ଅଥ ଯୋଗାନୁଶାସନମ୍
ଏବେ ଯୋଗ ଶିକ୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି।
ଯୋଗଶ୍ ଚିତ୍ତଵୃତ୍ତିନିରୋଧଃ
ଯୋଗ ହେଉଛି ମନର ଚଞ୍ଚଳତାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା।
ତଦା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଃ ସ୍ଵରୂପେ ଽଵସ୍ଥାନମ୍
ତେବେ ଦର୍ଶକ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ବସିଥାଏ।
ଵୃତ୍ତିସାରୂପ୍ଯମ୍ ଇତରତ୍ର
ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ମନର ଚଞ୍ଚଳତା ସହିତ ଏକାତ୍ମତା ହୋଇଯାଏ।
ଵୃତ୍ତଯଃ ପଞ୍ଚତଯ୍ଯଃ କ୍ଲିଷ୍ଟାକ୍ଲିଷ୍ଟାଃ
ମନର ଚଞ୍ଚଳତା ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର, ଏଗୁଡିକ କେବେ ଦୁଃଖଦାୟକ, କେବେ ଦୁଃଖ ନୁହେଁ।
ପ୍ରମାଣଵିପର୍ଯଯଵିକଲ୍ପନିଦ୍ରାସ୍ମୃତଯଃ
ସେଗୁଡିକ ହେଲେ: ସଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ, ଭ୍ରାନ୍ତି, କଳ୍ପନା, ନିଦ୍ରା ଓ ସ୍ମୃତି।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷାନୁମାନାଗମାଃ ପ୍ରମାଣାନି
ସଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ ଆସେ ଦୃଷ୍ଟି, ତର୍କ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୋଗୁଁ।
ଵିପର୍ଯଯୋ ମିଥ୍ଯାଜ୍ଞାନମ୍ ଅତଦ୍ରୂପପ୍ରତିଷ୍ଠମ୍
ଭ୍ରାନ୍ତି ହେଉଛି ଭୁଲ ଜ୍ଞାନ, ଯାହା ବସ୍ତୁର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଉପରେ ନୁହେଁ।
ଶବ୍ଦଜ୍ଞାନାନୁପାତୀ ଵସ୍ତୁଶୂନ୍ଯୋ ଵିକଲ୍ପଃ
କଳ୍ପନା ହେଉଛି କେବଳ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଇଥିବା, କିନ୍ତୁ ବସ୍ତୁ ନଥିବା ଜ୍ଞାନ।
ଅଭାଵପ୍ରତ୍ଯଯାଲମ୍ବନା ଵୃତ୍ତିର୍ ନିଦ୍ରା
ନିଦ୍ରା ହେଉଛି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥିବା ଭାବନା ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରିଥିବା ଚଞ୍ଚଳତା।
ଅନୁଭୂତଵିଷଯାସଂପ୍ରମୋଷଃ ସ୍ମୃତିଃ
ସ୍ମୃତି ହେଉଛି ଅନୁଭବ କରାଯାଇଥିବା ବସ୍ତୁକୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖିବା।
ଅଭ୍ଯାସଵୈରାଗ୍ଯାଭ୍ଯାଂ ତନ୍ନିରୋଧଃ
ଏହି ଚଞ୍ଚଳତାକୁ ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବିରାଗ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ।
ତତ୍ର ସ୍ଥିତୌ ଯତ୍ନୋ ଽଭ୍ଯାସଃ
ଏଠାରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ରହିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବାକୁ ଅଭ୍ୟାସ କୁହାଯାଏ।
ସ ତୁ ଦୀର୍ଘକାଲନୈରନ୍ତର୍ଯସତ୍କାରାସେଵିତୋ ଦୃଢଭୂମିଃ
ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି, ଅବିରତ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ କଲେ ଦୃଢ଼ ଭିତି ହୁଏ।
ଦୃଷ୍ଟାନୁଶ୍ରଵିକଵିଷଯଵିତୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଵଶୀକାରସଂଜ୍ଞା ଵୈରାଗ୍ଯମ୍
ଦେଖିଥିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିଥିବା ବସ୍ତୁରେ ଆସକ୍ତି ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ବିରାଗ କୁହାଯାଏ।
ତତ୍ ପରଂ ପୁରୁଷଖ୍ଯାତେର୍ ଗୁଣଵୈତୃଷ୍ଣ୍ଯମ୍
ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଗୁଣଗୁଡିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ପୃହ କରିବା ଉଚ୍ଚତମ ବିରାଗ।
ଵିତର୍କଵିଚାରାନନ୍ଦାସ୍ମିତାରୂପାନୁଗମାତ୍ ସଂପ୍ରଜ୍ଞାତଃ
ବିଚାର, ଚିନ୍ତନ, ଆନନ୍ଦ ଓ 'ମୁଁ' ଭାବ ସହିତ ଯୋଗ ଜ୍ଞାନ ହୁଏ।
ଵିରାମପ୍ରତ୍ଯଯାଭ୍ଯାସପୂର୍ଵଃ ସଂସ୍କାରଶେଷୋ ଽନ୍ଯଃ
ବିରତିର ଅଭ୍ୟାସ ପରେ ଯେଉଁ ଯୋଗ ରହିଯାଏ, ସେଠାରେ କେବଳ ସଂସ୍କାର ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥାଏ।
ଭଵପ୍ରତ୍ଯଯୋ ଵିଦେହପ୍ରକୃତିଲଯାନାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଦେହବିହୀନ କିମ୍ବା ପ୍ରକୃତିରେ ଲୟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଗୁପ୍ତ ଆଶା ହିଁ କାରଣ ହୁଏ।
ଶ୍ରଦ୍ଧାଵୀର୍ଯସ୍ମୃତିସମାଧିପ୍ରଜ୍ଞାପୂର୍ଵକ ଇତରେଷାମ୍
ଅନ୍ୟମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା, ପ୍ରୟାସ, ସ୍ମୃତି, ଧ୍ୟାନ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ତୀଵ୍ରସଂଵେଗାନାମ୍ ଆସନ୍ନଃ
ଯେଉଁମାନେ ଭାରି ଉତ୍ସାହ ଓ ଆଗ୍ରହ ରଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାୟ ନିକଟରେ ଅଛି।
ମୃଦୁମଧ୍ଯାଧିମାତ୍ରତ୍ଵାତ୍ ତତୋ ଽପି ଵିଶେଷଃ
ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧୁର, ମଧ୍ୟମ ଓ ଅତି ଉତ୍ସାହ ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ।
ଈଶ୍ଵରପ୍ରଣିଧାନାଦ୍ ଵା
କିମ୍ବା, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇ ମଧ୍ୟ ଏହା ସମ୍ଭବ।
କ୍ଲେଶକର୍ମଵିପାକାଶଯୈର୍ ଅପରାମୃଷ୍ଟଃ ପୁରୁଷଵିଶେଷ ଈଶ୍ଵରଃ
ଈଶ୍ୱର ହେଉଛନ୍ତି ଏମିତି ଏକ ବିଶେଷ ପୁରୁଷ, ଯିଏ କଷ୍ଟ, କର୍ମ, ଫଳ ଓ ସଂସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ।
ତତ୍ର ନିରତିଶଯଂ ସର୍ଵଜ୍ଞବୀଜମ୍
ତାଙ୍କରେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅତିଶୟ ବୀଜ ଅଛି।
ପୂର୍ଵେଷାମ୍ ଅପି ଗୁରୁଃ କାଲେନାନଵଚ୍ଛେଦାତ୍
ସେ ପୁରୁଣା ମହାନ୍ତମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଗୁରୁ, କାଳରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ।
ତସ୍ଯ ଵାଚକଃ ପ୍ରଣଵଃ
ତାଙ୍କର ପ୍ରତୀକ ହେଉଛି ପ୍ରଣବ ଧ୍ୱନି।
ତଜ୍ଜପସ୍ ତଦର୍ଥଭାଵନମ୍
ଏହି ଧ୍ୱନିର ଜପ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ।
ତତଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଚେତନାଧିଗମୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅନ୍ତରାଯାଭାଵଶ୍ ଚ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଚେତନା ଓ ବାଧାର ଅଭାବ ହୁଏ।
ଵ୍ଯାଧିସ୍ତ୍ଯାନସଂଶଯପ୍ରମାଦାଲସ୍ଯାଵିରତିଭ୍ରାନ୍ତିଦର୍ଶନାଲବ୍ଧଭୂମିକତ୍ଵାନଵସ୍ଥିତତ୍ଵାନି ଚିତ୍ତଵିକ୍ଷେପାସ୍ ତେ ଽନ୍ତରାଯାଃ
ରୋଗ, ଅଳସ୍ୟ, ସନ୍ଦେହ, ଅବିଧାନ, ଅଳସତା, ଅନିୟମିତତା, ଭ୍ରାନ୍ତି, ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତିରେ ବିଫଳତା ଓ ଅସ୍ଥିରତା—ଏହିମାନେ ମନର ବିକ୍ଷେପ ଓ ବାଧା।