പാതഞ്ജലയോഗസൂത്രാണി

योगश् चित्तवृत्तिनिरोधः

യോഗം എന്നത് മനസ്സിലെ തരംഗങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതാണ്.

तदा द्रष्टुः स्वरूपे ऽवस्थानम्

അപ്പോൾ ദൃക്‌താവ് തന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.

वृत्तिसारूप्यम् इतरत्र

മറ്റു സമയങ്ങളിൽ മനസ്സിന്റെ തരംഗങ്ങളോടാണ് ഐക്യപ്പെടുന്നത്.

वृत्तयः पञ्चतय्यः क्लिष्टाक्लिष्टाः

തരംഗങ്ങൾ അഞ്ചു വിധമാണ്; അവ ചിലത് ദുഃഖം ഉണർത്തുന്നതും ചിലത് അല്ലാത്തതുമാണ്.

प्रमाणविपर्ययविकल्पनिद्रास्मृतयः

അവയാണ്: ശരിയായ അറിവ്, തെറ്റായ ധാരണ, കற்பന, ഉറക്കം, ഓർമ്മ.

प्रत्यक्षानुमानागमाः प्रमाणानि

ശരിയായ അറിവ് നേരിട്ട് കാണൽ, അനുമാനം, വിശ്വസനീയമായ വാക്ക് എന്നിവയിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.

विपर्ययो मिथ्याज्ञानम् अतद्रूपप्रतिष्ठम्

തെറ്റായ ധാരണ യഥാർത്ഥതയില്ലാത്ത തെറ്റായ അറിവാണ്.

शब्दज्ञानानुपाती वस्तुशून्यो विकल्पः

കേട്ട വാക്കുകളിൽ നിന്നുള്ള, യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്ത അറിവാണ് കற்பന.

अभावप्रत्ययालम्बना वृत्तिर् निद्रा

അഭാവത്തിന്റെ ധാരണയിൽ ആശ്രയിച്ചുള്ള തരംഗമാണ് ഉറക്കം.

अनुभूतविषयासंप्रमोषः स्मृतिः

അനുഭവിച്ച വസ്തുക്കളുടെ നഷ്ടമില്ലാത്ത നിലനില്പാണ് ഓർമ്മ.

अभ्यासवैराग्याभ्यां तन्निरोधः

അവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് അഭ്യാസവും വിരാഗവും കൊണ്ടാണ് സാധ്യമാകുന്നത്.

तत्र स्थितौ यत्नो ऽभ्यासः

അത് നിലനിര്‍ത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നതാണ് അഭ്യാസം.

स तु दीर्घकालनैरन्तर्यसत्कारासेवितो दृढभूमिः

അഭ്യാസം ദീർഘകാലം, ഇടവേളയില്ലാതെ, ഭക്തിയോടെ ചെയ്യുമ്പോൾ അത് ഉറച്ചതാകുന്നു.

दृष्टानुश्रविकविषयवितृष्णस्य वशीकारसंज्ञा वैराग्यम्

കാണുന്നവയിലേക്കോ കേട്ടവയിലേക്കോ ഉള്ള ആസക്തിയെ ജയിച്ചിരിയ്ക്കുന്ന അവസ്ഥയാണ് വിരാഗം.

तत् परं पुरुषख्यातेर् गुणवैतृष्ण्यम्

സ്വയം അറിവിലൂടെ ഗുണങ്ങളോടുള്ള ആസക്തിയും വിട്ടുവിടുന്ന അവസ്ഥയാണ് പരമവിരാഗം.

वितर्कविचारानन्दास्मितारूपानुगमात् संप्रज्ञातः

തർക്കം, ചിന്ത, ആനന്ദം, 'ഞാൻ' എന്ന ബോധം എന്നിവയോടൊപ്പം ഉണ്ടാകുന്ന സമാധിയാണ് വിവേകസമാധി.

विरामप्रत्ययाभ्यासपूर्वः संस्कारशेषो ऽन्यः

വിരാമധാരണയുടെ അഭ്യാസം നടത്തിയതിന്റെ ഫലമായി, ശേഷിക്കുന്നത് മാത്രം സംസ്‌കാരങ്ങളായ മറ്റൊരു സമാധിയുണ്ട്.

भवप्रत्ययो विदेहप्रकृतिलयानाम्

ദേഹമില്ലാത്തവർക്കും പ്രകൃതിയിലേയ്ക്ക് ലയിച്ചവർക്കും, ജന്മത്തിന്റെ വാസനയാണ് കാരണം.

श्रद्धावीर्यस्मृतिसमाधिप्रज्ञापूर्वक इतरेषाम्

മറ്റുള്ളവർക്കോ, വിശ്വാസം, ഉത്സാഹം, ഓർമ്മ, ഏകാഗ്രത, ജ്ഞാനം എന്നിവയുടെ മുന്നോടിയിലാണ് ലക്ഷ്യം നേടുന്നത്.

तीव्रसंवेगानाम् आसन्नः

തീവ്രമായ ആഗ്രഹമുള്ളവർക്ക് ലക്ഷ്യം വളരെ അടുത്താണ്.

मृदुमध्याधिमात्रत्वात् ततो ऽपि विशेषः

ഇവരിൽ പോലും, ശ്രമം മൃദു, മധ്യമായതോ അത്യധികമായതോ ആകുന്നതിനെ ആശ്രയിച്ചാണ് വ്യത്യാസം.

ईश्वरप्रणिधानाद् वा

അല്ലെങ്കിൽ, ഈശ്വരനിൽ സമർപ്പണം കൊണ്ടും.

क्लेशकर्मविपाकाशयैर् अपरामृष्टः पुरुषविशेष ईश्वरः

ക്ലേശം, കര്‍മ്മഫലം, വാസന എന്നിവയാൽ അശുദ്ധിയില്ലാത്ത പ്രത്യേകപുരുഷനാണ് ഈശ്വരൻ.

तत्र निरतिशयं सर्वज्ञबीजम्

അവനിൽ അതുല്യമായ സർവ്വജ്ഞതയുടെ വിത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു.

पूर्वेषाम् अपि गुरुः कालेनानवच्छेदात्

അവൻ പുരാതനരുടേയും ഗുരുവാണ്, കാലം കൊണ്ടു പരിമിതിയില്ലാത്തവൻ.

तस्य वाचकः प्रणवः

അവന്റെ പ്രതീകം പ്രണവം ആണ്.

तज्जपस् तदर्थभावनम्

അത് ജപിക്കുകയും അതിന്റെ അർത്ഥം ആലോചിക്കുകയും ചെയ്യുക.

ततः प्रत्यक्चेतनाधिगमो ऽप्य् अन्तरायाभावश् च

അതിനാൽ, അകത്തുള്ള ബോധം ലഭിക്കുകയും തടസ്സങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുകയും ചെയ്യുന്നു.

व्याधिस्त्यानसंशयप्रमादालस्याविरतिभ्रान्तिदर्शनालब्धभूमिकत्वानवस्थितत्वानि चित्तविक्षेपास् ते ऽन्तरायाः

രോഗം, മന്ദത, സംശയം, അശ്രദ്ധ, ആലസ്യം, നിയന്ത്രണമില്ലായ്മ, തെറ്റായ ധാരണ, നിലയിലേക്കു എത്താൻ കഴിയാത്തത്, സ്ഥിരതയില്ലായ്മ — ഇവ മനസ്സിന്റെ ചിതറലുകൾ, അവയാണ് തടസ്സങ്ങൾ.