ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ଧ୍ୟାନୀ ଯୋଗୀ ଉଚ୍ଚତମ ଜ୍ଞାନ ଲାଗି ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟିର ଆଲୋକକୁ ନିଜ କ୍ରିୟାରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ କଲେ, ସେଠାରୁ ସେ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଗୁପ୍ତ ଓ ଦୂରସ୍ଥ ଜିନିଷର ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ। ସେ ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଚନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ ତାରାମଣ୍ଡଳର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ। ଧ୍ରୁବତାରା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ ତାରାମାନଙ୍କର ଗତି ଉପରେ ଜ୍ଞାନ ଆସିଗଲା। ଏହି ଯୋଗୀ ଯେତେବେଳେ ନାଭି କେନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ, ଦେହର ଗଠନ ଉପରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ। କଣ୍ଠକୁପ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଭୁଖ ଓ ପିପାସା ଶାନ୍ତ ହେଲା। କୂର୍ମ ନାଡୀ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍ଥିରତା ପ୍ରାପ୍ତି ହେଲା। ମୁଣ୍ଡର ଶିରୋପଟର ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଦର୍ଶନ ହେଲା। କେବଳ ସ୍ୱାଭାବିକ ପ୍ରତିଭା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜିନିଷର ଜ୍ଞାନ ଆସିପାରେ। ଯେତେବେଳେ ସେ ହୃଦୟ ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ, ମନର ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ। ଅନୁଭୂତି ମାନବ ଓ ସତ୍ତ୍ୱର ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନତା ଅନୁପସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯେତେବେଳେ ସେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ପୁରୁଷ ଉପରେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ। ଏହାରୁ ଦୈବିକ ଶ୍ରବଣ, ସ୍ପର୍ଶ, ଦୃଷ୍ଟି, ରସନା ଓ ଘ୍ରାଣ ଉପଜିଥାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଗୁଡିକ ସମାଧିରେ ବାଧା, କିନ୍ତୁ ବାହ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହିମାନେ ଶକ୍ତି ହେବାକୁ ପାରନ୍ତି। ବନ୍ଧନର କାରଣ ଶିଥିଳ ହେବା ଓ ମନର ଗତି ଉପରେ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମ୍ଭବ। ଉଦାନ ବାୟୁ ଉପରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା, ଜଳ, କାଦୁ, କାଁଟା ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ସହ ଅସ୍ପର୍ଶ ଓ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତି ସମ୍ଭବ। ସମାନ ବାୟୁ ଉପରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଦେହ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପାଦନ ଶକ୍ତି ଆସେ। କାନ ଓ ଆକାଶର ସମ୍ବନ୍ଧ ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ ଦୈବିକ ଶ୍ରବଣ ଶକ୍ତି ଆସେ। ଦେହ ଓ ଆକାଶ ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ, କପାସ ଭଳି ହାଲୁକା ହୋଇ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଗମନ କରିପାରିବେ। ବାହ୍ୟ ଅବିକୃତ କ୍ରିୟା, ଯାହାକୁ ମହାବିଦେହ କୁହାଯାଏ, ଘଟିଲେ ଆଲୋକର ଆବରଣ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ସ୍ଥୂଳ, ସ୍ୱରୂପ, ସୂକ୍ଷ୍ମତା, ସଂଯୋଗ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ ପଞ୍ଚଭୂତ ଉପରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଆସେ। ଏହାରୁ ଦେହକୁ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ କରିବା, ଦେହର ସିଦ୍ଧି, ଓ ଭୂତଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଅପରାଜେୟତା ଆସେ। ଦେହର ସିଦ୍ଧିରେ ରୂପ, ଲାଉ, ବଳ, ଓ ହୀରା ସମାନ କଠୋରତା ଥାଏ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଗ୍ରହଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ସ୍ୱରୂପ, ଅଭିମାନ, ସଂଯୋଗ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଆସେ। ଏହାରୁ ମନସ୍ୟର ତ୍ୱରିତ ଗତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ରହିତ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଆସେ। ଯିଏ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ପୁରୁଷର ଭିନ୍ନତା ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାର ଏଶ୍ୱରତ୍ୱ ଓ ସର୍ବଜ୍ଞତା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଉପରେ ମଧ୍ୟ ବିରାଗ ଦ୍ୱାରା, ମଳବୀଜ ନାଶେ କୈବଳ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ। ଉଚ୍ଚ ଲୋକର ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଆସକ୍ତି ଓ ଅଭିମାନ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ, ନହେଲେ ଅନିଷ୍ଟ ଫଳ ଆସିପାରେ। କ୍ଷଣ ଓ ତାହାର କ୍ରମ ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ ବିବେକ ଜନିତ ଜ୍ଞାନ ଆସେ। ପ୍ରକୃତି, ଲକ୍ଷଣ ଓ ସ୍ଥାନ ଦ୍ୱାରା ଅଭିନ୍ନ ଜିନିଷର ଭିନ୍ନତା ଉପରେ ଜ୍ଞାନ ଆସେ। ବିବେକ ଜନିତ ଜ୍ଞାନ ମୁକ୍ତିଦାୟକ, ସମସ୍ତକୁ ଆବର୍ତ୍ତିତ କରେ, ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଉପରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅକ୍ରମିକ ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ପୁରୁଷର ପବିତ୍ରତା ସମାନ ହୁଏ, ସେହି ସମୟରେ କୈବଳ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି, ବଂଶ, ଔଷଧ, ମନ୍ତ୍ର, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ସମାଧି ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ପ୍ରକୃତିର ପ୍ରବଳ ଓଭରଫ୍ଲୋ ଦ୍ୱାରା ଜାତି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ। କୃଷକ ଭଳି ଅବରୋଧ ଦୂର କଲେ ନିଜର ଗୁଣ ଉନ୍ମେଷ ହୁଏ, କାରଣ କେବଳ ଉନ୍ମେଷର ଆରମ୍ଭକ ନୁହେଁ। ଏହି ସବୁ ମନ ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଅନେକ ମନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ମନ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ କରେ। ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ମନ ଦେଖିବାକୁ ଅନୁଶୟ ନଥାଏ। ଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ କର୍ମ ନ ଧଳିଆ, ନ କଳା, ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ତିନିପ୍ରକାର। ଏହିଠୁ କେବଳ ଫଳ ଅନୁସାରେ ସଂସ୍କାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସ୍ମୃତି ଓ ସଂସ୍କାର ଏକ ରୂପ ଥିବାରୁ, ଜନ୍ମ, ସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ସମୟରେ ଭିନ୍ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କ୍ରମ ଚାଲିଥାଏ। ଏହିପରି ଧ୍ୟାନ, ସମ୍ୟମ ଓ ଜ୍ଞାନର ମାର୍ଗରେ ଯୋଗୀ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ ଓ ପରମ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ଶେଷରେ କୈବଳ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।