ଏହି ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଆତ୍ମିକ ଯାତ୍ରାର କଥା କହିଥାଏ। ଶୁଦ୍ଧତାରୁ ମନୁଷ୍ୟର ନିଜ ଦେହ ପ୍ରତି ଏକ ଅନାସକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ବିରତି ଆସେ। ଏହାର ଫଳରେ ମନ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଏକାଗ୍ରତା ଆସେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ ଏବଂ ଆତ୍ମସାକ୍ଷାତ୍କାର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଉନ୍ନତି ପାଏ। ସନ୍ତୋଷ ଦ୍ୱାରା ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଲାଭ ହୁଏ। ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେହ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଅଶୁଦ୍ଧି ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଏବଂ ଏଥିରେ ସିଦ୍ଧି ଆସେ। ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ପ୍ରିୟ ଦେବତା ସହ ଏକତା ହୁଏ। ଭଗବତ୍ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମାଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଆସେ। ଏଠାରେ ଆସନ ସ୍ଥିର ଓ ସୁଖଦ ହୁଏ। ଏହି ଆସନ ଚେଷ୍ଟାର ଛାଡ଼ା ଓ ଅନନ୍ତରେ ଲୀନତା ଦ୍ୱାରା ସାଧିତ ହୁଏ। ଏହା ପରେ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଭାବରେ ଯାହା ଅସ୍ଥିରତା ଆଣେ, ତାହାରୁ ମନ ଅକ୍ଷୁବ୍ଧ ରହେ। ଏହି ଆସନ ନିବିଡ ହେଲାପରେ, ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସର ନିୟମିତ ଚଳାଚଳ ପ୍ରାଣାୟାମ ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ। ଏହାର ବାହ୍ୟ, ଆଭ୍ୟନ୍ତର ଓ ନିରୋଧ ଗତିଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାନ, ସମୟ ଓ ସଂଖ୍ୟା ଅନୁଯାୟୀ ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଏ, ଏହି ଚଳାଚଳ ଦୀର୍ଘ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ହୁଏ। ଏହାର ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରକାର, ବାହ୍ୟ ଓ ଆଭ୍ୟନ୍ତର ବିଷୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ଜ୍ଞାନର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ଆବୃତ କରୁଥିବା ଆବରଣ କ୍ଷୟିତ ହୁଏ, ଏବଂ ମନ ଏକାଗ୍ରତା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ନିଜ ନିଜ ବିଷୟ ସହ ଯୋଗ ନ ରଖି, ମନର ଭାବକୁ ଅନୁକରଣ କରିଥିଲେ, ଏହି ଅବସ୍ଥା ପ୍ରତ୍ୟାହାର ଭାବରେ ଅନୁଭବ ହୁଏ। ଏହା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଉପରେ ପରମ ସ୍ୱାମିତ୍ୱ ଆସେ। ଏହିପରି ଯେତେବେଳେ ମନ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ବନ୍ଧି ରହିଥାଏ, ଏହାକୁ ଧାରଣା କୁହାଯାଏ। ଏହି ଧାରଣାରେ, ଅବିରତ ଚେତନା ଯେତେବେଳେ ବିଷୟ ଉପରେ ବହିଯାଏ, ଏହିଅବସ୍ଥା ଧ୍ୟାନ ହୁଏ। ଏହି ଧ୍ୟାନରେ, କେବଳ ବିଷୟ ମାତ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ଏବଂ ଆତ୍ମା ଅପ୍ରତୀତ ହୁଏ, ଏହିଅବସ୍ଥା ସମାଧି। ଏହି ତିନିଟି ବିଧିକୁ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ, ଏହାକୁ ସମ୍ୟମ କୁହାଯାଏ। ଏହାର ସିଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭାସିତ ହୁଏ। ଏହି ସମ୍ୟମ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତରରେ ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ। ଏହି ତିନିଟି ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଅଭ୍ୟାସ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ। କିନ୍ତୁ ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ବୀଜଶୂନ୍ୟ ସମାଧି ତୁଳନାରେ ବାହ୍ୟ। ଏଠାରେ, ଚିତ୍ତର ଅନେକ ବିକ୍ଷେପ ଓ ନିଗ୍ରହ ସଂସ୍କାର ଏବଂ ନିଗ୍ରହର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଚିତ୍ତର ଅନ୍ୱୟ ହେବାକୁ ନିଗ୍ରହ ପରିଣାମ କୁହାଯାଏ। ଏହାର ପ୍ରବାହ ସଂସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ଚିତ୍ତର ସମସ୍ତ ବିଷୟ କିମ୍ବା ଏକ ବିଷୟରେ ଏକାଗ୍ରତା ତ୍ୟାଗ ଓ ଉଦୟ ହେବା ସମାଧି ପରିଣାମ। ଏହିପରି, ଶାନ୍ତି ଓ ଉଦୟ ଦୁଇଟି ସଂସ୍କାର ସମାନ ହେଲେ, ଏହା ଏକାଗ୍ରତା ପରିଣାମ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଭୂତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଲକ୍ଷଣ, ଚିହ୍ନ ଓ ଅବସ୍ଥାର ପରିଣାମ ବିବେଚିତ ହୁଏ। ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟର ଆଧାର ଶାନ୍ତ, ଉଦୟ ଓ ଅପ୍ରକାଶ ଲକ୍ଷଣକୁ ଅନୁସରଣ କରେ। କ୍ରମର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ପରିଣାମର ଭିନ୍ନତା ହୁଏ। ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ପରିଣାମ ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ, ଭୂତକାଳ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ଜ୍ଞାନ ଆସେ। ଶବ୍ଦ, ଅର୍ଥ ଓ ଭାବର ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ଅଭିମିଶ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମ ହୁଏ; ଏହାର ବିଭାଗ ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଭାଷାର ଜ୍ଞାନ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ସଂସ୍କାରର ସାକ୍ଷାତ୍କାର ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଜ୍ଞାନ ଆସେ। ମନୋଭାବ ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ମନ ଜାଣିପାରିବେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ମୂଳ ପ୍ରତି ଯାଏ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଦ୍ରଶ୍ୟ ନୁହେଁ। ଦେହର ଆକୃତି ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ, ଦୃଶ୍ୟମାନ ଶକ୍ତି ଅବରୋଧ ହେଲେ ଓ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଆଲୋକର ସଂଯୋଗ ଭଙ୍ଗ ହେଲେ, ଅଦୃଶ୍ୟତା ଆସେ। ଫଳଦାୟୀ କିମ୍ବା ଅଫଳଦାୟୀ କର୍ମ ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ, ମୃତ୍ୟୁର ସମୟ ବା ଶକୁନ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଆସେ। ମୈତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ, ସେସବୁ ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ ଶକ୍ତି ଉପଜାଏ। ବଳ ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ, ହାତୀର ବଳ ବା ଏହା ସଦୃଶ ଶକ୍ତି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଏଭଳି ଶ୍ରେଣୀ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗୀ ଆତ୍ମସାଧନାରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ଉନ୍ନତି କରିଥାଏ, ଏହା ଏକ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଓ ଦିବ୍ୟ ଯାତ୍ରା।