ദ്രഷ്ടാ ദൃശിമാത്രഃ ശുദ്ധോ ഽപി പ്രത്യയാനുപശ്യഃ
കാണുന്നവൻ ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമാണ്; എന്നാൽ മനസ്സിന്റെ വിവേകത്തിലൂടെ കാണുന്നു.
തദര്ഥ ഏവ ദൃശ്യസ്യാത്മാ
കാണപ്പെടുന്നതിന്റെ സ്വഭാവം അതിനായി മാത്രം ഉണ്ട്.
കൃതാര്ഥം പ്രതി നഷ്ടമ് അപ്യ് അനഷ്ടം തദന്യസാധാരണത്വാത്
ലക്ഷ്യം നേടിയവന് അത് ഇല്ലാതായാലും, മറ്റുള്ളവർക്കു അത് പൊതുവായതിനാൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
സ്വസ്വാമിശക്ത്യോഃ സ്വരൂപോപലബ്ധിഹേതുഃ സംയോഗഃ
ആത്മാവിന്റെയും അതിന്റെ ഉടമയുടെയും ശക്തികളുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം തിരിച്ചറിയാൻ കാരണമാകുന്നത് അവയുടെ സംയോജനമാണ്.
തസ്യ ഹേതുര് അവിദ്യാ
ഈ സംയോജനത്തിന് കാരണമാണ് അജ്ഞാനം.
തദഭാവാത് സംയോഗാഭാവോ ഹാനം തദ്ദൃശേഃ കൈവല്യമ്
അത് ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ സംയോജനം അവസാനിക്കുന്നു; അതാണ് ദർശകന്റെ മോക്ഷം.
വിവേകഖ്യാതിര് അവിപ്ലവാ ഹാനോപായഃ
തെറ്റില്ലാത്ത വിവേകജ്ഞാനം തന്നെയാണ് ഈ മോക്ഷത്തിനുള്ള മാർഗം.
തസ്യ സപ്തധാ പ്രാന്തഭൂമിഃ പ്രജ്ഞാ
അവനു ജ്ഞാനം ഏഴു ഘട്ടങ്ങളിൽ പരമാവധി എത്തുന്നു.
യോഗാങ്ഗാനുഷ്ഠാനാദ് അശുദ്ധിക്ഷയേ ജ്ഞാനദീപ്തിര് ആ വിവേകഖ്യാതേഃ
യോഗത്തിന്റെ ഘടകങ്ങൾ ആചരിക്കുമ്പോൾ അശുദ്ധികൾ നശിച്ചാൽ വിവേകജ്ഞാനം വരെയും ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രകാശം ഉദിക്കുന്നു.
യമനിയമാസനപ്രാണായാമപ്രത്യാഹാരധാരണാധ്യാനസമാധയോ ഽഷ്ടാവ് അങ്ഗാനി
യമം, നിയമം, ആസനം, പ്രാണായാമം, പ്രത്യാഹാരം, ധാരണ, ധ്യാനം, സമാധി — ഇതാണ് യോഗത്തിന്റെ എട്ട് ഘടകങ്ങൾ.
അഹിംസാസത്യാസ്തേയബ്രഹ്മചര്യാപരിഗ്രഹാ യമാഃ
അഹിംസ, സത്യവാദം, മോഷ്ടിക്കാതിരിക്കുക, ബ്രഹ്മചര്യം, സ്വത്ത് ആഗ്രഹിക്കാതിരിക്കുക — ഇതാണ് യമങ്ങൾ.
ജാതിദേശകാലസമയാനവച്ഛിന്നാഃ സാര്വഭൌമാ മഹാവ്രതമ്
ഇവ ജാതി, ദേശം, കാലം, സാഹചര്യങ്ങൾ എന്നിവയാൽ പരിമിതമല്ലാത്ത മഹാവ്രതങ്ങളാണ്.
ശൌചസംതോഷതപഃസ്വാധ്യായേശ്വരപ്രണിധാനാനി നിയമാഃ
ശുദ്ധി, സന്തോഷം, തപസ്, സ്വാധ്യായം, ഈശ്വരപ്രണിധാനം — ഇതാണ് നിയമങ്ങൾ.
വിതര്കബാധനേ പ്രതിപക്ഷഭാവനമ്
ദുഷ്ചിന്തകൾ വരുമ്പോൾ അതിന്റെ വിരുദ്ധമായ ചിന്തകൾ വളർത്തണം.
വിതര്കാ ഹിംസാദയഃ കൃതകാരിതാനുമോദിതാ ലോഭക്രോധമോഹപൂര്വകാ മൃദുമധ്യാധിമാത്രാ ദുഃഖാജ്ഞാനാനന്തഫലാ ഇതി പ്രതിപക്ഷഭാവനമ്
ഹിംസ തുടങ്ങിയ ദുഷ്ചിന്തകൾ സ്വയം ചെയ്തതോ, ചെയ്യിച്ചതോ, അംഗീകരിച്ചതോ ആയിരിക്കാം; അതിന് ലോഭം, കോപം, മായ എന്നിവ കാരണമാകാം; അതു നേരിയതോ, ഇടത്തരംതോ, അത്യന്തമോ ആയിരിക്കാം; ഇതൊക്കെയും അനന്തമായ ദുഃഖവും അജ്ഞാനവും ഉണ്ടാക്കുന്നു. അതിനാൽ അതിന്റെ വിരുദ്ധചിന്തകൾ വളർത്തണം.
അഹിംസാപ്രതിഷ്ഠായാം തത്സംനിധൌ വൈരത്യാഗഃ
അഹിംസയിൽ ഉറച്ചവന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ വൈരാഗ്യം ഇല്ലാതാകും.
സത്യപ്രതിഷ്ഠായാം ക്രിയാഫലാശ്രയത്വമ്
സത്യത്തിൽ ഉറച്ചവന്റെ പ്രവർത്തികൾക്ക് ഫലം ലഭിക്കും.
അസ്തേയപ്രതിഷ്ഠായാം സര്വരത്നോപസ്ഥാനമ്
അപഹരണം ഒഴിവാക്കുന്നതിൽ ഉറച്ചവനിൽ എല്ലാ രത്നങ്ങളും എത്തിച്ചേരും.
ബ്രഹ്മചര്യപ്രതിഷ്ഠായാം വീര്യലാഭഃ
ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ ഉറച്ചവന് ശക്തി ലഭിക്കും.
അപരിഗ്രഹസ്ഥൈര്യേ ജന്മകഥംതാസംബോധഃ
സ്വത്ത് ആഗ്രഹിക്കാതിരിക്കാൻ ഉറച്ചവനിൽ ജന്മത്തിന്റെ കാരണവും രീതിയും അറിയപ്പെടുന്നു.
ശൌചാത് സ്വാങ്ഗജുഗുപ്സാ പരൈര് അസംസര്ഗഃ
ശുദ്ധിയിലൂടെ, തനിക്കുള്ള ശരീരത്തിൽ വിരക്തിയും മറ്റുള്ളവരുമായി സമ്പർക്കം ഒഴിവാക്കാനും മനസ്സിൽ ഉണരുന്നു.
സത്ത്വശുദ്ധിസൌമനസ്യൈകാഗ്ര്യേന്ദ്രിയജയാത്മദര്ശനയോഗ്യത്വാനി ച
ഇതിനാൽ മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധി, സന്തോഷം, ഏകാഗ്രത, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കു മേൽ നിയന്ത്രണം, ആത്മാവിനെ അറിയാനുള്ള യോഗ്യത എന്നിവ ലഭിക്കുന്നു.
സംതോഷാദ് അനുത്തമഃ സുഖലാഭഃ
സന്തോഷം കൊണ്ടു ഏറ്റവും ഉന്നതമായ ആനന്ദം ലഭിക്കുന്നു.
കായേന്ദ്രിയസിദ്ധിര് അശുദ്ധിക്ഷയാത് തപസഃ
തപസ്സിലൂടെ അശുദ്ധികൾ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ ശരീരത്തിനും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കും പരിപൂർണ്ണത ലഭിക്കുന്നു.
സ്വാധ്യായാദ് ഇഷ്ടദേവതാസംപ്രയോഗഃ
പാരായണത്തിലൂടെ ഇഷ്ടദേവതയുമായി ഐക്യം അനുഭവപ്പെടുന്നു.
സമാധിസിദ്ധിര് ഈശ്വരപ്രണിധാനാത്
ഭഗവാനെ ഭക്തിപൂർവ്വം സമർപ്പിച്ചാൽ സമാധിയിൽ പൂർണ്ണത നേടാം.
സ്ഥിരസുഖമ് ആസനമ്
ആസനം സ്ഥിരവും സുഖകരവുമാകണം.
പ്രയത്നശൈഥില്യാനന്തസമാപത്തിഭ്യാമ്
ശ്രമം കുറയ്ക്കുകയും അനന്തതയിൽ ലയിക്കുകയും ചെയ്താൽ അതു സാധ്യമാണ്.
തതോ ദ്വന്ദ്വാനഭിഘാതഃ
അതിനുശേഷം ദ്വന്ദങ്ങൾ മനസ്സിനെ ബാധിക്കില്ല.
തസ്മിന് സതി ശ്വാസപ്രശ്വാസയോര് ഗതിവിച്ഛേദഃ പ്രാണായാമഃ
ഇത് ഉറപ്പായാൽ, ശ്വാസോച്ഛ്വാസങ്ങളുടെ പ്രവാഹം നിയന്ത്രിക്കുന്നത് പ്രാണായാമം എന്നു പറയുന്നു.