ക്ഷീണവൃത്തേര് അഭിജാതസ്യേവ മണേര് ഗ്രഹീതൃഗ്രഹണഗ്രാഹ്യേഷു തത്സ്ഥതദഞ്ജനതാ സമാപത്തിഃ
മനസ്സിലെ ചഞ്ചലതകൾ ക്ഷയിച്ചപ്പോൾ, മനസ്സ് ഒരു കറകറ്റ രത്നംപോലെ മാറുന്നു; അതു കാണുന്നവൻ, കാണുന്ന പ്രവൃത്തി, കാണുന്ന വസ്തു എന്നിവയുടെ സ്വഭാവം അതിൽ പ്രതിഫലിക്കും — ഇതാണ് സമാപത്തി.
തത്ര ശബ്ദാര്ഥജ്ഞാനവികല്പൈഃ സംകീര്ണാ സവിതര്കാ സമാപത്തിഃ
അവസ്ഥയിൽ, വാക്ക്, അർത്ഥം, അറിവ് എന്നിവയുടെ ആശയങ്ങൾ ചേർന്നിരിക്കുന്ന ധ്യാനമാണ് സവിചാര സമാപത്തി.
സ്മൃതിപരിശുദ്ധൌ സ്വരൂപശൂന്യേവാര്ഥമാത്രനിര്ഭാസാ നിര്വിതര്കാ
സ്മരണം പൂർണ്ണമായി ശുദ്ധമായപ്പോൾ, മനസ്സ് തനിക്കുള്ള സ്വഭാവം വിട്ട്, വസ്തുവിന്റെ മാത്രം പ്രകാശം കാണിക്കുന്നു — ഇതാണ് നിർവിചാര സമാപത്തി.
ഏതയൈവ സവിചാരാ നിര്വിചാരാ ച സൂക്ഷ്മവിഷയാ വ്യാഖ്യാതാ
ഇതുപോലെയുള്ള പ്രക്രിയയിലൂടെ, സൂക്ഷ്മമായ വസ്തുക്കളെക്കുറിച്ചുള്ള സവിചാരവും നിർവിചാരവും ഉള്ള സമാപത്തികൾ വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നു.
സൂക്ഷ്മവിഷയത്വം ചാലിങ്ഗപര്യവസാനമ്
സൂക്ഷ്മമായ വസ്തുക്കളുടെ സ്വഭാവം, തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയിൽ അവസാനിക്കുന്നു.
താ ഏവ സബീജഃ സമാധിഃ
ഇവയെല്ലാം വിത്തുള്ള സമാധിയാണു.
നിര്വിചാരവൈശാരദ്യേ ഽധ്യാത്മപ്രസാദഃ
നിർവിചാര സമാപത്തിയിൽ പൂർണ്ണതയുണ്ടായാൽ, അന്തർആത്മയിൽ തെളിച്ചം ഉദിക്കുന്നു.
ഋതംഭരാ തത്ര പ്രജ്ഞാ
അവിടെ അറിവ് സത്യത്തിൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ശ്രുതാനുമാനപ്രജ്ഞാഭ്യാമ് അന്യവിഷയാ വിശേഷാര്ഥത്വാത്
ശ്രവണം അല്ലെങ്കിൽ അനുമാനം വഴി ലഭിക്കുന്ന അറിവിനേക്കാൾ വ്യത്യസ്തമാണ് ഇതു, കാരണം ഇത് പ്രത്യേകമായ വസ്തുവിനെക്കുറിച്ചാണ്.
തജ്ജഃ സംസ്കാരോ ഽന്യസംസ്കാരപ്രതിബന്ധീ
അങ്ങനെയുള്ള സമാപത്തിൽ നിന്നുള്ള സ്മാരകങ്ങൾ, മറ്റ് സ്മാരകങ്ങളെ തടയുന്നു.
തസ്യാപി നിരോധേ സര്വനിരോധാന് നിര്ബീജഃ സമാധിഃ
അത് പോലും അവസാനിപ്പിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാം അവസാനിച്ചപ്പോൾ, വിത്തില്ലാത്ത സമാധി ഉണ്ടാകും.
തപഃസ്വാധ്യായേശ്വരപ്രണിധാനാനി ക്രിയായോഗഃ
തപസ്, സ്വാധ്യായം, ഈശ്വരപ്രണിധാനം — ഇവയാണ് കര്മ്മയോഗം.
സമാധിഭാവനാര്ഥഃ ക്ലേശതനൂകരണാര്ഥശ് ച
ഇത് സമാധി വളർത്താനും കഷ്ടങ്ങൾ കുറയ്ക്കാനും വേണ്ടിയാണു.
അവിദ്യാസ്മിതാരാഗദ്വേഷാഭിനിവേശാഃ ക്ലേശാഃ
അജ്ഞാനം, അഹങ്കാരം, ആസക്തി, ദ്വേഷം, ജീവൻ പിടിച്ചിരുത്തൽ — ഇവയാണ് കഷ്ടങ്ങൾ.
അവിദ്യാ ക്ഷേത്രമ് ഉത്തരേഷാം പ്രസുപ്തതനുവിച്ഛിന്നോദാരാണാമ്
അജ്ഞാനം ബാക്കിയുള്ളവയ്ക്ക് അടിസ്ഥാനമാണ്; അവ ശാന്തമായിരിക്കാം, ദുർബലമായിരിക്കാം, ഇടയ്ക്ക് മുറിഞ്ഞിരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ പൂര്ണമായി പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കാം.
അനിത്യാശുചിദുഃഖാനാത്മസു നിത്യശുചിസുഖാത്മഖ്യാതിര് അവിദ്യാ
നശ്വരവും അശുദ്ധവും ദുഃഖകരവും ആത്മാവല്ലാത്തതുമായവയെ ശാശ്വതം, ശുദ്ധം, സുഖകരം, ആത്മാവാണെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നത് അജ്ഞാനമാണ്.
ദൃഗ്ദര്ശനശക്ത്യോര് ഏകാത്മതേവാസ്മിതാ
കാണുന്നവനും കാണുന്നതിന്റെ ശക്തിയും ഒന്നാണെന്നു തോന്നുന്ന അവസ്ഥയാണ് അഹങ്കാരം.
സുഖാനുശയീ രാഗഃ
സുഖത്തിൽ മനസ്സു പതിയുന്നത് ആസക്തിയാണു.
ദുഃഖാനുശയീ ദ്വേഷഃ
ദുഃഖത്തിൽ മനസ്സു പതിയുന്നത് ദ്വേഷമാണ്.
സ്വരസവാഹീ വിദുഷോ ഽപി തഥാ രൂഢോ ഽഭിനിവേശഃ
ജീവിതത്തിൽ പിടിച്ചുപറ്റുന്ന ഭയം സ്വാഭാവികമായി ഒഴുകുന്നു; ജ്ഞാനികൾക്കിടയിലും അതുപോലെ തന്നെ ഉറച്ചിരിക്കുന്നു.
തേ പ്രതിപ്രസവഹേയാഃ സൂക്ഷ്മാഃ
ഈ സൂക്ഷ്മമായ ക്ളേശങ്ങൾ അവയുടെ മൂലത്തിലേക്ക് മടങ്ങിയാൽ മാത്രം അകറ്റാനാവും.
ധ്യാനഹേയാസ് തദ്വൃത്തയഃ
അവയുടെ പ്രവർത്തികൾ ധ്യാനത്തിലൂടെ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്.
ക്ലേശമൂലഃ കര്മാശയോ ദൃഷ്ടാദൃഷ്ടജന്മവേദനീയഃ
ക്ളേശങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ കർമ്മഫലങ്ങൾ കാണുന്നതിലും കാണാത്തതുമായ ജന്മങ്ങളിൽ അനുഭവപ്പെടുന്നു.
സതി മൂലേ തദ്വിപാകോ ജാത്യായുര്ഭോഗാഃ
മൂലം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, അതിന്റെ ഫലമായി ജനനം, ആയുസ്സ്, അനുഭവങ്ങൾ ഉണ്ടാകും.
തേ ഹ്ലാദപരിതാപഫലാഃ പുണ്യാപുണ്യഹേതുത്വാത്
പുണ്യവും പാപവും കാരണം അവ സന്തോഷത്തെയും ദു:ഖത്തെയും ഫലമായി നൽകുന്നു.
പരിണാമതാപസംസ്കാരദുഃഖൈര് ഗുണവൃത്തിവിരോധാച് ച ദുഃഖമ് ഏവ സര്വം വിവേകിനഃ
മാറ്റം, ഉത്കണ്ഠ, വാസനകൾ, ഗുണങ്ങളുടെ വിരോധം എന്നിവ കൊണ്ടു വിവേകമുള്ളവർക്കു എല്ലാം ദു:ഖം തന്നെയാണ്.
ഹേയം ദുഃഖമ് അനാഗതമ്
ഇനിയും വരാനിരിക്കുന്ന ദു:ഖം ഒഴിവാക്കേണ്ടതാണ്.
ദ്രഷ്ടൃദൃശ്യയോഃ സംയോഗോ ഹേയഹേതുഃ
ഒഴിവാക്കേണ്ടതിന്റെ കാരണം കാണുന്നവനും കാണുന്നതും ഒന്നാകുന്നത് തന്നെയാണ്.
പ്രകാശക്രിയാസ്ഥിതിശീലം ഭൂതേന്ദ്രിയാത്മകം ഭോഗാപവര്ഗാര്ഥം ദൃശ്യമ്
കാണപ്പെടുന്നത് പ്രകാശം, പ്രവർത്തനം, അപ്രവർത്തനം എന്നിങ്ങനെയുള്ള സ്വഭാവമുള്ളതും, ഭൂതങ്ങളും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ചേർന്നതും, അനുഭവത്തിനും മോക്ഷത്തിനുമുള്ളതുമാണ്.
വിശേഷാവിശേഷലിങ്ഗമാത്രാലിങ്ഗാനി ഗുണപര്വാണി
ഗുണങ്ങളുടെ അവസ്ഥകൾ പ്രത്യേകമായതും, പൊതുവായതും, അടയാളമുള്ളതും അടയാളമില്ലാത്തതുമാണ്.