തസ്യാപി നിരോധേ സര്വനിരോധാന് നിര്ബീജഃ സമാധിഃ
അത് പോലും അവസാനിപ്പിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാം അവസാനിച്ചപ്പോൾ, വിത്തില്ലാത്ത സമാധി ഉണ്ടാകും.
തപഃസ്വാധ്യായേശ്വരപ്രണിധാനാനി ക്രിയായോഗഃ
തപസ്, സ്വാധ്യായം, ഈശ്വരപ്രണിധാനം — ഇവയാണ് കര്മ്മയോഗം.
സമാധിഭാവനാര്ഥഃ ക്ലേശതനൂകരണാര്ഥശ് ച
ഇത് സമാധി വളർത്താനും കഷ്ടങ്ങൾ കുറയ്ക്കാനും വേണ്ടിയാണു.
അവിദ്യാസ്മിതാരാഗദ്വേഷാഭിനിവേശാഃ ക്ലേശാഃ
അജ്ഞാനം, അഹങ്കാരം, ആസക്തി, ദ്വേഷം, ജീവൻ പിടിച്ചിരുത്തൽ — ഇവയാണ് കഷ്ടങ്ങൾ.
അവിദ്യാ ക്ഷേത്രമ് ഉത്തരേഷാം പ്രസുപ്തതനുവിച്ഛിന്നോദാരാണാമ്
അജ്ഞാനം ബാക്കിയുള്ളവയ്ക്ക് അടിസ്ഥാനമാണ്; അവ ശാന്തമായിരിക്കാം, ദുർബലമായിരിക്കാം, ഇടയ്ക്ക് മുറിഞ്ഞിരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ പൂര്ണമായി പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കാം.
അനിത്യാശുചിദുഃഖാനാത്മസു നിത്യശുചിസുഖാത്മഖ്യാതിര് അവിദ്യാ
നശ്വരവും അശുദ്ധവും ദുഃഖകരവും ആത്മാവല്ലാത്തതുമായവയെ ശാശ്വതം, ശുദ്ധം, സുഖകരം, ആത്മാവാണെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നത് അജ്ഞാനമാണ്.
ദൃഗ്ദര്ശനശക്ത്യോര് ഏകാത്മതേവാസ്മിതാ
കാണുന്നവനും കാണുന്നതിന്റെ ശക്തിയും ഒന്നാണെന്നു തോന്നുന്ന അവസ്ഥയാണ് അഹങ്കാരം.
സുഖാനുശയീ രാഗഃ
സുഖത്തിൽ മനസ്സു പതിയുന്നത് ആസക്തിയാണു.
ദുഃഖാനുശയീ ദ്വേഷഃ
ദുഃഖത്തിൽ മനസ്സു പതിയുന്നത് ദ്വേഷമാണ്.
സ്വരസവാഹീ വിദുഷോ ഽപി തഥാ രൂഢോ ഽഭിനിവേശഃ
ജീവിതത്തിൽ പിടിച്ചുപറ്റുന്ന ഭയം സ്വാഭാവികമായി ഒഴുകുന്നു; ജ്ഞാനികൾക്കിടയിലും അതുപോലെ തന്നെ ഉറച്ചിരിക്കുന്നു.
തേ പ്രതിപ്രസവഹേയാഃ സൂക്ഷ്മാഃ
ഈ സൂക്ഷ്മമായ ക്ളേശങ്ങൾ അവയുടെ മൂലത്തിലേക്ക് മടങ്ങിയാൽ മാത്രം അകറ്റാനാവും.
ധ്യാനഹേയാസ് തദ്വൃത്തയഃ
അവയുടെ പ്രവർത്തികൾ ധ്യാനത്തിലൂടെ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്.
ക്ലേശമൂലഃ കര്മാശയോ ദൃഷ്ടാദൃഷ്ടജന്മവേദനീയഃ
ക്ളേശങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ കർമ്മഫലങ്ങൾ കാണുന്നതിലും കാണാത്തതുമായ ജന്മങ്ങളിൽ അനുഭവപ്പെടുന്നു.
സതി മൂലേ തദ്വിപാകോ ജാത്യായുര്ഭോഗാഃ
മൂലം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, അതിന്റെ ഫലമായി ജനനം, ആയുസ്സ്, അനുഭവങ്ങൾ ഉണ്ടാകും.
തേ ഹ്ലാദപരിതാപഫലാഃ പുണ്യാപുണ്യഹേതുത്വാത്
പുണ്യവും പാപവും കാരണം അവ സന്തോഷത്തെയും ദു:ഖത്തെയും ഫലമായി നൽകുന്നു.
പരിണാമതാപസംസ്കാരദുഃഖൈര് ഗുണവൃത്തിവിരോധാച് ച ദുഃഖമ് ഏവ സര്വം വിവേകിനഃ
മാറ്റം, ഉത്കണ്ഠ, വാസനകൾ, ഗുണങ്ങളുടെ വിരോധം എന്നിവ കൊണ്ടു വിവേകമുള്ളവർക്കു എല്ലാം ദു:ഖം തന്നെയാണ്.
ഹേയം ദുഃഖമ് അനാഗതമ്
ഇനിയും വരാനിരിക്കുന്ന ദു:ഖം ഒഴിവാക്കേണ്ടതാണ്.
ദ്രഷ്ടൃദൃശ്യയോഃ സംയോഗോ ഹേയഹേതുഃ
ഒഴിവാക്കേണ്ടതിന്റെ കാരണം കാണുന്നവനും കാണുന്നതും ഒന്നാകുന്നത് തന്നെയാണ്.
പ്രകാശക്രിയാസ്ഥിതിശീലം ഭൂതേന്ദ്രിയാത്മകം ഭോഗാപവര്ഗാര്ഥം ദൃശ്യമ്
കാണപ്പെടുന്നത് പ്രകാശം, പ്രവർത്തനം, അപ്രവർത്തനം എന്നിങ്ങനെയുള്ള സ്വഭാവമുള്ളതും, ഭൂതങ്ങളും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ചേർന്നതും, അനുഭവത്തിനും മോക്ഷത്തിനുമുള്ളതുമാണ്.
വിശേഷാവിശേഷലിങ്ഗമാത്രാലിങ്ഗാനി ഗുണപര്വാണി
ഗുണങ്ങളുടെ അവസ്ഥകൾ പ്രത്യേകമായതും, പൊതുവായതും, അടയാളമുള്ളതും അടയാളമില്ലാത്തതുമാണ്.
ദ്രഷ്ടാ ദൃശിമാത്രഃ ശുദ്ധോ ഽപി പ്രത്യയാനുപശ്യഃ
കാണുന്നവൻ ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമാണ്; എന്നാൽ മനസ്സിന്റെ വിവേകത്തിലൂടെ കാണുന്നു.
തദര്ഥ ഏവ ദൃശ്യസ്യാത്മാ
കാണപ്പെടുന്നതിന്റെ സ്വഭാവം അതിനായി മാത്രം ഉണ്ട്.
കൃതാര്ഥം പ്രതി നഷ്ടമ് അപ്യ് അനഷ്ടം തദന്യസാധാരണത്വാത്
ലക്ഷ്യം നേടിയവന് അത് ഇല്ലാതായാലും, മറ്റുള്ളവർക്കു അത് പൊതുവായതിനാൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
സ്വസ്വാമിശക്ത്യോഃ സ്വരൂപോപലബ്ധിഹേതുഃ സംയോഗഃ
ആത്മാവിന്റെയും അതിന്റെ ഉടമയുടെയും ശക്തികളുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം തിരിച്ചറിയാൻ കാരണമാകുന്നത് അവയുടെ സംയോജനമാണ്.
തസ്യ ഹേതുര് അവിദ്യാ
ഈ സംയോജനത്തിന് കാരണമാണ് അജ്ഞാനം.
തദഭാവാത് സംയോഗാഭാവോ ഹാനം തദ്ദൃശേഃ കൈവല്യമ്
അത് ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ സംയോജനം അവസാനിക്കുന്നു; അതാണ് ദർശകന്റെ മോക്ഷം.
വിവേകഖ്യാതിര് അവിപ്ലവാ ഹാനോപായഃ
തെറ്റില്ലാത്ത വിവേകജ്ഞാനം തന്നെയാണ് ഈ മോക്ഷത്തിനുള്ള മാർഗം.
തസ്യ സപ്തധാ പ്രാന്തഭൂമിഃ പ്രജ്ഞാ
അവനു ജ്ഞാനം ഏഴു ഘട്ടങ്ങളിൽ പരമാവധി എത്തുന്നു.
യോഗാങ്ഗാനുഷ്ഠാനാദ് അശുദ്ധിക്ഷയേ ജ്ഞാനദീപ്തിര് ആ വിവേകഖ്യാതേഃ
യോഗത്തിന്റെ ഘടകങ്ങൾ ആചരിക്കുമ്പോൾ അശുദ്ധികൾ നശിച്ചാൽ വിവേകജ്ഞാനം വരെയും ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രകാശം ഉദിക്കുന്നു.
യമനിയമാസനപ്രാണായാമപ്രത്യാഹാരധാരണാധ്യാനസമാധയോ ഽഷ്ടാവ് അങ്ഗാനി
യമം, നിയമം, ആസനം, പ്രാണായാമം, പ്രത്യാഹാരം, ധാരണ, ധ്യാനം, സമാധി — ഇതാണ് യോഗത്തിന്റെ എട്ട് ഘടകങ്ങൾ.