क्रमान्यत्वं परिणामान्यत्वे हेतुः
क्रमातील फरकामुळेच बदलात वेगळेपण येते.
परिणामत्रयसंयमाद् अतीतानागतज्ञानम्
बदलांच्या तीन प्रकारांवर संयम केल्याने भूतकाळ आणि भविष्यकाळाचे ज्ञान मिळते.
शब्दार्थप्रत्ययानाम् इतरेतराध्यासात् संकरस् तत्प्रविभागसंयमात् सर्वभूतरुतज्ञानम्
शब्द, अर्थ आणि कल्पना यांची एकमेकांवर ओळख झाली की गोंधळ निर्माण होतो; त्यांची वेगळी ओळख करून संयम केल्यावर सर्व प्राण्यांच्या भाषेचे ज्ञान मिळते.
संस्कारसाक्षात्करणात् पूर्वजातिज्ञानम्
संस्कारांचा प्रत्यक्ष अनुभव घेतल्यावर पूर्वजन्माचे ज्ञान होते.
प्रत्ययस्य परचित्तज्ञानम्
कल्पनांवर संयम केल्याने इतरांच्या मनाचे ज्ञान मिळते.
न च तत् सालम्बनं तस्याविषयीभूतत्वात्
पण ते आधारापर्यंत पोहोचत नाही, कारण ते ज्ञेय होत नाही.
कायरूपसंयमात् तद्ग्राह्यशक्तिस्तम्भे चक्षुःप्रकाशासंप्रयोगे ऽन्तर्धानम्
शरीराच्या रूपावर संयम केल्यावर, जेव्हा दिसण्याची शक्ती थांबते आणि डोळा व प्रकाश यांचा संबंध तुटतो, तेव्हा अदृश्यता प्राप्त होते.
सोपक्रमं निरुपक्रमं च कर्म तत्संयमाद् अपरान्तज्ञानम् अरिष्टेभ्यो वा
फळ देणारे आणि न देणारे कर्म यावर संयम केल्याने, मृत्यूची वेळ कळते किंवा काही अपशकुनांवरूनही हे ज्ञान मिळते.
मैत्र्यादिषु बलानि
मैत्री आणि इतर सद्गुणांवर संयम केल्यावर, त्यांच्याशी संबंधित शक्ती प्राप्त होतात.
बलेषु हस्तिबलादीनि
बलावर संयम केल्यावर, हत्तीचे बळ किंवा तसेच इतर सामर्थ्य मिळते.
प्रवृत्त्यालोकन्यासात् सूक्ष्मव्यवहितविप्रकृष्टज्ञानम्
उच्च ज्ञानाचा प्रकाश कृतीकडे वळविल्यावर, सूक्ष्म, लपलेली आणि दूरची गोष्ट समजते.
भुवनज्ञानं सूर्ये संयमात्
सूर्यावर संयम केल्यावर, विविध लोकांचे ज्ञान मिळते.
चन्द्रे ताराव्यूहज्ञानम्
चंद्रावर संयम केल्यावर, तार्यांच्या मांडणीचे ज्ञान होते.
ध्रुवे तद्गतिज्ञानम्
ध्रुवावर संयम केल्यावर, तार्यांच्या हालचालीचे ज्ञान मिळते.
नाभिचक्रे कायव्यूहज्ञानम्
नाभीच्या केंद्रावर संयम केल्यावर, शरीराची रचना समजते.
कण्ठकूपे क्षुत्पिपासानिवृत्तिः
कंठाच्या खळग्यात संयम केल्यावर, भूक आणि तहान नाहीशी होते.
कूर्मनाड्यां स्थैर्यम्
कूर्मनाडीवर संयम केल्यावर, स्थैर्य मिळते.
मूर्धज्योतिषि सिद्धदर्शनम्
डोक्याच्या टोकावरील प्रकाशावर संयम केल्यावर, सिद्ध पुरुषांचे दर्शन होते.
प्रातिभाद् वा सर्वम्
किंवा अंतःप्रेरणेने सर्व गोष्टींचे ज्ञान मिळते.
हृदये चित्तसंवित्
हृदयावर संयम केल्यावर, मनाचे ज्ञान होते.
सत्त्वपुरुषयोर् अत्यन्तासंकीर्णयोः प्रत्ययाविशेषो भोगः परार्थात् स्वार्थसंयमात् पुरुषज्ञानम्
सत्त्व आणि पुरुष हे पूर्ण वेगळे असूनही, त्यातील फरक न समजल्यामुळे अनुभव येतो. स्वतःच्या हेतूवर संयम केल्यावर, पुरुषाचे ज्ञान मिळते.
ततः प्रातिभश्रावणवेदनादर्शास्वादवार्ता जायन्ते
त्यामुळे अंतःप्रेरणेने ऐकणे, स्पर्श, पाहणे, चव आणि वास यांचा अनुभव येतो.
ते समाधाव् उपसर्गा व्युत्थाने सिद्धयः
समाधीमध्ये या गोष्टी अडथळा ठरतात, पण बाह्य स्थितीत त्या सिद्धी ठरतात.
बन्धकारणशैथिल्यात् प्रचारसंवेदनाच् च चित्तस्य परशरीरावेशः
बंधनाची कारणे सैल झाल्यावर आणि मनाच्या गतीचे ज्ञान झाल्यावर, दुसऱ्याच्या शरीरात प्रवेश करता येतो.
उदानजयाज् जलपङ्ककण्टकादिष्व् असङ्ग उत्क्रान्तिश् च
उदानाच्या पूर्ण नियंत्रणामुळे पाणी, चिखल, काटे यांसारख्या गोष्टींशी शरीराचा काहीही संबंध राहत नाही आणि वर उचलण्याची शक्ती मिळते.
समानजयाज् ज्वलनम्
समानाच्या नियंत्रणामुळे शरीरातील अग्नी प्रज्वलित करण्याची शक्ती मिळते.
श्रोत्राकाशयोः संबन्धसंयमाद् दिव्यं श्रोत्रम्
कान आणि आकाश यांच्यातील संबंधावर संयम केल्याने दिव्य ऐकण्याची क्षमता प्राप्त होते.
कायाकाशयोः संबन्धसंयमाल् लघुतूलसमापत्तेश् चाकाशगमनम्
शरीर आणि आकाश यांच्यातील संबंधावर संयम केल्याने, कापसासारखी हलकेपणाची अनुभूती येते आणि आकाशात मुक्तपणे फिरता येते.
बहिर् अकल्पिता वृत्तिर् महाविदेहा ततः प्रकाशावरणक्षयः
बाह्य आणि कल्पना नसलेली, महाविदेहा ही स्थिती आली की, प्रकाशावरचे आच्छादन नाहीसे होते.
स्थूलस्वरूपसूक्ष्मान्वयार्थवत्त्वसंयमाद् भूतजयः
स्थूलता, स्वरूप, सूक्ष्मता, एकत्र येणे आणि हेतू यावर संयम केल्याने पंचमहाभूतांवर प्रभुत्व मिळते.