സ്മരണയെന്നത്, അനുഭവിച്ച വസ്തുക്കളെ നഷ്ടപ്പെടാതെ മനസ്സിൽ നിലനിർത്തുന്നതാണ്. ഈ സ്മരണയെയും, അതിനോടൊപ്പം വരുന്ന മനസ്സിന്റെ ചഞ്ചലതകളെയും നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയുന്നത് അഭ്യാസത്തിലൂടെയും വൈരാഗ്യമൂല്യത്തിലൂടെയുമാണ്. അതിൽ അഭ്യാസം എന്നത്, ഒരേ ലക്ഷ്യത്തിൽ സ്ഥിരമായി മനസ്സിനെ സ്ഥാപിക്കാൻ നടത്തുന്ന പരിശ്രമമാണ്. ഈ അഭ്യാസം ദീർഘകാലം, ഇടവേളകളില്ലാതെ, ഭക്തിപൂർവ്വം തുടർന്നാൽ മാത്രമേ അത് ദൃഢമായി നിൽക്കുകയുള്ളൂ. വൈരാഗ്യം എന്നത്, കണ്ടതിലേക്കോ കേട്ടതിലേക്കോ ഉള്ള ആസക്തിയെ അതിജയിക്കാൻ കഴിയുന്ന അവസ്ഥയാണ്. അതിൽ ഉത്തമമായ വൈരാഗ്യം, സ്വയത്തിന്റെ ജ്ഞാനത്തിലൂടെ ഗുണങ്ങളിലേക്കും ആകർഷണങ്ങളിലേക്കും പോലും അസംഗത്വം പുലർത്തുന്ന അവസ്ഥയാണ്. ഇവയെല്ലാം പിന്തുടർന്ന്, വിവേകാനുഭവം, വിവർത്തനം, ആനന്ദം, 'ഞാൻ' എന്ന ബോധം—ഇവയോടുകൂടിയ സമാധിയാണ് സവിശേഷമായ ജ്ഞാനസമാധി. മറ്റൊരു സമാധി, നിരോധനാഭ്യാസം നടത്തിയതിന്റെ ഫലമായി, വെറും വാസനകളേ മാത്രം ശേഷിപ്പിക്കും. ശരീരരഹിതരുമായോ പ്രകൃതിയിലേയ്ക്ക് ലയിച്ചവരുമായോ ഉള്ളവർക്ക് അവിടെയും കാരണം അവശിഷ്ടമായ സത്താവാസനകളാണ്. എന്നാൽ മറ്റുള്ളവർക്ക്, വിശ്വാസം, ഉത്സാഹം, സ്മൃതി, സമാധി, പ്രജ്ഞ—ഇവയൊക്കെ മുൻകൂട്ടി ഉണ്ടാകണം. അത്യന്തം ഉത്സാഹമുള്ളവർക്കു മോക്ഷലാഭം വളരെ അടുത്താണ്. അതിലും, അഭ്യാസത്തിന്റെ തീവ്രത അനുസരിച്ച്, മൃദു, മദ്ധ്യ, അതീവം എന്നിങ്ങനെ വ്യത്യാസമുണ്ട്. അല്ലെങ്കിൽ, ഭഗവതിയോടുള്ള ഭക്തിയിലൂടെയും ഈ ലക്ഷ്യത്തിലെത്താം. ഈശ്വരൻ എന്നത്, ദുഃഖം, കർമ്മം, ഫലങ്ങൾ, വാസനകൾ എന്നിവയൊന്നും ബാധിക്കാത്ത പ്രത്യേകമായ ആത്മാവാണ്. അവനിൽ പരമജ്ഞാനത്തിന്റെ അതുല്യമായ വിത്ത് നിലനിൽക്കുന്നു. അവൻ കാലപരിധികളില്ലാതെ, ആദികാല ഗുരുവാണ്. അവന്റെ പ്രതീകം 'ഓം' എന്ന അക്ഷരമാണ്. ഈ ഓം എന്നത് ആവർത്തിച്ച്, അതിന്റെ അർത്ഥത്തിൽ ധ്യാനമിടുമ്പോൾ, അകത്തളത്തിൽ ബോധം ഉണരുകയും, മനസ്സിന്റെ തടസ്സങ്ങൾ അകറ്റപ്പെടുകയും ചെയ്യും. രോഗം, മനസ്സിന്റെ മന്ദത, സംശയം, അശ്രദ്ധ, അലസത, ആത്മനിയന്ത്രണത്തിന്റെ അഭാവം, തെറ്റായ ധാരണ, ലക്ഷ്യത്തിലെത്താൻ കഴിയാതെ പോകൽ, സ്ഥിരതയില്ലായ്മ—ഇവയെല്ലാം മനസ്സിന്റെ വ്യാകുലതയും തടസ്സങ്ങളുമാണ്. ഈ വ്യാകുലതയോടൊപ്പം ദു:ഖം, നിരാശ, ശരീരകമ്പനം, ശ്വാസോച്വാസങ്ങളിൽ അസ്വസ്ഥത എന്നിവയും ഉണ്ടാകും. ഇവയെ നീക്കാൻ, ഒരൊറ്റ തത്വത്തിൽ അഭ്യാസം നടത്തണം. സന്തോഷികളോടു സൗഹൃദം, ദു:ഖിതരോടു കാരുണ്യം, പുണ്യന്മാരോടു സന്തോഷം, പാപികളോടു സമത്വം—ഇവയെ വളർത്തുമ്പോൾ മനസ്സ് ശുദ്ധിയാകും. അല്ലെങ്കിൽ, ശ്വാസോച്ഛ്വാസത്തെ നിയന്ത്രിച്ചും, ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിൽ മനസ്സിനെ കേന്ദ്രീകരിച്ചും, ദു:ഖരഹിതവും പ്രകാശസ്വരൂപവുമായ മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചും, വാസനകളില്ലാത്തവരിലേക്കു മനസ്സിനെ തിരിച്ചും, സ്വപ്നത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ നിദ്രയിൽ ലഭിക്കുന്ന ജ്ഞാനത്തിൽ മനസ്സിനെ സ്ഥാപിച്ചും, അല്ലെങ്കിൽ തനിക്കിഷ്ടമായ ഏതെങ്കിലും വിഷയത്തിൽ ധ്യാനിച്ചും മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കാം. ഈ അഭ്യസനത്തിലൂടെ, സുഷ്മാതിസൂക്ഷ്മമായ അണുവിൽ നിന്നും വിശാലമായതിലേക്കും എല്ലാം കൈവശമാക്കാൻ കഴിയും. മനസ്സിന്റെ ചഞ്ചലതകൾ ശമിച്ചാൽ, മനസ്സ് കല്ല് പോലെയുള്ള നിർമ്മലമായ രത്നംപോലെ, കാണുന്നവനും, കാണപ്പെടുന്നതും, ദർശനപ്രക്രിയയും ഒന്നായി ലയിച്ചിരിക്കും—ഇതാണ് സമാപ്തി. ഈ അവസ്ഥയിൽ, ശബ്ദം, അർത്ഥം, ജ്ഞാനം—ഇവയൊക്കെ കലർന്നിരിയ്ക്കുന്ന സമാധി reasoning-ഉം കൂടിയതാണ്. എന്നാൽ, സ്മൃതിശുദ്ധിയോടെ, മനസ്സിന്റെ സ്വഭാവം ശൂന്യമായി, വെറും വിഷയം മാത്രം പ്രകാശിക്കുമ്പോൾ, reasoning ഇല്ലാത്ത സമാധി ലഭിക്കും. ഇത് വഴി, സൂക്ഷ്മവസ്തുക്കളെ കുറിച്ചുള്ള വിവർത്തനത്തോടുകൂടിയതും, അതില്ലാത്തതുമായ സമാധി വിവരിക്കപ്പെടുന്നു. സൂക്ഷ്മാവസ്തുവിന്റെ പരമാവധി സൂക്ഷ്മത, അവകാശമില്ലാത്തതിൽ അവസാനിക്കുന്നു. ഇവയെല്ലാം 'ബീജസമാധി'കളാണ്. സൂക്ഷ്മവിചാരണയില്ലാത്ത സമാധിയിൽ പൂർണ്ണമായ പ്രഭാ-സ്വരൂപം ഉണരുന്നു. അവിടെ ജ്ഞാനം സത്യത്തിൽ നിറഞ്ഞിരിക്കും. ഈ ജ്ഞാനം, മറ്റുള്ളവരിൽ നിന്നും കേട്ടോ, നിരീക്ഷിച്ചോ ലഭിക്കുന്നതിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ്, കാരണം അത് പ്രത്യേകമായ വിഷയത്തെക്കുറിച്ചാണ്. ഈ സമാധിയിൽ ജനിക്കുന്ന വാസനകൾ, മറ്റു വാസനകളെ തടയുകയും മനസ്സിനെ ശുദ്ധമാക്കുകയും ചെയ്യും.