सत्त्वपुरुषयोर् अत्यन्तासंकीर्णयोः प्रत्ययाविशेषो भोगः परार्थात् स्वार्थसंयमात् पुरुषज्ञानम्
सत्त्व आणि पुरुष हे पूर्ण वेगळे असूनही, त्यातील फरक न समजल्यामुळे अनुभव येतो. स्वतःच्या हेतूवर संयम केल्यावर, पुरुषाचे ज्ञान मिळते.
ततः प्रातिभश्रावणवेदनादर्शास्वादवार्ता जायन्ते
त्यामुळे अंतःप्रेरणेने ऐकणे, स्पर्श, पाहणे, चव आणि वास यांचा अनुभव येतो.
ते समाधाव् उपसर्गा व्युत्थाने सिद्धयः
समाधीमध्ये या गोष्टी अडथळा ठरतात, पण बाह्य स्थितीत त्या सिद्धी ठरतात.
बन्धकारणशैथिल्यात् प्रचारसंवेदनाच् च चित्तस्य परशरीरावेशः
बंधनाची कारणे सैल झाल्यावर आणि मनाच्या गतीचे ज्ञान झाल्यावर, दुसऱ्याच्या शरीरात प्रवेश करता येतो.
उदानजयाज् जलपङ्ककण्टकादिष्व् असङ्ग उत्क्रान्तिश् च
उदानाच्या पूर्ण नियंत्रणामुळे पाणी, चिखल, काटे यांसारख्या गोष्टींशी शरीराचा काहीही संबंध राहत नाही आणि वर उचलण्याची शक्ती मिळते.
समानजयाज् ज्वलनम्
समानाच्या नियंत्रणामुळे शरीरातील अग्नी प्रज्वलित करण्याची शक्ती मिळते.
श्रोत्राकाशयोः संबन्धसंयमाद् दिव्यं श्रोत्रम्
कान आणि आकाश यांच्यातील संबंधावर संयम केल्याने दिव्य ऐकण्याची क्षमता प्राप्त होते.
कायाकाशयोः संबन्धसंयमाल् लघुतूलसमापत्तेश् चाकाशगमनम्
शरीर आणि आकाश यांच्यातील संबंधावर संयम केल्याने, कापसासारखी हलकेपणाची अनुभूती येते आणि आकाशात मुक्तपणे फिरता येते.
बहिर् अकल्पिता वृत्तिर् महाविदेहा ततः प्रकाशावरणक्षयः
बाह्य आणि कल्पना नसलेली, महाविदेहा ही स्थिती आली की, प्रकाशावरचे आच्छादन नाहीसे होते.
स्थूलस्वरूपसूक्ष्मान्वयार्थवत्त्वसंयमाद् भूतजयः
स्थूलता, स्वरूप, सूक्ष्मता, एकत्र येणे आणि हेतू यावर संयम केल्याने पंचमहाभूतांवर प्रभुत्व मिळते.
ततो ऽणिमादिप्रादुर्भावः कायसंपत् तद्धर्मानभिघातश् च
त्यामुळे अणुत्वादी अनेक सिद्धी, शरीराची पूर्णता आणि पंचमहाभूतांच्या गुणांचा परिणाम न होणे हे प्राप्त होते.
रूपलावण्यबलवज्रसंहननत्वानि कायसंपत्
शरीराची पूर्णता म्हणजे सौंदर्य, आकर्षकता, बळ आणि वज्रासारखी दृढता.
ग्रहणस्वरूपास्मितान्वयार्थवत्त्वसंयमाद् इन्द्रियजयः
ग्रहणाची प्रक्रिया, स्वरूप, अहंभाव, एकत्र येणे आणि हेतू यावर संयम केल्याने इंद्रियांवर प्रभुत्व मिळते.
ततो मनोजवित्वं विकरणभावः प्रधानजयश् च
त्यामुळे मनाच्या वेगाने हालचाल, इंद्रियांपासून स्वतंत्रता आणि प्रकृतीवर प्रभुत्व मिळते.
सत्त्वपुरुषान्यताख्यातिमात्रस्य सर्वभावाधिष्ठातृत्वं सर्वज्ञातृत्वं च
सत्त्व आणि पुरुष यातील फरक ज्यांना कळतो, त्यांना सर्व अवस्थांवर प्रभुत्व आणि सर्वज्ञता प्राप्त होते.
तद्वैराग्याद् अपि दोषबीजक्षये कैवल्यम्
या सिद्धींवरही वैराग्य आल्यावर आणि दोषांची बीजे नष्ट झाल्यावर कैवल्याची प्राप्ती होते.
स्थान्युपनिमन्त्रणे सङ्गस्मयाकरणं पुनर् अनिष्टप्रसङ्गात्
उच्च लोकांकडून आमंत्रण मिळाले तरी त्यात आसक्ती किंवा अभिमान ठेवू नये, कारण त्यातून अनिष्ट परिणाम होऊ शकतात.
क्षणतत्क्रमयोः संयमाद् विवेकजं ज्ञानम्
क्षण आणि त्याच्या अनुक्रमावर संयम केल्याने विवेकातून जन्मणारे ज्ञान मिळते.
जातिलक्षणदेशैर् अन्यतानवच्छेदात् तुल्ययोस् ततः प्रतिपत्तिः
जात, लक्षणे आणि स्थान यांच्या वेगळेपणामुळे जेव्हा दोन सारख्या गोष्टी वेगळ्या ओळखता येतात, तेव्हा खरी समज प्राप्त होते.
तारकं सर्वविषयं सर्वथाविषयम् अक्रमं चेति विवेकजं ज्ञानम्
विवेकातून जन्मलेले ज्ञान हे तारक, सर्व विषयांना व्यापणारे, सर्व प्रकारच्या विषयांपलीकडचे आणि क्रमरहित असते.
सत्त्वपुरुषयोः शुद्धिसाम्ये कैवल्यम् इति
सत्त्व आणि पुरुष यांची शुद्धता समान झाली की कैवल्याची प्राप्ती होते.
जन्मौषधिमन्त्रतपःसमाधिजाः सिद्धयः
जन्म, औषधी, मंत्र, तप किंवा समाधी यांमुळे सिद्धी प्राप्त होतात.
जात्यन्तरपरिणामः प्रकृत्यापूरात्
स्वभावात निर्माण होणाऱ्या ओघामुळे एका जातीपासून दुसऱ्या जातीमध्ये बदल होतो.
निमित्तम् अप्रयोजकं प्रकृतीनां वरणभेदस् तु ततः क्षेत्रिकवत्
कारण हे बदल घडवणारे नसते, तर अडथळे दूर झाल्यावरच बदल घडतात, जसे शेतकरी अडथळे काढून टाकतो.
निर्माणचित्तान्य् अस्मितामात्रात्
फक्त 'मीपणा' या भावनेतूनच निर्माण केलेली मनं येतात.
प्रवृत्तिभेदे प्रयोजकं चित्तम् एकम् अनेकेषाम्
अनेक वेगवेगळ्या क्रियांमध्ये एकच मन कारणीभूत असते.
तत्र ध्यानजम् अनाशयम्
त्यात ध्यानातून जन्मलेले मन संस्काररहित असते.
कर्माशुक्लाकृष्णं योगिनस् त्रिविधम् इतरेषाम्
योग्यांसाठी कर्म न काळं असतं, न पांढरं; इतरांसाठी ते तिघडं असतं.
ततस् तद्विपाकानुगुणानाम् एवाभिव्यक्तिर् वासनानाम्
त्यामुळे, फळाला जसे जसे अनुरूप असतात तसेच संस्कार प्रकट होतात.
जातिदेशकालव्यवहितानाम् अप्य् आनन्तर्यं स्मृतिसंस्कारयोर् एकरूपत्वात्
जन्म, देश किंवा काळ याने वेगळे असले तरी स्मृती आणि संस्कार एकसारखे असल्यामुळे त्यांचा अनुक्रम चालू राहतो.