പാതഞ്ജലയോഗസൂത്രാണി

തത്പ്രതിഷേധാര്ഥമ് ഏകതത്ത്വാഭ്യാസഃ

ഇവയെ തടയാൻ ഒരൊറ്റ സത്യം അഭ്യസിക്കണം.

മൈത്രീകരുണാമുദിതോപേക്ഷാണാം സുഖദുഃഖപുണ്യാപുണ്യവിഷയാണാം ഭാവനാതശ് ചിത്തപ്രസാദനമ്

സന്തോഷമുള്ളവരോടും ദു:ഖിതരോടും, പുണ്യവാന്മാരോടും പാപികളോടും സൗഹൃദം, കാരുണ്യം, സന്തോഷം, സമത്വം എന്നിവ വളർത്തുമ്പോൾ മനസ്സ് ശാന്തമാകുന്നു.

പ്രച്ഛര്ദനവിധാരണാഭ്യാം വാ പ്രാണസ്യ

അല്ലെങ്കിൽ, ശ്വാസം പുറത്തുവിടലും പിടിച്ചിരുത്തലും കൊണ്ടും.

വിഷയവതീ വാ പ്രവൃത്തിര് ഉത്പന്നാ മനസഃ സ്ഥിതിനിബന്ധനീ

അല്ലെങ്കിൽ, ഇന്ദ്രിയവിഷയത്തിൽ മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കുന്നതിലൂടെ.

വിശോകാ വാ ജ്യോതിഷ്മതീ

അല്ലെങ്കിൽ, ദു:ഖരഹിതവും പ്രകാശമുള്ളതുമായ മനസ്സിലൂടെ.

വീതരാഗവിഷയം വാ ചിത്തമ്

ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ ആസക്തിയില്ലാത്ത ഒരാളിലേക്കു മനസ്സിനെ കേന്ദ്രീകരിക്കാം.

സ്വപ്നനിദ്രാജ്ഞാനാലമ്ബനം വാ

അല്ലെങ്കിൽ, സ്വപ്നം അല്ലെങ്കിൽ ഉറക്കം വഴി ലഭിക്കുന്ന അറിവിൽ മനസ്സ് വിശ്രമിക്കാം.

യഥാഭിമതധ്യാനാദ് വാ

അല്ലെങ്കിൽ, തനിക്കിഷ്ടമായ ഏതൊന്നിലേക്കും ധ്യാനം നടത്താം.

പരമാണുപരമമഹത്ത്വാന്തോ ഽസ്യ വശീകാരഃ

അവനു ഏറ്റവും ചെറുതായിരിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് ഏറ്റവും വലുതായിരിക്കുന്നതിൽ വരെ പൂർണ്ണ നിയന്ത്രണം ലഭിക്കുന്നു.

ക്ഷീണവൃത്തേര് അഭിജാതസ്യേവ മണേര് ഗ്രഹീതൃഗ്രഹണഗ്രാഹ്യേഷു തത്സ്ഥതദഞ്ജനതാ സമാപത്തിഃ

മനസ്സിലെ ചഞ്ചലതകൾ ക്ഷയിച്ചപ്പോൾ, മനസ്സ് ഒരു കറകറ്റ രത്നംപോലെ മാറുന്നു; അതു കാണുന്നവൻ, കാണുന്ന പ്രവൃത്തി, കാണുന്ന വസ്തു എന്നിവയുടെ സ്വഭാവം അതിൽ പ്രതിഫലിക്കും — ഇതാണ് സമാപത്തി.

തത്ര ശബ്ദാര്ഥജ്ഞാനവികല്പൈഃ സംകീര്ണാ സവിതര്കാ സമാപത്തിഃ

അവസ്ഥയിൽ, വാക്ക്, അർത്ഥം, അറിവ് എന്നിവയുടെ ആശയങ്ങൾ ചേർന്നിരിക്കുന്ന ധ്യാനമാണ് സവിചാര സമാപത്തി.

സ്മൃതിപരിശുദ്ധൌ സ്വരൂപശൂന്യേവാര്ഥമാത്രനിര്ഭാസാ നിര്വിതര്കാ

സ്മരണം പൂർണ്ണമായി ശുദ്ധമായപ്പോൾ, മനസ്സ് തനിക്കുള്ള സ്വഭാവം വിട്ട്, വസ്തുവിന്റെ മാത്രം പ്രകാശം കാണിക്കുന്നു — ഇതാണ് നിർവിചാര സമാപത്തി.

ഏതയൈവ സവിചാരാ നിര്വിചാരാ ച സൂക്ഷ്മവിഷയാ വ്യാഖ്യാതാ

ഇതുപോലെയുള്ള പ്രക്രിയയിലൂടെ, സൂക്ഷ്മമായ വസ്തുക്കളെക്കുറിച്ചുള്ള സവിചാരവും നിർവിചാരവും ഉള്ള സമാപത്തികൾ വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നു.

സൂക്ഷ്മവിഷയത്വം ചാലിങ്ഗപര്യവസാനമ്

സൂക്ഷ്മമായ വസ്തുക്കളുടെ സ്വഭാവം, തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയിൽ അവസാനിക്കുന്നു.

താ ഏവ സബീജഃ സമാധിഃ

ഇവയെല്ലാം വിത്തുള്ള സമാധിയാണു.

നിര്വിചാരവൈശാരദ്യേ ഽധ്യാത്മപ്രസാദഃ

നിർവിചാര സമാപത്തിയിൽ പൂർണ്ണതയുണ്ടായാൽ, അന്തർആത്മയിൽ തെളിച്ചം ഉദിക്കുന്നു.

ഋതംഭരാ തത്ര പ്രജ്ഞാ

അവിടെ അറിവ് സത്യത്തിൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

ശ്രുതാനുമാനപ്രജ്ഞാഭ്യാമ് അന്യവിഷയാ വിശേഷാര്ഥത്വാത്

ശ്രവണം അല്ലെങ്കിൽ അനുമാനം വഴി ലഭിക്കുന്ന അറിവിനേക്കാൾ വ്യത്യസ്തമാണ് ഇതു, കാരണം ഇത് പ്രത്യേകമായ വസ്തുവിനെക്കുറിച്ചാണ്.

തജ്ജഃ സംസ്കാരോ ഽന്യസംസ്കാരപ്രതിബന്ധീ

അങ്ങനെയുള്ള സമാപത്തിൽ നിന്നുള്ള സ്മാരകങ്ങൾ, മറ്റ് സ്മാരകങ്ങളെ തടയുന്നു.

തസ്യാപി നിരോധേ സര്വനിരോധാന് നിര്ബീജഃ സമാധിഃ

അത് പോലും അവസാനിപ്പിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാം അവസാനിച്ചപ്പോൾ, വിത്തില്ലാത്ത സമാധി ഉണ്ടാകും.

തപഃസ്വാധ്യായേശ്വരപ്രണിധാനാനി ക്രിയായോഗഃ

തപസ്, സ്വാധ്യായം, ഈശ്വരപ്രണിധാനം — ഇവയാണ് കര്‍മ്മയോഗം.

സമാധിഭാവനാര്ഥഃ ക്ലേശതനൂകരണാര്ഥശ് ച

ഇത് സമാധി വളർത്താനും കഷ്ടങ്ങൾ കുറയ്ക്കാനും വേണ്ടിയാണു.

അവിദ്യാസ്മിതാരാഗദ്വേഷാഭിനിവേശാഃ ക്ലേശാഃ

അജ്ഞാനം, അഹങ്കാരം, ആസക്തി, ദ്വേഷം, ജീവൻ പിടിച്ചിരുത്തൽ — ഇവയാണ് കഷ്ടങ്ങൾ.

അവിദ്യാ ക്ഷേത്രമ് ഉത്തരേഷാം പ്രസുപ്തതനുവിച്ഛിന്നോദാരാണാമ്

അജ്ഞാനം ബാക്കിയുള്ളവയ്ക്ക് അടിസ്ഥാനമാണ്; അവ ശാന്തമായിരിക്കാം, ദുർബലമായിരിക്കാം, ഇടയ്ക്ക് മുറിഞ്ഞിരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ പൂര്‍ണമായി പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കാം.

അനിത്യാശുചിദുഃഖാനാത്മസു നിത്യശുചിസുഖാത്മഖ്യാതിര് അവിദ്യാ

നശ്വരവും അശുദ്ധവും ദുഃഖകരവും ആത്മാവല്ലാത്തതുമായവയെ ശാശ്വതം, ശുദ്ധം, സുഖകരം, ആത്മാവാണെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നത് അജ്ഞാനമാണ്.

ദൃഗ്ദര്ശനശക്ത്യോര് ഏകാത്മതേവാസ്മിതാ

കാണുന്നവനും കാണുന്നതിന്റെ ശക്തിയും ഒന്നാണെന്നു തോന്നുന്ന അവസ്ഥയാണ് അഹങ്കാരം.

സുഖാനുശയീ രാഗഃ

സുഖത്തിൽ മനസ്സു പതിയുന്നത് ആസക്തിയാണു.

ദുഃഖാനുശയീ ദ്വേഷഃ

ദുഃഖത്തിൽ മനസ്സു പതിയുന്നത് ദ്വേഷമാണ്.

സ്വരസവാഹീ വിദുഷോ ഽപി തഥാ രൂഢോ ഽഭിനിവേശഃ

ജീവിതത്തിൽ പിടിച്ചുപറ്റുന്ന ഭയം സ്വാഭാവികമായി ഒഴുകുന്നു; ജ്ഞാനികൾക്കിടയിലും അതുപോലെ തന്നെ ഉറച്ചിരിക്കുന്നു.