ദൃക്ഷൻ ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമാണ്—അത് മനസ്സിന്റെ അനുഭവങ്ങൾക്കൂടി കാണുന്നുവെങ്കിലും, അതിന്റെ സ്വഭാവം നിർമലവും അകലമുള്ളതുമാണ്. ഈ ലോകത്തിൽ കാണപ്പെടുന്ന എല്ലാം ദൃക്ഷന്റെ അനുഭവത്തിനായി മാത്രമാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. ഒരുവൻ അന്തിമ ലക്ഷ്യത്തിലെത്തുമ്പോൾ അവന് ഈ ലോകം അനാവശ്യമായി മാറുമ്പോഴും, മറ്റുള്ളവർക്ക് അത് പൊതുവായ അനുഭവമായതിനാൽ അതിന്റെ നിലനിൽപ്പ് തുടരുന്നു. ആത്മാവിന്റെയും അതിന്റെ ഉടമയുടെയും യഥാർത്ഥ ശക്തി തിരിച്ചറിയുന്നതിനുള്ള കാരണം അവയുടെ സംയോജനത്തിലാണ്. എന്നാൽ, ഈ സംയോജനത്തിന് അജ്ഞാനമാണ് കാരണം. അജ്ഞാനം ഇല്ലാത്തിടത്ത് സംയോജനം ഇല്ലാതാവുന്നു—ഇതാണ് ദൃക്ഷന്റെ മോക്ഷം. ഈ സംയോജനത്തിന് വിരാമം വരുത്താൻ അചഞ്ചലമായ വിവേകജ്ഞാനമാണ് മാർഗം. ഇങ്ങനെ വിവേകജ്ഞാനത്തിൽ ഉറപ്പുള്ളവന് ജ്ഞാനം ഏഴു ഘട്ടങ്ങളിലായി പരിപാകം പ്രാപിക്കുന്നു. യോഗത്തിന്റെ അഷ്ടാംഗങ്ങളായ പ്രാക്ടീസുകൾ വഴി, അശുദ്ധികൾ നശിക്കുമ്പോൾ, വിവേകജ്ഞാനത്തിൽ എത്തുന്നവരെ വെളിച്ചം പോലെ ജ്ഞാനം ഉണരുന്നു. അഷ്ടാംഗയോഗം: യമം, നിയമം, ആസനം, പ്രാണായാമം, പ്രത്യാഹാരം, ധാരണ, ധ്യാനം, സമാധി—ഇവയാണ്. യമം: അഹിംസ, സത്യ, അസ്തേയ, ബ്രഹ്മചര്യ, അപരിഗ്രഹം—ഇവയാണ്. ഇവ വർണ്ണം, ദേശം, കാലം, അവസ്ഥ എന്നിവയെ ആശ്രയിക്കാതെ എല്ലാ മനുഷ്യർക്കും ബാധകമായ മഹാവ്രതങ്ങളാണ്. നിയമങ്ങൾ: ശൗചം, സന്തോഷം, തപസ്, സ്വാധ്യായം, ഈശ്വരപ്രണിധാനം—ഇവ. മനസ്സിൽ ദുഷ്ടചിന്തകൾ ഉയർന്നാൽ അവയുടെ വിപരീത ചിന്തകളെ വളർത്തണം. ഹിംസാദികൾ സ്വയം ചെയ്തതോ, മറ്റുള്ളവരോട് ചെയ്യിച്ചതോ, അംഗീകരിച്ചതോ ആയിരിക്കാം; ഇവ ലഘുവായാലും, മധ്യമമായാലും, അത്യന്തമായാലും, ലോഭം, ക്രോധം, മോഹം മുതലായവയിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിയുന്നത്. ഇതൊക്കെയും അനന്തമായ ദു:ഖത്തിനും അജ്ഞാനത്തിനും കാരണമാകുന്നു. അതിനാൽ, അവയുടെ വിപരീത ചിന്തകളെ വളർത്തണം. ഒരുവൻ അഹിംസയിൽ പൂർണ്ണമായി സ്ഥിരതയാർജ്ജിക്കുമ്പോൾ, അവന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ വൈരാഗ്യം ഇല്ലാതാകും. സത്യത്തിൽ ഉറപ്പുള്ളവന്റെ വാക്കുകൾ ഫലപ്രദമാകും. അസ്തേയത്തിൽ ഉറപ്പുള്ളവന് എല്ലാ രത്നങ്ങളും സ്വതന്ത്രമായി ലഭിക്കും. ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ ഉറപ്പുള്ളവന് ഊർജ്ജം വർദ്ധിക്കും. അപരിഗ്രഹത്തിൽ ഉറപ്പുള്ളവന് ജന്മത്തിന്റെ കാരണവും സ്വഭാവവും അറിയാൻ കഴിയുന്നു. ശുദ്ധിയിലൂടെ, ശരീരത്തിൽ അസക്തിയും മറ്റുള്ളവരുമായി സമ്പർക്കം ഒഴിവാക്കാനും കഴിയും. അതിന്റെ ഫലമായി മനസ്സിന്റെ വ്യക്തത, ഉല്ലാസം, ഏകാഗ്രത, ഇന്ദ്രിയ ജയം, ആത്മസാക്ഷാത്കാരയോഗ്യത എന്നിവ ലഭിക്കും. സന്തോഷം വഴി അതുല്യമായ ആനന്ദം അനുഭവപ്പെടുന്നു. തപസ്സിലൂടെ അശുദ്ധികൾ നശിക്കുകയും, ശരീരത്തിലും ഇന്ദ്രിയങ്ങളിലും പരിപാകം വരുകയും ചെയ്യുന്നു. സ്വാധ്യായത്തിലൂടെ ഇഷ്ടദൈവത്തോടുള്ള ഐക്യം നേടുന്നു. ഈശ്വരപ്രണിധാനത്തിലൂടെ സമാധിയിൽ പൂർണ്ണത പ്രാപിക്കുന്നു. ആസനം സ്ഥിരവും സുഖകരവുമാകണം. പരിശ്രമം അകലുകയും അനന്തത്തിൽ ലയിക്കുകയും ചെയ്താൽ ഈ അവസ്ഥ ലഭിക്കും. അപ്പോൾ ദ്വന്ദ്വങ്ങൾക്കാൽ ഒരുവൻ അലറുകയില്ല. ആസനത്തിൽ സ്ഥിരതയെത്തുമ്പോൾ, ശ്വാസോച്ച്വാസത്തിന്റെ ഒഴുക്ക് നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനെ പ്രാണായാമം എന്നു പറയുന്നു. പ്രാണായാമത്തിന്റെ ചലനങ്ങൾ—ബാഹ്യവും ആന്തരവും നിലനിൽപ്പുമാണ്—ഇവ ദേശം, കാലം, സംഖ്യ എന്നിവ അനുസരിച്ച് ദീർഘവും സൂക്ഷ്മവുമാകുന്നു. നാലാമത്തെ പ്രാണായാമം ബാഹ്യ-ആന്തര വസ്തുക്കളെ അതിജയിക്കുന്നു. അപ്പോൾ ജ്ഞാനത്തിന്റെ മറവുകൾ കുറയുന്നു. മനസ്സ് ഏകാഗ്രതയ്ക്ക് യോഗ്യമാകും. പ്രത്യാഹാരത്തിൽ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അവയുടെ വിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുകയും മനസ്സിന്റെ സ്വഭാവം അനുകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അപ്പോൾ പരമമായ ഇന്ദ്രിയജയം ലഭിക്കും. ധാരണ എന്നത് മനസ്സിനെ ഒരു സ്ഥലത്ത് ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതാണ്. അതിൽ, വിഷയം ലക്ഷ്യമാക്കി മനസ്സിന്റെ പ്രവാഹം തടസ്സമില്ലാതെ പോകുന്നത് ധ്യാനമാണ്. അതിൽ, വിഷയം മാത്രം തെളിഞ്ഞ്, സ്വയം ഇല്ലാതായതുപോലെ തോന്നുന്ന അവസ്ഥ സമാധിയാണ്. ഈ മൂന്നു ഒന്നിച്ച് ഒരിടത്തേക്ക് പ്രയോഗിക്കുമ്പോൾ അതാണ് സംയമം. ഇങ്ങനെ, യോഗപഥത്തിൽ ദൃക്ഷൻ തന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, വിവേകജ്ഞാനത്തിലൂടെ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു.