तस्यापि निरोधे सर्वनिरोधान् निर्बीजः समाधिः
त्या संस्कारांचाही नाश झाल्यावर, सर्व नाश झाल्यावर बीजरहित समाधी प्राप्त होते.
तपःस्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि क्रियायोगः
तप, स्वाध्याय आणि ईश्वरप्रणिधान — हेच क्रियायोग आहेत.
समाधिभावनार्थः क्लेशतनूकरणार्थश् च
समाधी साधण्यासाठी आणि क्लेश कमी करण्यासाठी हे केले जाते.
अविद्यास्मितारागद्वेषाभिनिवेशाः क्लेशाः
अज्ञान, अहंकार, आसक्ति, द्वेष आणि जीवनाची आस — हेच क्लेश आहेत.
अविद्या क्षेत्रम् उत्तरेषां प्रसुप्ततनुविच्छिन्नोदाराणाम्
अज्ञान हे इतर क्लेशांचं मूळ आहे, ते कधी सुप्त, कधी क्षीण, कधी तुटक, तर कधी पूर्णपणे प्रकट होतं.
अनित्याशुचिदुःखानात्मसु नित्यशुचिसुखात्मख्यातिर् अविद्या
जे नश्वर, अपवित्र, दुःखदायक आणि परकं आहे, त्याला शाश्वत, पवित्र, सुखद आणि स्वतःचं असं समजणं म्हणजे अज्ञान.
दृग्दर्शनशक्त्योर् एकात्मतेवास्मिता
दृष्टी आणि पाहण्याची शक्ती यांना एकच समजणं म्हणजे अहंकार.
सुखानुशयी रागः
सुखाची आठवण जिथे टिकून राहते, तिथे आसक्ती निर्माण होते.
दुःखानुशयी द्वेषः
दुःखाची आठवण जिथे टिकून राहते, तिथे द्वेष निर्माण होतो.
स्वरसवाही विदुषो ऽपि तथा रूढो ऽभिनिवेशः
जन्माला चिकटून राहणं हे आपोआप चालतं; ते ज्ञानी माणसातही तसंच दृढ असतं.
ते प्रतिप्रसवहेयाः सूक्ष्माः
हे सूक्ष्म क्लेश त्यांच्या मूळात परत नेऊन नाहीसे करता येतात.
ध्यानहेयास् तद्वृत्तयः
त्यांच्या क्रियाशील रूपांना ध्यानाने दूर करता येतं.
क्लेशमूलः कर्माशयो दृष्टादृष्टजन्मवेदनीयः
क्लेशांपासून निर्माण झालेले कर्मांचे संस्कार, हे दिसणाऱ्या आणि न दिसणाऱ्या जन्मांत अनुभवायला येतात.
सति मूले तद्विपाको जात्यायुर्भोगाः
मूळ असताना त्याचे फळ म्हणजे जन्म, आयुष्य आणि भोग.
ते ह्लादपरितापफलाः पुण्यापुण्यहेतुत्वात्
पुण्य किंवा पाप कारण असल्याने त्यांची फळं आनंद किंवा दुःख अशी मिळतात.
परिणामतापसंस्कारदुःखैर् गुणवृत्तिविरोधाच् च दुःखम् एव सर्वं विवेकिनः
परिवर्तन, चिंता, संस्कारांचं दुःख आणि गुणांच्या विरोधामुळे विवेकी माणसाला सर्व काही दुःखद वाटतं.
हेयं दुःखम् अनागतम्
जे दुःख अजून आलं नाही, ते टाळावं.
द्रष्टृदृश्ययोः संयोगो हेयहेतुः
द्रष्टा आणि दृश्य यांचा संयोग हे टाळावं लागणारं दुःखाचं कारण आहे.
प्रकाशक्रियास्थितिशीलं भूतेन्द्रियात्मकं भोगापवर्गार्थं दृश्यम्
दृश्य म्हणजे प्रकाश, क्रिया आणि स्थैर्य असलेलं, पंचमहाभूत आणि इंद्रियांनी बनलेलं, भोग आणि मुक्तीसाठी असलेलं आहे.
विशेषाविशेषलिङ्गमात्रालिङ्गानि गुणपर्वाणि
गुणांची अवस्था ही विशेष, अविशेष, लिंगमात्र आणि अलिंग अशी असते.
द्रष्टा दृशिमात्रः शुद्धो ऽपि प्रत्ययानुपश्यः
द्रष्टा हा फक्त शुद्ध चेतना आहे, जरी तो मनाच्या विचारांमधून पाहतो.
तदर्थ एव दृश्यस्यात्मा
दृश्याचं अस्तित्व फक्त त्याच उद्देशासाठी आहे.
कृतार्थं प्रति नष्टम् अप्य् अनष्टं तदन्यसाधारणत्वात्
जो मनुष्य आपले अंतिम ध्येय गाठतो, त्याच्यासाठी हे जग संपते, पण इतरांसाठी ते अजूनही तसंच राहतं, कारण ते सर्वांसाठी समान आहे.
स्वस्वामिशक्त्योः स्वरूपोपलब्धिहेतुः संयोगः
स्वतःची आणि मालकाची खरी शक्ती ओळखण्यासाठी त्यांचा संयोग कारणीभूत ठरतो.
तस्य हेतुर् अविद्या
या संयोगाचं मूळ कारण अज्ञान आहे.
तदभावात् संयोगाभावो हानं तद्दृशेः कैवल्यम्
जेव्हा अज्ञान नाहीसं होतं, तेव्हा संयोगही संपतो; आणि हेच पाहणाऱ्याचं पूर्ण मुक्ती आहे.
विवेकख्यातिर् अविप्लवा हानोपायः
अडथळा न येणारी विवेकाची खरी ओळख हाच या मुक्तीचा मार्ग आहे.
तस्य सप्तधा प्रान्तभूमिः प्रज्ञा
त्याचं ज्ञान सात टप्प्यांमध्ये पूर्णतेला पोहोचतं.
योगाङ्गानुष्ठानाद् अशुद्धिक्षये ज्ञानदीप्तिर् आ विवेकख्यातेः
योगाच्या अंगांचं आचरण केल्यावर, जेव्हा अशुद्धता नाहीशी होते, तेव्हा ज्ञानाचा प्रकाश विवेकपर्यंत पोहोचतो.
यमनियमासनप्राणायामप्रत्याहारधारणाध्यानसमाधयो ऽष्टाव् अङ्गानि
यम, नियम, आसन, प्राणायाम, प्रत्याहार, धारणा, ध्यान आणि समाधी ही योगाची आठ अंगे आहेत.