ଏହି ଉପଦେଶରେ, ମନ ଓ ଆତ୍ମାର ଗଭୀର ଗୁପ୍ତତାକୁ ଖୋଲିବା ପାଇଁ ଏକ ଶାନ୍ତିମୟ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସ୍ମୃତି ହେଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ଅନୁଭୂତ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଇନଥିବା ଦ୍ୱାରା ରଖିଥାଉ। ଏହି ସ୍ମୃତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚିତ୍ତବୃତ୍ତିମାନେ ଯେତେବେଳେ ବଶୀଭୂତ ହୁଏ, ସେଥିରେ ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତିତା ଆସେ। ଏଠାରେ ଅଭ୍ୟାସ ହେଉଛି, ଏହି ଚିତ୍ତର ଏକତାରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ରହିବା ପାଇଁ ଅନୁଷ୍ଠାନ। ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ଯେତେବେଳେ ବର୍ଷରୁ ବର୍ଷ, ଅବିରତ ଏବଂ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କରାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଏହା ଦୃଢ଼ ମୂଳ ନେଇଥାଏ। ବୈରାଗ୍ୟ ହେଉଛି, ଦୃଶ୍ୟ ବା ଶୁନାଯାଇଥିବା ବସ୍ତୁରେ ଆସକ୍ତି ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଆଣିବା। ଏହାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆକାର ହେଉଛି, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଗୁଣମାନେ ପ୍ରତି ଅନାସକ୍ତି ଆସିଯିବା। ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯେତେବେଳେ ମନ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ବିଚାର, ଚିନ୍ତନ, ଆନନ୍ଦ ଓ 'ମୁଁ ଅଛି' ଭାବନା ସହିତ ସାବିଜ୍ଞ ସମାଧି ଆସେ। ଅନ୍ୟ ଦିଗରୁ, ଯେଉଁଠି ନିବୃତ୍ତିର ଅଭ୍ୟାସ ପୂର୍ବକ ଏକ ସମାଧି ଆସେ, ସେଠାରେ କେବଳ ସଂସ୍କାର ଅବସିଷ୍ଟ ରହିଥାଏ। ଦେହ ଛାଡ଼ିଥିବା ବା ପ୍ରକୃତିରେ ଲୀନ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଏହି ସଂସ୍କାରମୂଳକ ତୃଷ୍ଣା ହେଉଛି କାରଣ। ଅନ୍ୟମାନେ ଭିନ୍ନ, ସେମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଉତ୍ସାହ, ସ୍ମୃତି, ଧ୍ୟାନ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞା ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଅତି ଉତ୍ସାହୀ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସିଧାନ୍ତ ଅତି ସମୀପରେ ଅଛି। ଏହି ଉତ୍ସାହରେ ମଧ୍ୟ, କେହି କମ, କେହି ମଧ୍ୟମ, କେହି ଅତି ଜୋରଦାର—ଏଭଳି ଭିନ୍ନତା ରହିଛି। ବା, ପ୍ରଭୁପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି ସିଧି ଲଭ୍ୟ। ଈଶ୍ୱର ହେଉଛନ୍ତି ଏକ ବିଶେଷ ପୁରୁଷ, ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖ, କର୍ମ, ଫଳ କିମ୍ବା ସଂସ୍କାର ଲାଗି ପାରେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଜ୍ଞତ୍ୱର ଅତିଶୟ ବୀଜ ଅଛି। ସେ ଅତୀତ ଗୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୁରୁ, କାଳରେ ଅସୀମ। ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ 'ଓଁ' ଅକ୍ଷର। ଏହି ଓଁ ଅକ୍ଷରର ଜପ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥର ଚିନ୍ତନ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚେତନା ଓ ବ୍ୟାଧାନ ଅଭାବ ହୁଏ। ମନର ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକି ଅବରୋଧ ସୃଷ୍ଟି କରେ—ଜନ୍ମରୋଗ, ଅଲସତା, ସନ୍ଦେହ, ଅସାବଧାନତା, ଅଳସ୍ୟ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବା ଅସମର୍ଥତା, ଭ୍ରମ, ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବାରେ ବିଫଳତା, ଏବଂ ଅସ୍ଥିରତା—ଏମାନେ ମନର ବିକ୍ଷେପ। ଏହି ବିକ୍ଷେପ ସହ ଦୁଃଖ, ଅବସାଦ, ଶରୀର କମ୍ପନ, ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସର ଅସ୍ଥିରତା ମଧ୍ୟ ଆସେ। ଏହି ବିକ୍ଷେପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଏକ ତତ୍ତ୍ୱର ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଆଉ, ଶୁଭ, ଅଶୁଭ, ଦୁଃଖୀ, ସୁଖୀ, ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା, ଅପୁଣ୍ୟାତ୍ମା—ଏମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମୈତ୍ରୀ, କରୁଣା, ମୁଦିତା ଓ ଉପେକ୍ଷା ଉପଜାଇଲେ ମନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ। ବା, ଶ୍ୱାସ ପ୍ରଶ୍ୱାସକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ମଧ୍ୟ ମନ ଶାନ୍ତ ହୁଏ। କିମ୍ବା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭୂତ ବସ୍ତୁ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ବା, ଦୁଃଖ ଶୂନ୍ୟ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ମନରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ବା, ଯେଉଁ ଲୋକ ପଦାର୍ଥ ଉପରେ ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ମନକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ। ସ୍୵ପ୍ନ ବା ନିଦ୍ରାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜ୍ଞାନ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ। କିମ୍ବା, ନିଜର ପ୍ରବୃତ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଯେଉଁ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଏହିପରି ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ମନର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ ଯେ, ସବୁଠୁ ଛୋଟ ପରମାଣୁରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସବୁଠୁ ବଡ଼ ସ୍ଥୂଳ ଦେହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ମନର ଚଞ୍ଚଳତା ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏହା ଏକ ନିର୍ମଳ ମଣିର ଭଳି ହୁଏ—ଯେଉଁଠି ଦ୍ରଷ୍ଟା, ଦର୍ଶନ କ୍ରିୟା ଓ ବସ୍ତୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରେ—ଏହିଏ ସମାଧି। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ଯେଉଁ ସମାଧି ବିଚାର ସହିତ ଥାଏ, ସେଠାରେ ଶବ୍ଦ, ଅର୍ଥ ଓ ଜ୍ଞାନ ମିଶିଥାଏ। ଯେତେବେଳେ ସ୍ମୃତି ପରିଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ମନ ନିଜ ଗୁଣ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, କେବଳ ବସ୍ତୁ ମାତ୍ର ଉଦ୍ଭାସିତ ହୁଏ—ଏହା ଅବିଚାର ସମାଧି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭଳି ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତୁ ବିଷୟରେ ବିଚାର ସହିତ ବା ବିଚାର ଅଭାବରେ ସମାଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୁଏ। ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଶେଷରେ ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଚିହ୍ନ ନଥାଏ, ସେଠାରେ ଉପସମ ହୁଏ। ଏମାନେ ସବିଜ ସମାଧି। ଯେତେବେଳେ ବିଚାର ଶୂନ୍ୟ ସମାଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିପୁଣତା ଆସେ, ସେତେବେଳେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆତ୍ମାର ପ୍ରକାଶ ହୁଏ। ସେଠାରେ ଜ୍ଞାନ ସତ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଶବ୍ଦ ବା ଅନୁମାନ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଭିନ୍ନ, କାରଣ ଏହା ଏକ ନିର୍ଦିଷ୍ଟ ବସ୍ତୁକୁ ନେଇ ଅଛି। ଏହି ସମାଧିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସଂସ୍କାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂସ୍କାରକୁ ଅବରୋଧ କରେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ଅଭ୍ୟାସ, ବୈରାଗ୍ୟ, ଭକ୍ତି ଓ ଏକାଗ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ମନର ଅନ୍ତଃଶୁଦ୍ଧି ଓ ସମାଧିର ଉତ୍ତମ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ।