ଏକ ଦିନ ଏକ ଉତ୍ସୁକ ଅନୁସନ୍ଧାନକାରୀ ଯୋଗୀ ନିଜ ଚିତ୍ତର ଶାନ୍ତି ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଜ୍ଞାନ ଲାଗି ଯୋଗର ପଥରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଅତି ଉତ୍ସାହ ଓ ଉତ୍ସୁକତା ନେଇ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦ୍ରୁତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି କରିପାରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହି ଉତ୍ସାହ ମଧ୍ୟରେ ମଧୁର, ମଧ୍ୟମ ଓ ତୀବ୍ର ଉଦ୍ୟମ ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନତା ରହିଥାଏ। ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ପଥରେ, ଯୋଗୀ ଦେଖିଲେ ଏହି ଉଦ୍ୟମ ଛଡ଼ା ଉପାୟ ମଧ୍ୟ ଅଛି—ସେ ହେଉଛି ପ୍ରଭୁ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି। ଏହି ପ୍ରଭୁ, ଯିଁଁକୁ ଇଶ୍ୱର କୁହାଯାଏ, ସେ ଏକ ବିଶେଷ ଆତ୍ମା; ଦୁଃଖ, କର୍ମ, ଫଳ, ବାସନା ଏତିକି କିଛି ସେ ଛୁଁଇପାରେନି। ତାଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଜ୍ଞାନର ବୀଜ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ସେ ଅତୀତ ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ମହାଗୁରୁ, ସମୟରେ ବନ୍ଧା ନୁହେଁ। ଏହି ପ୍ରଭୁଙ୍କର ନାମ ହେଉଛି "ଓଁ" ଏକ ଶବ୍ଦ। ଏହି ଓଁ ଶବ୍ଦର ଅଭ୍ୟାସ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥର ଚିନ୍ତନ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚିତ୍ତ ଜାଗୃତ ହୁଏ ଓ ବାଧାଗୁଡିକ ଦୂର ହୁଏ। ଯୋଗୀ ଅନୁଭବ କଲେ, ଚିତ୍ତର ବିକ୍ଷେପ ଦିନ ପରେ ଦିନ ଦୂର ହେଉଛି—ଏହି ବିକ୍ଷେପ ହେଉଛି ରୋଗ, ଅଳସା, ଅସନ୍ଦେହ, ଅସାବଧାନତା, ଆଳସ୍ୟ, ନିଜ ଉପର କଣ୍ଟ୍ରୋଲ ନଥିବା, ଭ୍ରାନ୍ତି, ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତିରେ ଅସଫଳତା ଓ ଅସ୍ଥିରତା। ଏହି ବିକ୍ଷେପ ସହିତ ଦୁଃଖ, ଅବସାଦ, ଶରୀର କମ୍ପନ, ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସର ବିକ୍ଷିପ୍ତତା ମଧ୍ୟ ଆସିଥାଏ। ଏହି ବିକ୍ଷେପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ଏକ ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱର ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଦରକାର। ଯୋଗୀ ଜଣାଇଲେ, ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ମଧ୍ୟ ଅଛି—ସେଉଁଟି ହେଉଛି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମିତ୍ରତା, କରୁଣା, ଆନନ୍ଦ, ଓ ଉଦାସୀନତା ଅଭ୍ୟାସ କରିବା; ଏହି ଗୁଣ ଆନନ୍ଦିତ, ଦୁଃଖିତ, ଧର୍ମିକ, ଓ ଅଧର୍ମିକ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତି ଧାରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଚିତ୍ତ ସ୍୫ପଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି ବ୍ୟତୀତ, ଶ୍ୱାସ ପ୍ରଶ୍ୱାସର ନିର୍ଗମନ ଓ ଧାରଣା ମଧ୍ୟ ଚିତ୍ତର ଶାନ୍ତି ଆଣିପାରେ। କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉଦ୍ଦୀପିତ କୌଣସି ଧାରଣା ଉପରେ ମନ ଏକାଗ୍ର କରିବା। କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଶୂନ୍ୟ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଚିତ୍ତର ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା। କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଅସକ୍ତ ଜଣେ ଉପରେ ଚିତ୍ତ ଏକାଗ୍ର କରିବା। କିମ୍ବା ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ନିଦ୍ରାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜ୍ଞାନ ଉପରେ ଚିତ୍ତ ଏକାଗ୍ର କରିବା। କିମ୍ବା ନିଜ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ କୌଣସି ଧାରଣା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା। ଯୋଗୀ ଅନୁଭବ କଲେ, ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଟମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରମାଣରେ ନିପୁଣତା ଆସେ। ଚିତ୍ତର ତରଙ୍ଗ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚିତ୍ତ ଏକ ନିର୍ମଳ ରତ୍ନ ପରି ହୁଏ, ଦ୍ରଷ୍ଟା, ଦର୍ଶନ, ଓ ଦର୍ଶ୍ୟ ରଙ୍ଗ ଧାରଣ କରେ—ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ "ସମାଧି" କୁହାଯାଏ। ଏହି ସମାଧିରେ ବିଚାର ସହିତ ଅବସ୍ଥା ରହିଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଶବ୍ଦ, ଅର୍ଥ ଓ ଜ୍ଞାନ ଏକାଠି ମିଶିଥାଏ। ଯେତେବେଳେ ସ୍ମୃତି ପରିଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ଚିତ୍ତ ନିଜ ଗୁଣ ଶୂନ୍ୟ ହୁଏ, ଏବଂ କେବଳ ଦର୍ଶ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ—ଏହି ହେଉଛି "ନିର୍ବିଚାର ସମାଧି"। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ସୂକ୍ଷ୍ମ ବିଚାର ସହିତ ଓ ବିନା ବିଚାରର ସମାଧି ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୁଏ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତୁର ଶେଷ ଅବସ୍ଥା ହେଉଛି ଚିହ୍ନ ଶୂନ୍ୟ। ଏହି ଅବସ୍ଥାଗୁଡିକୁ "ବୀଜ ସମାଧି" କୁହାଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ନିର୍ବିଚାର ସମାଧିର ନିପୁଣତା ଆସେ, ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆତ୍ମାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଆସେ। ଏଠାରେ ଜ୍ଞାନ ସତ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ସାଧାରଣ ଶ୍ରୁତି ବା ତର୍କ ଦ୍ୱାରା ଆସିଥିବା ଜ୍ଞାନ ଠାରୁ ଭିନ୍ନ, କାରଣ ଏହି ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ବସ୍ତୁ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଏହି ସମାଧିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ସଂସ୍କାର ଅନ୍ୟ ସଂସ୍କାରକୁ ଅଟକାଇ ଦିଏ। ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଅଟକା ଶେଷ ହେଲେ, "ନିର୍ବୀଜ ସମାଧି" ଆସେ। ଏହି ଯୋଗ ପଥରେ, ତପସ୍ୟା, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି—ଏହି ତିନି ଅଟୁଟ କର୍ମ ଯୋଗ। ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ସମାଧି ଉପଜିବା ଓ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଯୋଗୀ ଦେଖିଲେ, ଦୁଃଖର ମୂଳ ହେଉଛି ଅଜ୍ଞାନ, ଅହଂକାର, ଆସକ୍ତି, ବିରକ୍ତି, ଓ ଜୀବନରେ ଆସକ୍ତି। ଅଜ୍ଞାନ ଅନ୍ୟ ବିକାରମାନଙ୍କର ମୂଳ ଅଟି—ସେଗୁଡିକ ସ୍ୱପ୍ତ, କ୍ଷୀଣ, ବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ବା ପ୍ରବଳ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିପାରେ। ଅଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଅସ୍ଥାୟୀ, ଅଶୁଚି, ଦୁଃଖଦାୟକ ଓ ଅନାତ୍ମାକୁ ସ୍ଥାୟୀ, ଶୁଚି, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ଆତ୍ମା ଭାବିବା। ଅହଂକାର ହେଉଛି ଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଦର୍ଶ୍ୟର ଶକ୍ତିକୁ ଏକାଠି ଭାବିବା। ଆସକ୍ତି ହେଉଛି ଆନନ୍ଦରେ ଲଗି ରହିବା। ବିରକ୍ତି ହେଉଛି ଦୁଃଖରେ ଲଗି ରହିବା। ଜୀବନରେ ଆସକ୍ତି ଏକ ସ୍ୱଭାବିକ ଶକ୍ତି, ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶକ୍ତିରେ ବନ୍ଧା ରହିଥାଏ। ଏଭଳି ଅଭ୍ୟାସ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗୀ ଚିତ୍ତର ଶାନ୍ତି, ଅନ୍ତର୍ଗତ ଜ୍ଞାନ ଓ ମୁକ୍ତି ପଥରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।