ते प्रतिप्रसवहेयाः सूक्ष्माः
हे सूक्ष्म क्लेश त्यांच्या मूळात परत नेऊन नाहीसे करता येतात.
ध्यानहेयास् तद्वृत्तयः
त्यांच्या क्रियाशील रूपांना ध्यानाने दूर करता येतं.
क्लेशमूलः कर्माशयो दृष्टादृष्टजन्मवेदनीयः
क्लेशांपासून निर्माण झालेले कर्मांचे संस्कार, हे दिसणाऱ्या आणि न दिसणाऱ्या जन्मांत अनुभवायला येतात.
सति मूले तद्विपाको जात्यायुर्भोगाः
मूळ असताना त्याचे फळ म्हणजे जन्म, आयुष्य आणि भोग.
ते ह्लादपरितापफलाः पुण्यापुण्यहेतुत्वात्
पुण्य किंवा पाप कारण असल्याने त्यांची फळं आनंद किंवा दुःख अशी मिळतात.
परिणामतापसंस्कारदुःखैर् गुणवृत्तिविरोधाच् च दुःखम् एव सर्वं विवेकिनः
परिवर्तन, चिंता, संस्कारांचं दुःख आणि गुणांच्या विरोधामुळे विवेकी माणसाला सर्व काही दुःखद वाटतं.
हेयं दुःखम् अनागतम्
जे दुःख अजून आलं नाही, ते टाळावं.
द्रष्टृदृश्ययोः संयोगो हेयहेतुः
द्रष्टा आणि दृश्य यांचा संयोग हे टाळावं लागणारं दुःखाचं कारण आहे.
प्रकाशक्रियास्थितिशीलं भूतेन्द्रियात्मकं भोगापवर्गार्थं दृश्यम्
दृश्य म्हणजे प्रकाश, क्रिया आणि स्थैर्य असलेलं, पंचमहाभूत आणि इंद्रियांनी बनलेलं, भोग आणि मुक्तीसाठी असलेलं आहे.
विशेषाविशेषलिङ्गमात्रालिङ्गानि गुणपर्वाणि
गुणांची अवस्था ही विशेष, अविशेष, लिंगमात्र आणि अलिंग अशी असते.
द्रष्टा दृशिमात्रः शुद्धो ऽपि प्रत्ययानुपश्यः
द्रष्टा हा फक्त शुद्ध चेतना आहे, जरी तो मनाच्या विचारांमधून पाहतो.
तदर्थ एव दृश्यस्यात्मा
दृश्याचं अस्तित्व फक्त त्याच उद्देशासाठी आहे.
कृतार्थं प्रति नष्टम् अप्य् अनष्टं तदन्यसाधारणत्वात्
जो मनुष्य आपले अंतिम ध्येय गाठतो, त्याच्यासाठी हे जग संपते, पण इतरांसाठी ते अजूनही तसंच राहतं, कारण ते सर्वांसाठी समान आहे.
स्वस्वामिशक्त्योः स्वरूपोपलब्धिहेतुः संयोगः
स्वतःची आणि मालकाची खरी शक्ती ओळखण्यासाठी त्यांचा संयोग कारणीभूत ठरतो.
तस्य हेतुर् अविद्या
या संयोगाचं मूळ कारण अज्ञान आहे.
तदभावात् संयोगाभावो हानं तद्दृशेः कैवल्यम्
जेव्हा अज्ञान नाहीसं होतं, तेव्हा संयोगही संपतो; आणि हेच पाहणाऱ्याचं पूर्ण मुक्ती आहे.
विवेकख्यातिर् अविप्लवा हानोपायः
अडथळा न येणारी विवेकाची खरी ओळख हाच या मुक्तीचा मार्ग आहे.
तस्य सप्तधा प्रान्तभूमिः प्रज्ञा
त्याचं ज्ञान सात टप्प्यांमध्ये पूर्णतेला पोहोचतं.
योगाङ्गानुष्ठानाद् अशुद्धिक्षये ज्ञानदीप्तिर् आ विवेकख्यातेः
योगाच्या अंगांचं आचरण केल्यावर, जेव्हा अशुद्धता नाहीशी होते, तेव्हा ज्ञानाचा प्रकाश विवेकपर्यंत पोहोचतो.
यमनियमासनप्राणायामप्रत्याहारधारणाध्यानसमाधयो ऽष्टाव् अङ्गानि
यम, नियम, आसन, प्राणायाम, प्रत्याहार, धारणा, ध्यान आणि समाधी ही योगाची आठ अंगे आहेत.
अहिंसासत्यास्तेयब्रह्मचर्यापरिग्रहा यमाः
अहिंसा, सत्य, चोरी न करणे, ब्रह्मचर्य आणि अपरिग्रह हे यम आहेत.
जातिदेशकालसमयानवच्छिन्नाः सार्वभौमा महाव्रतम्
हे सर्व महान व्रत सर्व जाती, देश, काळ किंवा परिस्थितीने मर्यादित नसतात; ते सर्वांसाठी लागू आहेत.
शौचसंतोषतपःस्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि नियमाः
शुद्धता, समाधान, तप, स्वाध्याय आणि ईश्वरप्रणिधान हे नियम आहेत.
वितर्कबाधने प्रतिपक्षभावनम्
वाईट विचार त्रास देऊ लागले, तर त्याच्या विरुद्ध विचार मनात आणावेत.
वितर्का हिंसादयः कृतकारितानुमोदिता लोभक्रोधमोहपूर्वका मृदुमध्याधिमात्रा दुःखाज्ञानानन्तफला इति प्रतिपक्षभावनम्
अहिंसा वगैरे वाईट विचार, स्वतः केलेले, दुसऱ्याकडून करवून घेतलेले किंवा अनुमोदन दिलेले, लोभ, राग किंवा मोहातून निर्माण होणारे, हलके, मध्यम किंवा तीव्र असले तरी, त्याचा शेवट न संपणाऱ्या दुःखात आणि अज्ञानात होतो; म्हणून त्याच्या विरुद्ध विचार करावेत.
अहिंसाप्रतिष्ठायां तत्संनिधौ वैरत्यागः
जो अहिंसेत स्थिर असतो, त्याच्या आसपास वैर आपोआप नाहीसं होतं.
सत्यप्रतिष्ठायां क्रियाफलाश्रयत्वम्
जो सत्यात स्थिर असतो, त्याच्या कृतींना निश्चित फळ मिळतं.
अस्तेयप्रतिष्ठायां सर्वरत्नोपस्थानम्
जो चोरी न करण्याच्या व्रतात स्थिर असतो, त्याच्याकडे सर्व रत्ने आपोआप येतात.
ब्रह्मचर्यप्रतिष्ठायां वीर्यलाभः
जो ब्रह्मचर्यात स्थिर असतो, त्याला अपार सामर्थ्य मिळतं.
अपरिग्रहस्थैर्ये जन्मकथंतासंबोधः
जो अपरिग्रहात स्थिर असतो, त्याला जन्म कसा आणि का होतो याचं ज्ञान प्राप्त होतं.