ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠାରେ ଯୋଗୀମାନେ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଧ୍ୟାନର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଜଗତର ଗଭୀର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ । ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ସବୁ ପରିବର୍ତ୍ତନର ମୂଳ କାରଣ ହେଉଛି କ୍ରମର ଭିନ୍ନତା—ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ଅଦୃଶ୍ୟ ଜଗତର ଅନେକ ରୂପ ଏହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଯେଉଁ ସମୟରେ ଯୋଗୀ ସେହି ତିନି ପ୍ରକାରର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଉପରେ ସମ୍ୟମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅତୀତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ସବ୍ଦ, ଅର୍ଥ ଓ ସଂସ୍କାର ଏକାଉଁଠି ମିଶିଯିବାରୁ ଜଣା ପଡେ ଭ୍ରମ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ ସମ୍ୟମ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଏହି ତିନି ଉପାଦାନକୁ ଅଲଗା କରିବାକୁ ସିଖିଯାନ୍ତି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଭାଷାର ଅର୍ଥ ଜଣାଯାଏ । ସଂସ୍କାରକୁ ସାକ୍ଷାତ୍କାର କଲେ ଅତୀତ ଜନ୍ମର ଜ୍ଞାନ ମିଳେ । ମନର ଉପାଧି ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ମନ ପଢିପାରିବା ଶକ୍ତି ଆସେ, ହେଲେ ଏହା ମନର ଆଧାରକୁ ଜଣାଏ ନାହିଁ, କାରଣ ସେଠା ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ । ଯୋଗୀ ଯେତେବେଳେ ଦେହର ଆକୃତି ଉପରେ ସମ୍ୟମ କରନ୍ତି, ଦୃଶ୍ୟ ଶକ୍ତି ବିରତ ହେଉଛି, ଚକ୍ଷୁ ଓ ଆଲୋକର ସମ୍ପର୍କ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଉଛି—ତେବେ ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି । କର୍ମ ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ, ତାହା ଫଳଦାୟି କିମ୍ବା ଅଫଳଦାୟି ଯେଉଁ ନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ସମୟର ଜ୍ଞାନ ଅଥବା ଶୁଭାଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ । ମୈତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ, ସେଗୁଡିକ ସମ୍ପର୍କିତ ଶକ୍ତି ଉପଜେ । ବଳ ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ, ହାତୀ ପରି ବଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି ମିଳେ । ଉଚ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟିର ଆଲୋକକୁ କ୍ରିୟା ଉପରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ, ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଗୁପ୍ତ ଓ ଦୂରସ୍ଥ ଘଟଣା ଜଣାଯାଏ । ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ଜ୍ଞାନ ମିଳେ; ଚନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ ତାରାମଣ୍ଡଳର ବିନ୍ୟାସ ଜଣାଯାଏ; ଧ୍ରୁବ ତାରା ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ ତାରାମାନ୍ୟର ଗତି ଜଣାଯାଏ । ନାଭି କେନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ ଦେହର ଗଠନ ଜ୍ଞାନ ହୁଏ; କଣ୍ଠକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ ଭୋକ ଓ ତିଆସ ଶମିତ ହୁଏ; କୁର୍ମ ନାଡୀର ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ ଦୃଢତା ଆସେ; ଶିର ଶିରୋମଣିର ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷଙ୍କ ଦର୍ଶନ ହୁଏ । କିମ୍ବା ସ୍୵ାଭାବିକ ପ୍ରବଳ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ । ହୃଦୟ ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ ମନର ସକଳ ଗୁପ୍ତ ଉପାଧି ଜଣାଯାଏ । ଅନୁଭୂତି ଏହି ଦୁଇ ଭିନ୍ନ ଉପାଧି—ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଓ ସତ୍ତ୍ୱ—ଭିନ୍ନତା ନ ଜାଣିପାରିବାରୁ ହୁଏ; ଯେତେବେଳେ ଜୋଗୀ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଉପରେ ସମ୍ୟମ କରନ୍ତି, ପୁରୁଷ ତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ଞାନ ମିଳେ । ଏହା ଦ୍ୱାରା ଅତିନିଃଶ୍ରବଣ, ଅତିନିଃସ୍ପର୍ଶ, ଅତିନିଃଦର୍ଶନ, ଅତିନିଃରସ ଓ ଅତିନିଃଗନ୍ଧ ଶକ୍ତି ଉପଜେ । ଏହି ସବୁ ଶକ୍ତି ସମାଧିରେ ବିଘ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବାହ୍ୟ ଚେତନା ଅବସ୍ଥାରେ ଏହା ଶକ୍ତି ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ବନ୍ଧନର କାରଣ ଶିଥିଳ କଲେ ଓ ଚିତ୍ତର ଗତି ଉପରେ ଜ୍ଞାନ ଲାଗିଲେ, ଅନ୍ୟ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବା ସମ୍ଭବ । ଉଦାନ ବାୟୁ ଉପରେ ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଆସିଲେ, ଜଳ, କାଦୁ, କାଁଟା ଓ ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଛୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଉପରକୁ ଯିବାର ଶକ୍ତି ମିଳେ । ସମାନ ବାୟୁ ଉପରେ ସାଧନା କଲେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଗ୍ନି ଜଳିଉଠିବା ଶକ୍ତି ମିଳେ । କାନ ଓ ଆକାଶ ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ ଦିବ୍ୟ ଶ୍ରବଣ ଶକ୍ତି ଆସେ; ଦେହ ଓ ଆକାଶ ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ, କପାସ ପରି ହାଲୁକା ହୋଇ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଗମନ କରିପାରିବେ । ଯେତେବେଳେ ବାହ୍ୟ, ଅନିର୍ମିତ କ୍ରିୟା, ଯାହାକୁ ମହାବିଦେହ କୁହାଯାଏ, ଘଟେ, ଆଲୋକର ଆବରଣ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ । ଷଡ୍ତତ୍ତ୍ୱ—ସ୍ଥୂଳତା, ସ୍ୱରୂପ, ସୂକ୍ଷ୍ମତା, ସଂଯୋଗ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ ପଞ୍ଚଭୂତ ଉପରେ ସାର୍ବଭୌମ୍ୟ ମିଳେ । ଏହିପରି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦେହ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ବିସ୍ତୃତ, ଦୃଢ଼ ଓ ଭୂତ ଗୁଣର ଅପରାଜୟ ହୁଏ । ଦେହର ସିଦ୍ଧି ମାନେ ହେଉଛି ଶ୍ରୀ, ଲାବଣ୍ୟ, ବଳ ଓ ବଜ୍ର ସମ ଦୃଢତା । ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଗତି, ସ୍ୱରୂପ, ଅଭିମାନ, ସଂଯୋଗ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ସାର୍ବଭୌମ୍ୟ ମିଳେ । ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଚିତ୍ତ ଅତି ଦ୍ରୁତ ହୁଏ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିର୍ଭରତା ନାଷ୍ଟ ହୁଏ, ମୂଳ ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ଶାସନ ମିଳେ । ଯିଏ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ପୁରୁଷ ଭିନ୍ନତାକୁ ଜାଣିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥା ଉପରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଓ ସର୍ବଜ୍ଞତା ପାଇଁଥାଏ । ଏହି ଶକ୍ତି ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଭୈରାଗ୍ୟ ଆସିଲେ ଏବଂ ଦୋଷ ମୂଳ ନାଶ ହେଲେ, କୈବଳ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ । ଉଚ୍ଚ ଲୋକର ଦେବତାମାନେ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଆସକ୍ତି ଓ ଅଭିମାନ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଫଳ ଆସିପାରେ । ଖ୍ଷଣ ଓ ତାହାର କ୍ରମ ଉପରେ ସମ୍ୟମ କଲେ ବିବେକ ଜନିତ ଜ୍ଞାନ ଉପଜେ । ଜାତି, ଲକ୍ଷଣ ଓ ଦେଶ ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ସମାନ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟରେ ତାଦୃଶ୍ୟ ନ ଥାଇ, ତାହାର ଭିନ୍ନତା ଜଣାଯାଏ । ବିବେକ ଜନିତ ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଏହି ମୋକ୍ଷଦାୟି, ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପି, ସମସ୍ତ ବିଷୟ ଉପରେ ଅତୀତ ଓ ଏକାନ୍ତିକ ଜ୍ଞାନ । ଏହିପରି ଯୋଗୀଙ୍କ ସାଧନା ଏବଂ ସମ୍ୟମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଶିବିରରେ ଅପୂର୍ବ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶକ୍ତି ଉପଜେ, ଯାହା ସେମାନେ ନିଜ ମୁକ୍ତି ଓ ଲୋକମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ କରନ୍ତି ।