अथ योगानुशासनम्
ଏବେ ଯୋଗ ଶିକ୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି।
योगश् चित्तवृत्तिनिरोधः
ଯୋଗ ହେଉଛି ମନର ଚଞ୍ଚଳତାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା।
तदा द्रष्टुः स्वरूपे ऽवस्थानम्
ତେବେ ଦର୍ଶକ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ବସିଥାଏ।
वृत्तिसारूप्यम् इतरत्र
ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ମନର ଚଞ୍ଚଳତା ସହିତ ଏକାତ୍ମତା ହୋଇଯାଏ।
वृत्तयः पञ्चतय्यः क्लिष्टाक्लिष्टाः
ମନର ଚଞ୍ଚଳତା ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର, ଏଗୁଡିକ କେବେ ଦୁଃଖଦାୟକ, କେବେ ଦୁଃଖ ନୁହେଁ।
प्रमाणविपर्ययविकल्पनिद्रास्मृतयः
ସେଗୁଡିକ ହେଲେ: ସଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ, ଭ୍ରାନ୍ତି, କଳ୍ପନା, ନିଦ୍ରା ଓ ସ୍ମୃତି।
प्रत्यक्षानुमानागमाः प्रमाणानि
ସଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ ଆସେ ଦୃଷ୍ଟି, ତର୍କ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୋଗୁଁ।
विपर्ययो मिथ्याज्ञानम् अतद्रूपप्रतिष्ठम्
ଭ୍ରାନ୍ତି ହେଉଛି ଭୁଲ ଜ୍ଞାନ, ଯାହା ବସ୍ତୁର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଉପରେ ନୁହେଁ।
शब्दज्ञानानुपाती वस्तुशून्यो विकल्पः
କଳ୍ପନା ହେଉଛି କେବଳ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଇଥିବା, କିନ୍ତୁ ବସ୍ତୁ ନଥିବା ଜ୍ଞାନ।
अभावप्रत्ययालम्बना वृत्तिर् निद्रा
ନିଦ୍ରା ହେଉଛି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥିବା ଭାବନା ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରିଥିବା ଚଞ୍ଚଳତା।
अनुभूतविषयासंप्रमोषः स्मृतिः
ସ୍ମୃତି ହେଉଛି ଅନୁଭବ କରାଯାଇଥିବା ବସ୍ତୁକୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖିବା।
अभ्यासवैराग्याभ्यां तन्निरोधः
ଏହି ଚଞ୍ଚଳତାକୁ ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବିରାଗ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ।
तत्र स्थितौ यत्नो ऽभ्यासः
ଏଠାରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ରହିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବାକୁ ଅଭ୍ୟାସ କୁହାଯାଏ।
स तु दीर्घकालनैरन्तर्यसत्कारासेवितो दृढभूमिः
ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି, ଅବିରତ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ କଲେ ଦୃଢ଼ ଭିତି ହୁଏ।
दृष्टानुश्रविकविषयवितृष्णस्य वशीकारसंज्ञा वैराग्यम्
ଦେଖିଥିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିଥିବା ବସ୍ତୁରେ ଆସକ୍ତି ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ବିରାଗ କୁହାଯାଏ।
तत् परं पुरुषख्यातेर् गुणवैतृष्ण्यम्
ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଗୁଣଗୁଡିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ପୃହ କରିବା ଉଚ୍ଚତମ ବିରାଗ।
वितर्कविचारानन्दास्मितारूपानुगमात् संप्रज्ञातः
ବିଚାର, ଚିନ୍ତନ, ଆନନ୍ଦ ଓ 'ମୁଁ' ଭାବ ସହିତ ଯୋଗ ଜ୍ଞାନ ହୁଏ।
विरामप्रत्ययाभ्यासपूर्वः संस्कारशेषो ऽन्यः
ବିରତିର ଅଭ୍ୟାସ ପରେ ଯେଉଁ ଯୋଗ ରହିଯାଏ, ସେଠାରେ କେବଳ ସଂସ୍କାର ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥାଏ।
भवप्रत्ययो विदेहप्रकृतिलयानाम्
ଯେଉଁମାନେ ଦେହବିହୀନ କିମ୍ବା ପ୍ରକୃତିରେ ଲୟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଗୁପ୍ତ ଆଶା ହିଁ କାରଣ ହୁଏ।
श्रद्धावीर्यस्मृतिसमाधिप्रज्ञापूर्वक इतरेषाम्
ଅନ୍ୟମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା, ପ୍ରୟାସ, ସ୍ମୃତି, ଧ୍ୟାନ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
तीव्रसंवेगानाम् आसन्नः
ଯେଉଁମାନେ ଭାରି ଉତ୍ସାହ ଓ ଆଗ୍ରହ ରଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାୟ ନିକଟରେ ଅଛି।
मृदुमध्याधिमात्रत्वात् ततो ऽपि विशेषः
ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧୁର, ମଧ୍ୟମ ଓ ଅତି ଉତ୍ସାହ ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ।
ईश्वरप्रणिधानाद् वा
କିମ୍ବା, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇ ମଧ୍ୟ ଏହା ସମ୍ଭବ।
क्लेशकर्मविपाकाशयैर् अपरामृष्टः पुरुषविशेष ईश्वरः
ଈଶ୍ୱର ହେଉଛନ୍ତି ଏମିତି ଏକ ବିଶେଷ ପୁରୁଷ, ଯିଏ କଷ୍ଟ, କର୍ମ, ଫଳ ଓ ସଂସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ।
तत्र निरतिशयं सर्वज्ञबीजम्
ତାଙ୍କରେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅତିଶୟ ବୀଜ ଅଛି।
पूर्वेषाम् अपि गुरुः कालेनानवच्छेदात्
ସେ ପୁରୁଣା ମହାନ୍ତମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଗୁରୁ, କାଳରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ।
तस्य वाचकः प्रणवः
ତାଙ୍କର ପ୍ରତୀକ ହେଉଛି ପ୍ରଣବ ଧ୍ୱନି।
तज्जपस् तदर्थभावनम्
ଏହି ଧ୍ୱନିର ଜପ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ।
ततः प्रत्यक्चेतनाधिगमो ऽप्य् अन्तरायाभावश् च
ଏହା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଚେତନା ଓ ବାଧାର ଅଭାବ ହୁଏ।
व्याधिस्त्यानसंशयप्रमादालस्याविरतिभ्रान्तिदर्शनालब्धभूमिकत्वानवस्थितत्वानि चित्तविक्षेपास् ते ऽन्तरायाः
ରୋଗ, ଅଳସ୍ୟ, ସନ୍ଦେହ, ଅବିଧାନ, ଅଳସତା, ଅନିୟମିତତା, ଭ୍ରାନ୍ତି, ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତିରେ ବିଫଳତା ଓ ଅସ୍ଥିରତା—ଏହିମାନେ ମନର ବିକ୍ଷେପ ଓ ବାଧା।