ಅಥ ಯೋಗಾನುಶಾಸನಮ್
ಈಗ ಯೋಗದ ಉಪದೇಶ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಯೋಗಶ್ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿನಿರೋಧಃ
ಯೋಗ ಎಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಲೆಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವುದು.
ತದಾ ದ್ರಷ್ಟುಃ ಸ್ವರೂಪೇಽವಸ್ಥಾನಮ್
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೋಡುವವನು ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತಾನೆ.
ವೃತ್ತಿಸಾರೂಪ್ಯಂ ಇತರತ್ರ
ಮನಸ್ಸು ತನ್ನ ಜ್ಞಾನದ ವಿಷಯಗಳ ಆಕಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಾಗ, ಅಂದರೆ ಸ್ವಾಧೀನವಾಗುವುದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವಾಗ ಇದನ್ನು ಮೂಲ್‌ತ್ರುಟ್ಟಿ-ಸಮಾನತೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ವೃತ್ತಯಃ ಪಞ್ಚತಯ್ಯಃ ಕ್ಲಿಷ್ಟಾ ಅಕ್ಲಿಷ್ಟಾಃ
ಮನಸ್ಸಿನ ಅಲೆಗಳು ಐದು ವಿಧವಾಗಿವೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ದುಃಖಕರವೂ, ಕೆಲವು ದುಃಖವಿಲ್ಲದವುಗಳೂ ಆಗಿವೆ.
ಪ್ರಮಾಣವಿಪರ್ಯಯವಿಕಲ್ಪನಿದ್ರಾಸ್ಮೃತಯಃ
ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಯಥಾರ್ಥ ಜ್ಞಾನ, ತಪ್ಪು, ಕಲ್ಪನೆ, ನಿದ್ರೆ ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣೆ.
ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾನುಮಾನಾಗಮಾಃ ಪ್ರಮಾಣಾನಿ
ಯಥಾರ್ಥ ಜ್ಞಾನವು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ, ಅನುಮಾನ ಮತ್ತು ನಂಬಬಹುದಾದ ಮಾತಿನಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.
ವಿಪರ್ಯಯೋ ಮಿಥ್ಯಾಜ್ಞಾನಮ್ ಅತದ್ರೂಪಪ್ರತಿಷ್ಠಂ
ತಪ್ಪು ಎಂದರೆ ವಸ್ತುವಿನ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದ ತಪ್ಪಾದ ಜ್ಞಾನ.
ಶಬ್ದಜ್ಞಾನಾನುಪಾತೀ ವಸ್ತುಶೂನ್ಯೋ ವಿಕಲ್ಪಾಃ
ಕಲ್ಪನೆ ಎಂದರೆ ಶಬ್ದದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಜ್ಞಾನ, ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ವಾಸ್ತವ ವಸ್ತು ಇಲ್ಲ.
ಅಭಾವಪ್ರತ್ಯಯಾಲಮ್ಬನಾ ವೃತ್ತಿರ್ನಿದ್ರಾ
ಯಾವಾಗಲೂ ಇಲ್ಲದಿರುವ ಭಾವನೆ ಆಧಾರವಾದ ಅಲೆ ನಿದ್ರೆ.
ಅನುಭೂತವಿಷಯಾಸಂಪ್ರಮೋಷಃ ಸ್ಮೃತಿಃ
ಅನುಭವಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವುದು ಸ್ಮರಣೆ.
ಅಭ್ಯಾಸವೈರಾಗ್ಯಾಭ್ಯಾಂ ತನ್ನಿರೋಧಃ
ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವುದು ಅಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಸಾಧ್ಯ.
ತತ್ರ ಸ್ಥಿತೌ ಯತ್ನೋಽಭ್ಯಾಸಃ
ಅದರಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಲು ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವೇ ಅಭ್ಯಾಸ.
ಸ ತು ದೀರ್ಘಕಾಲನೈರನ್ತರ್ಯಸತ್ಕಾರಾಸೇವಿತೋ ದೃಢಭೂಮಿಃ
ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ, ನಿರಂತರವಾಗಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ನೆಲೆ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
ದೃಷ್ಟಾನುಶ್ರವಿಕವಿಷಯವಿತೃಷ್ಣಸ್ಯ ವಶೀಕಾರಸಂಜ್ಞಾ ವೈರಾಗ್ಯಮ್
ಕಂಡ ಅಥವಾ ಕೇಳಿದ ವಸ್ತುಗಳ ಆಸೆ ಮೇಲೆ ಜಯ ಸಾಧಿಸುವುದೇ ವೈರಾಗ್ಯ.
ತತ್ಪರಂ ಪುರುಷಖ್ಯಾತೇರ್ಗುಣವೈತೃಷ್ಣ್ಯಂ
ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದ ಗುಣಗಳ ಮೇಲೂ ಆಸೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಪರಮ ವೈರಾಗ್ಯ.
ವಿತರ್ಕವಿಚಾರಾನನ್ದಾಸ್ಮಿತಾರೂಪಾನುಗಮಾತ್ಸಂಪ್ರಜ್ಞಾತಃ
ವಿಚಾರ, ಪರಿಶೀಲನೆ, ಆನಂದ ಮತ್ತು 'ನಾನು' ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಜೊತೆಗೆ ಇರುವ ಸಮಾಧಿಯೇ ಸಂಪ್ರಜ್ಞಾತ ಸಮಾಧಿ.
ವಿರಾಮಪ್ರತ್ಯಯಾಭ್ಯಾಸಪೂರ್ವಃ ಸಂಸ್ಕಾರಶೇಷೋಽನ್ಯಃ
ಮನಸ್ಸಿನ ಅಲೆಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸದ ನಂತರ ಉಳಿಯುವ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಸಮಾಧಿಯೂ ಇದೆ.
ಭವಪ್ರತ್ಯಯೋ ವಿದೇಹಪ್ರಕೃತಿಲಯಾನಾಂ
ದೇಹವಿಲ್ಲದವರಿಗೂ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನರಾದವರಿಗೂ, ಪುನರ್ಜನ್ಮದ ಬಲವೇ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಶ್ರದ್ಧಾವೀರ್ಯಸ್ಮೃತಿಸಮಾಧಿಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕ ಇತರೇಷಾಂ
ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ, ಶ್ರದ್ಧೆ, ಶಕ್ತಿಯು, ಸ್ಮರಣೆ, ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವು ಮುಂಚಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ತೀವ್ರಸಂವೇಗಾನಾಂ ಆಸನ್ನಃ
ಪ್ರೇರಣೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾಗಿಯೂ ಹಾಗೂ ವೇಗವಾಗಿ ಉಕ್ಕುವಾಗ ಅವು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಯಂತೆಯೇ ಅಥವಾ ತಕ್ಷಣವೇ ಬರುತ್ತಿರುವಂತೆಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಆ ಪ್ರೇರಣೆಗಳ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವೇಗವೇ ಅವುಗಳನ್ನು ಅನಾವರಣಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರ ತಂದಿಡುತ್ತವೆ.
ಮೃದುಮಧ್ಯಾಧಿಮಾತ್ರತ್ವಾತ್ತತೋಽಪಿ ವಿಶೇಷಃ
ಆ ಆಸಕ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಮೃದು, ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರಮದಿಂದ ಭೇದವಿದೆ.
ಈಶ್ವರಪ್ರಣಿಧಾನಾದ್ವಾ
ಅಥವಾ, ಈಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗತಿಯ ಮೂಲಕವೂ ಸಾಧಿಸಬಹುದು.
ಕ್ಲೇಶಕರ್ಮವಿಪಾಕಾಶಯೈರಪರಾಮೃಷ್ಟಃ ಪುರುಷವಿಶೇಷ ಈಶ್ವರಃ
ಈಶ್ವರನು ದುಃಖ, ಕರ್ಮ, ಫಲ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶವಾಗದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆತ್ಮನು.
ತತ್ರ ನಿರತಿಶಯಂ ಸರ್ವಜ್ಞಬೀಜಂ
ಅವನಲ್ಲಿದೆ ಅಪಾರ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಬೀಜ.
ಪೂರ್ವೇಷಾಂ ಅಪಿ ಗುರುಃ ಕಾಲೇನಾನವಚ್ಛೇದಾತ್
ಅವನು ಕಾಲದಿಂದ ಮೀರಿದವನು, ಹಳೆಯವರಿಗೂ ಗುರುವನು.
ತಸ್ಯ ವಾಚಕಃ ಪ್ರಣವಃ
ಅವನನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದು ಪ್ರಣವ ಎಂಬ ಶಬ್ದ.
ತಜ್ಜಪಸ್ತದರ್ಥಭಾವನಮ್
ಆ ಶಬ್ದವನ್ನು ಜಪಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಮನನ ಮಾಡುವುದು.
ತತಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಚೇತನಾಧಿಗಮೋಽಪ್ಯನ್ತರಾಯಾಭಾವಶ್ಚ
ಅದರ ಮೂಲಕ ಒಳಗಿನ ಚೇತನೆಯನ್ನು ಅರಿಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಅಡ್ಡಿಗಳೂ ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ.
ವ್ಯಾಧಿಸ್ತ್ಯಾನಸಂಶಯಪ್ರಮಾದಾಲಸ್ಯಾವಿರತಿಭ್ರಾನ್ತಿದರ್ಶನಾಲಬ್ಧಭುಉಮಿಕತ್ವಾನವಸ್ಥಿತತ್ವಾನಿ ಚಿತ್ತವಿಕ್ಷೇಪಾಸ್. ತೇಽನ್ತರಾಯಾಃ
ರೋಗ, ಆಲಸ್ಯ, ಸಂಶಯ, ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ, ಸೋಮಾರಿ, ನಿಯಂತ್ರಣದ ಕೊರತೆ, ತಪ್ಪು ಗ್ರಹಿಕೆ, ಸಾಧನೆಗೆ ತಲುಪದಿರುವುದು, ಸ್ಥಿರತೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು—ಇವು ಮನಸ್ಸಿನ ಅಡ್ಡಿಗಳು.