ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର ସତ୍ୟ ଅଛି—ଏହି ମନ ଏବଂ ତାହାର ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଉଥିବା ବସ୍ତୁ, ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ଏକେ ସମୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରିହେବ ନାହିଁ। ଯଦି ଏକ ମନ ଅନ୍ୟ ଏକ ମନକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥାଏ, ତେବେ ଅନେକ ମନ ଏବଂ ଅନେକ ମନର ସ୍ମୃତି ଏମିତି ଗୋଟିଏ ଅନ୍ୟରେ ମିଶିଯିବ ଯେ, ଏହି ସବୁ ଅନୁଭୂତି ଏବଂ ସ୍ମୃତି ଏକ ଅନ୍ୟରେ ଗୋଲମାଳ ହେଇଯିବ। କାରଣ, ଚେତନା ଏଠାରେ ଏଠାରେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଏନାହିଁ; ଯେତେବେଳେ ଏହା କୌଣସି ଏକ ରୂପ ଧାରଣ କରେ, ସେତେବେଳେ ଏହା କେବଳ ନିଜର ମନକୁ ଅନୁଭବ କରେ। ଏହି ମନଟି, ଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଦୃଶ୍ୟ ଦୁହିଁର ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଅନୁଭୂତିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିପାରେ। ଏହି ମନ ଅନେକ ପୂର୍ବ ଅନୁଭୂତି ଓ ସଂସ୍କାରରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ନିଜ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ଦ୍ରଷ୍ଟା ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଛି, କାରଣ ଏହା ଏକ ଏକତ୍ରିତ ସଂଘଟନା। ଯେଉଁ ଜଣ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ଦେଖିପାରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଆତ୍ମା ଭାବନା କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଏ। ଏହା ପରେ ମନ ବିବେକ ଦିଗରେ ଝୁକିଯାଏ ଏବଂ ମୁକ୍ତି ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହୁଏ। ତଥାପି, ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସମୟ ସମୟରେ ପୂର୍ବ ଗଢ଼ିଥିବା ସଂସ୍କାର ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ଏମିତି ସଂସ୍କାରମାନେ ଯେପରି ଦୁଃଖ ଦୂର କରାଯାଏ, ସେହିପରି ଏହାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୂର କରାଯିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଜଣେ ଯୋଗୀ, ଯେଉଁଠି ବିବେକ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିରକ୍ତି ଆସିଯାଏ, ସେଉଁଠି 'ଧର୍ମମେଘ ସମାଧି' ନାମକ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଅବସ୍ଥା ଉଦୟ ହୁଏ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରୁ ସମସ୍ତ କ୍ଳେଶ ଓ କର୍ମର ଅନ୍ତ ହୁଏ। ଏହା ପରେ, ଜ୍ଞାନ ଅସୀମ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅପବିତ୍ରତା ଓ ଆବରଣ ଦୂର ହୋଇଯିବାରୁ ଜଣାଯିବା ଯୋଗ୍ୟ ଯାହା ଅଛି, ତାହା ଅତି ଲଘୁ ହୋଇଯାଏ। ଏହିଠାରୁ ଗୁଣମାନେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି ଅନ୍ତିମ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି। ପରିବର୍ତ୍ତନର ଏହି କ୍ରମ ହେଉଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତର ପରିପାଟି ଓ ଅନ୍ତିମ ବିକାଶ। ଶେଷରେ, ମୁକ୍ତି ହେଉଛି ଏହି ଗୁଣମାନେ ନିଜ ମୂଳକୁ ଫେରିଯିବା, କାରଣ ପୁରୁଷ ପାଇଁ ତାଙ୍କର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ରହିନଥାଏ, କିମ୍ବା ଚେତନା ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ବିଶ୍ରାମ କରେ।