योगसूत्रातील या पवित्र श्लोकांमध्ये पतंजली ऋषी योगाच्या मार्गाची सुंदर आणि तपशीलवार माहिती देतात. या प्रवासाची सुरुवात सूक्ष्म क्लेशांपासून होते. हे क्लेश, म्हणजेच दुःखाचे कारण, त्यांच्या मूळाशी परत जाऊन निराकरण करायचे असते. जेव्हा हे क्लेश सक्रिय स्वरूपात प्रकट होतात, तेव्हा ध्यानाच्या माध्यमातून त्यांना टाकून द्यायचे असते. कर्माचे संस्कार, जे क्लेशांमध्ये रुजलेले असतात, ते आपल्याला या जन्मात आणि अजून न दिसलेल्या जन्मांतही अनुभवायला मिळतात. जोपर्यंत या क्लेशांचा मूळ कायम आहे, तोपर्यंत त्याचे फळ म्हणजे जन्म, आयुष्य आणि विविध अनुभव. हे अनुभव, सुख किंवा दुःखाच्या रूपात प्रकट होतात, आणि त्यांचा कारणभूत असतो - पुण्य किंवा पाप. परंतु विवेकशील व्यक्तीसाठी, सर्वच अनुभव दुःखद आहेत; कारण बदलाचा त्रास, चिंता, मनातील संस्कार आणि गुणांच्या संघर्षामुळे सतत दुःख निर्माण होते. म्हणून, जो दुःख अजून आलेला नाही, त्याची टाळणी करावी. या टाळणीचे कारण म्हणजे द्रष्टा आणि दृश्य यांचा संयोग. दृश्य म्हणजेच जग, हे प्रकाश, क्रिया आणि जडत्व या गुणांनी बनलेले आहे; हे पंचमहाभूत आणि इंद्रियांपासून बनलेले असून, अनुभव आणि मुक्तीसाठी अस्तित्वात आहे. या गुणांचे अवस्थांमध्ये विशिष्ट, सार्वत्रिक, चिन्हित आणि अचिन्हित असे चार प्रकार आहेत. द्रष्टा म्हणजे शुद्ध चेतना; तो मनाच्या माध्यमातून जग पाहतो. दृश्याचा अर्थ फक्त द्रष्ट्यासाठीच आहे. जरी काहींना अंतिम लक्ष्य मिळाले, तरी दृश्य इतरांसाठी अस्तित्वात राहते, कारण ते सर्वांसाठी सामान्य आहे. द्रष्टा आणि दृश्याचा संयोग, आत्म्याची खरी शक्ती आणि मालकत्व याची ओळख मिळवण्यासाठी कारणीभूत ठरतो. आणि या संयोगाचा कारण म्हणजे अज्ञान. जेव्हा अज्ञान नाहीसे होते, तेव्हा संयोगही संपतो; हेच द्रष्ट्याचे मोक्ष आहे. या मोक्षासाठी, अविचल विवेकज्ञान हे साधन आहे. या ज्ञानाने सात टप्प्यांमध्ये पूर्णत्व मिळते. योगाच्या अंगांची साधना केल्यावर, जेव्हा अपवित्रता नष्ट होते, तेव्हा ज्ञानाचा प्रकाश विवेकज्ञानापर्यंत पोहोचतो. योगाचे आठ अंग म्हणजे - यम, नियम, आसन, प्राणायाम, प्रत्याहार, धारणा, ध्यान आणि समाधी. यम म्हणजे अहिंसा, सत्य, अस्तेय, ब्रह्मचर्य आणि अपरिग्रह. हे महान व्रत आहेत, आणि जात, प्रदेश, वेळ किंवा परिस्थिती यावर निर्भर नाहीत. नियम म्हणजे शौच, संतोष, तप, स्वाध्याय आणि ईश्वरप्रणिधान. जर मनात विपरीत विचार उत्पन्न झाले, तर त्याच्या विरुद्ध विचारांची साधना करावी. हिंसा, लोभ, क्रोध, मोह यापासून उत्पन्न होणारे विपरीत विचार, ज्या प्रमाणात असोत, ते अंतहीन दुःख आणि अज्ञान निर्माण करतात; म्हणून त्यांच्या विरुद्ध विचारांची साधना करावी. अहिंसामध्ये स्थिरता आल्यावर, समोरच्या व्यक्तीमध्ये शत्रुत्व नष्ट होते. सत्यात स्थिरता आल्यावर, प्रत्येक कृतीचे फळ मिळते. अस्तेयात स्थिरता आल्यावर, सर्व रत्न स्वतःकडे येतात. ब्रह्मचर्यात स्थिरता आल्यावर, तेज प्राप्त होते. अपरिग्रहात स्थिरता आल्यावर, जन्माचा कारण-परिणाम ज्ञान मिळते. शौचामुळे स्वतःच्या देहाबद्दल विरक्ती आणि इतरांशी संपर्क टाळण्याची वृत्ती निर्माण होते. यामुळे मनाची स्पष्टता, प्रसन्नता, एकाग्रता, इंद्रियांवर नियंत्रण आणि आत्मसाक्षात्काराची पात्रता मिळते. संतोषामुळे अतुल आनंद प्राप्त होतो. तपामुळे अपवित्रता नष्ट होते आणि शरीर व इंद्रियांची सिद्धी मिळते. स्वाध्यायामुळे आपल्या इष्ट देवतेशी एकरूपता मिळते. ईश्वरप्रणिधानाने समाधीमध्ये सिद्धता प्राप्त होते. आसन म्हणजे स्थिर आणि सुखद आसन. प्रयत्न शिथिल करून आणि अनंतात मन गुंतवून हे आसन साध्य होते. मग द्वंद्वांचा त्रास होत नाही. हे साध्य झाल्यावर, श्वासोच्छ्वासाचा प्रवाह नियंत्रित करणे म्हणजे प्राणायाम होय. या प्रकारे, पतंजली ऋषी योगाच्या मार्गाने शुद्धी, ज्ञान, आणि मोक्षाची प्राप्ती कशी होते हे सुस्पष्ट आणि प्रेमळ भाषेत सांगतात.