା ହେଉଛି ପରିଣାମର ଭିନ୍ନତାର କାରଣ।
ପରିଣାମତ୍ରଯସଂଯମାଦ୍ ଅତୀତାନାଗତଜ୍ଞାନମ୍
ପରିଣାମର ତିନି ପ୍ରକାର ଉପରେ ସଂଯମ କଲେ, ଅତୀତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ।
ଶବ୍ଦାର୍ଥପ୍ରତ୍ଯଯାନାମ୍ ଇତରେତରାଧ୍ଯାସାତ୍ ସଂକରସ୍ ତତ୍ପ୍ରଵିଭାଗସଂଯମାତ୍ ସର୍ଵଭୂତରୁତଜ୍ଞାନମ୍
ଶବ୍ଦ, ଅର୍ଥ ଓ ଭାବର ଏକାଉପରେ ଏକର ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଗୋଲମାଳ ହୁଏ; ତାଙ୍କର ପୃଥକତା ଉପରେ ସଂଯମ କଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର କଥା ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ମିଳେ।
ସଂସ୍କାରସାକ୍ଷାତ୍କରଣାତ୍ ପୂର୍ଵଜାତିଜ୍ଞାନମ୍
ସଂସ୍କାରକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖିଲେ, ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଜ୍ଞାନ ମିଳେ।
ପ୍ରତ୍ଯଯସ୍ଯ ପରଚିତ୍ତଜ୍ଞାନମ୍
ଭାବ ଉପରେ ସଂଯମ କଲେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ମନ ଜାଣିପାରିବ।
ନ ଚ ତତ୍ ସାଲମ୍ବନଂ ତସ୍ଯାଵିଷଯୀଭୂତତ୍ଵାତ୍
କିନ୍ତୁ ଏହା ତାହାର ଆଧାରକୁ ଆବର୍ତ୍ତିତ କରେନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ତାହାର ବିଷୟ ନୁହେଁ।
କାଯରୂପସଂଯମାତ୍ ତଦ୍ଗ୍ରାହ୍ଯଶକ୍ତିସ୍ତମ୍ଭେ ଚକ୍ଷୁଃପ୍ରକାଶାସଂପ୍ରଯୋଗେ ଽନ୍ତର୍ଧାନମ୍
ଦେହର ଆକୃତି ଉପରେ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଦେହକୁ ଦେଖିବାର ଶକ୍ତି ଅଟକିଯାଏ ଏବଂ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଆଲୋକର ସଂଯୋଗ ଭଙ୍ଗ ହେଲେ, ମଣିଷ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
ସୋପକ୍ରମଂ ନିରୁପକ୍ରମଂ ଚ କର୍ମ ତତ୍ସଂଯମାଦ୍ ଅପରାନ୍ତଜ୍ଞାନମ୍ ଅରିଷ୍ଟେଭ୍ଯୋ ଵା
ଫଳଦାୟକ କିମ୍ବା ଅଫଳଦାୟକ କର୍ମ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ମୃତ୍ୟୁର ସମୟ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ, କିମ୍ବା ଅପଶକୁନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଆସେ।
ମୈତ୍ର୍ଯାଦିଷୁ ବଲାନି
ମୈତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ବଲେଷୁ ହସ୍ତିବଲାଦୀନି
ଶକ୍ତି ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ହାତୀର ଶକ୍ତି ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଶକ୍ତି ମିଳିଥାଏ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତ୍ଯାଲୋକନ୍ଯାସାତ୍ ସୂକ୍ଷ୍ମଵ୍ଯଵହିତଵିପ୍ରକୃଷ୍ଟଜ୍ଞାନମ୍
ଉଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକକୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜନ କଲେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଲୁଚିଥିବା ଓ ଦୂର ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ।
ଭୁଵନଜ୍ଞାନଂ ସୂର୍ଯେ ସଂଯମାତ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ବିଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ଲୋକ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ।
ଚନ୍ଦ୍ରେ ତାରାଵ୍ଯୂହଜ୍ଞାନମ୍
ଚନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ତାରାମଣ୍ଡଳର ବିନ୍ୟାସ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ।
ଧ୍ରୁଵେ ତଦ୍ଗତିଜ୍ଞାନମ୍
ଧ୍ରୁବ ତାରା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ତାରାମଣ୍ଡଳର ଗତି ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ।
ନାଭିଚକ୍ରେ କାଯଵ୍ଯୂହଜ୍ଞାନମ୍
ନାଭି କେନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଶରୀରର ଗଠନ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ।
କଣ୍ଠକୂପେ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାନିଵୃତ୍ତିଃ
କଣ୍ଠର ଗହ୍ୱର ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଭୋକ ଓ ତିଆସ ଦୂର ହୁଏ।
କୂର୍ମନାଡ୍ଯାଂ ସ୍ଥୈର୍ଯମ୍
କୂର୍ମ ନାଡୀ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଦୃଢତା ଆସେ।
ମୂର୍ଧଜ୍ଯୋତିଷି ସିଦ୍ଧଦର୍ଶନମ୍
ମୁଣ୍ଡର ଶିରୋପରି ଆଲୋକ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ମିଳେ।
ପ୍ରାତିଭାଦ୍ ଵା ସର୍ଵମ୍
କିମ୍ବା ସ୍୵ତଃସ୍ଫୁର୍ତ୍ତି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜିନିଷର ଜ୍ଞାନ ମିଳେ।
ହୃଦଯେ ଚିତ୍ତସଂଵିତ୍
ହୃଦୟ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ମନର ଜ୍ଞାନ ମିଳେ।