యేషామ్ ఇదమ్ ఉపాదేయమ్ ఇదం హేయమ్ ఇతి స్థితిః । విలీనా తే న వాఞ్ఛన్తి న త్యజన్తీహ నేతరే
ఈది పొందాలి, అది వదిలేయాలి అనే భావనలేని వారు అంతరించిపోయినవారే; వాళ్లు ఇక్కడ ఏదీ కోరరు, ఏదీ వదిలిపెట్టరు, ఇతరుల్లా కాదు.
హేయోపాదేయకలనే క్షీణే యావన్ న చేతసి । న తావత్ సమతా భాతి సాభ్రే వ్యోమ్నీవ చన్ద్రికా
పొందడం, వదిలిపెట్టడం అనే లెక్కలు మనసులో తగ్గిపోకపోతే, సమభావం కనిపించదు. అది మేఘాలతో నిండిన ఆకాశంలో చంద్రకాంతి కనిపించనట్టే.
అవస్త్వ్ ఇదమ్ ఇదం వస్తు యస్యేతి లులితం మనః । తస్మిన్ నోదేతి సమతా శాహోట ఇవ మఞ్జరీ
ఇది అసత్యం, ఇది సత్యం, ఇది నాది అని మనసు కలవరపడితే, అందులో సమభావం పుట్టదు. అది ఎండిపోయిన కొమ్మపై పువ్వు పూయనట్టే.
యుక్తాయుక్తైషణా యత్ర లాభాలాభవిలాసినీ । సమతాస్వచ్ఛతా తత్ర కుతో నైరాశ్యహాసినీ
సరైనదీ, తప్పైనదీ అనే కోరికలు లాభం, నష్టం మధ్య ఆడుకుంటున్నప్పుడు, అక్కడ సమత్వం, నిర్మలత ఎలా ఉంటాయి? నిరాశ లేకుండా చిరునవ్వు ఎలా కలుగుతుంది?
ఏకస్మిన్ బ్రహ్మతత్త్వే ఽస్మిన్ విద్యమానే నిరామయే । నానానానాతయా నిత్యం కిమ్ అయుక్తిః క్వ యుక్తతా
ఈ ఒకటి మాత్రమే, కలుషతలేని బ్రహ్మతత్త్వం ఉన్నప్పుడు, అక్కడ తప్పు, సరి అనే భావాలకు స్థానం ఎక్కడ? భిన్నత్వం అనే భావం అర్థమేంటి?
ఈప్సితానీప్సితాశఙ్కే మర్కట్యౌ చిత్తపాదపే । చఞ్చలే స్ఫురతో యస్మిన్ కుతస్ తస్యేహ సోమ్యతా
మనస్సు అనే వృక్షంలో ఆశ, భయం అనే కోతులు, ఇష్టమైనవి, అనిష్టమైనవి అని ఎగిరిపడుతున్నప్పుడు, అలాంటి చంచలమైన స్థితిలో శాంతి ఎలా ఉంటుంది?
నిరాశతా నిర్భయతా నిత్యతా సమతా జ్ఞతా । నిరీహతా నిష్క్రియతా సోమ్యతా నిర్వికల్పతా
నిరాశ లేకపోవడం, భయం లేకపోవడం, స్థిరత్వం, సమత్వం, జ్ఞానం, కోరికలు లేకపోవడం, క్రియలు చేయకపోవడం, మృదుత్వం, సందేహం లేకపోవడం—
ధృతిర్ మైత్రీ స్మృతిస్ తుష్టిర్ ముదితా మృదుభాషితా । హేయోపాదేయనిర్ముక్తం జ్ఞం యాన్తి వనితా రతాః
ధైర్యం, స్నేహం, జ్ఞాపకం, సంతృప్తి, ఆనందం, మృదువుగా మాట్లాడటం — ఇవన్నీ స్వీకారం, వదిలిపెట్టడం అనే భావాల నుండి దూరంగా ఉండి, సత్యాన్ని ఆశ్రయించిన జ్ఞానులకు సహజంగా చేరుతాయి.
ధావమానమ్ అధో భోగాంశ్ చిత్తం ప్రత్యాహరేద్ బలాత్ । ప్రత్యాహారేణ పతితమ్ అధో వారీవ సేతునా
మనస్సు భోగాలవైపు పరుగెత్తుతుంటే దాన్ని బలవంతంగా వెనక్కు తీసుకురావాలి; ఇలా నియంత్రణచేత, అది ఆనకట్టతో ఆపబడిన నీటిలా నిలిపివేయబడుతుంది.
బాహ్యాన్ అర్థాన్ ఇమాంస్ త్యక్త్వా తిష్ఠన్ గచ్ఛన్ స్వపఞ్ శ్వసన్ । సర్వథా సర్వదా సర్వాన్ ఆన్తరాంశ్ చ నివారయేత్
బయటి విషయాలను వదిలేసి, నిలబడి ఉన్నా, నడుస్తున్నా, నిద్రపోతున్నా, ఊపిరి పీలుస్తున్నా — ఎప్పుడూ, ఎక్కడైనా, మనస్సులో వచ్చే అన్ని ఆలోచనలను నియంత్రించాలి.
గృహీతతృష్ణాశఫరి వాసనాజాలమ్ ఆబిలమ్ । సంసారవారి ప్రసృతం చిన్తాతన్తుభిర్ ఆతతమ్
తృష్ణ అనే చేపను పట్టుకున్న వాసనల వలతో మబ్బయ్యి, ఆలోచనల తంతువులతో చుట్టబడి, ఈ సంసారమనే నీరు ఎప్పుడూ ప్రవహిస్తూ ఉంటుంది.
అనయా తీక్ష్ణయా తాత చ్ఛిన్ద్ధి బుద్ధిశలాకయా । వాత్యయేవామ్బుదం కాలో వహన్త్యా వితతే పదే
ఈ పదును గల బుద్ధి సూచి చేత, నా బిడ్డా, కాలం తీసుకెళ్తున్న ఈ మార్గాన్ని, గాలి మేఘాన్ని చీల్చినట్లు, పూర్తిగా విడదీయి.
అస్య సంసారవృక్షస్య మూలం దోషాఙ్కురాస్పదమ్ । ధుర్యధీరేణ ధైర్యేణ ప్రోద్ధరోద్ధురయా ధియా
ఈ సంసారం అనే వృక్షానికి మూలం దోషాల మొగ్గలు పెరిగే చోటు. ధైర్యంగా, స్థిరమైన మనస్సుతో దాన్ని పూర్తిగా పెకిలించు.
మనసైవ మనశ్ ఛిత్త్వా విస్మృత్య చరమం మనః । వర్తమానమ్ అపి చ్ఛిత్త్వా చ్ఛిన్నసంసారతాం వ్రజ
మనసుతోనే మనసును కోయి, చివరి మిగిలిన మనసును కూడా మరిచి, ప్రస్తుతాన్ని కూడా విడిచి, సంసార బంధం తెగిపోయిన స్థితిని పొందు.
మోహో విస్మృత్య సంసారం న భూయః పరిరోహతి
మాయ ఈ లోకాన్ని మరచినప్పుడు, అది మళ్లీ పుట్టదు.
తిష్ఠన్ గచ్ఛఞ్ శ్వసన్ రామ నివసన్న్ ఉత్పతన్ పతన్ । అసద్ ఏవేదమ్ ఇత్య్ అన్తర్ నిశ్చిత్యాస్థాం పరిత్యజ
నీవు నిలబడి ఉన్నా, నడుస్తున్నా, ఊపిరి తీసుకుంటున్నా, నివసిస్తున్నా, పైకి లేచినా, కింద పడినా — రామా! ఈ అన్నీ అసత్యమే అని మనసులో బాగా గ్రహించి, వాటిపట్ల మమకారం వదిలేయి.
సమతామ్ అలమ్ ఆశ్రిత్య సమ్ప్రాప్తం కార్యమ్ ఆహరన్ । అచిన్తయంస్ తథాప్రాప్తం విహరేహ హి రాఘవ
సమత్వాన్ని పూర్తిగా ఆశ్రయించి, ఎదురయ్యే పనిని పూర్తిచేస్తూ, వచ్చినదాన్ని గురించి ఆలోచించకుండా, ఇక్కడ స్వేచ్ఛగా జీవించు రాఘవ.
యథా సర్వర్తులిఙ్గాని న బిభర్తి బిభర్తి చ । ఖమ్ ఏవమ్ ఇహ కార్యాణి కురు మా కురు వానఘ
ఎలా ఆకాశం ఏ వస్తువుల గుర్తులనూ మోసుకోదు, మోసుకున్నట్టు కూడా ఉండదు, అలాగే ఈ లోకంలో నీవు పనులు చేయాలన్నా, చేయకపోయినా పరవాలేదు, పాపరహితుడా.
త్వమ్ ఏవ వేత్తా త్వమ్ అజస్ త్వమ్ ఆత్మా త్వం మహేశ్వరః । ఆత్మనో ఽవ్యతిరిక్తం సత్ త్వయేదమ్ ఆతతం తతమ్
నీవే తెలిసినవాడు, నీవే జన్మలేని వాడు, నీవే ఆత్మ, నీవే మహేశ్వరుడు; నీవు తప్ప ఇంకొకటి లేదు — ఈ సర్వం నీవే వ్యాపించి ఉన్నావు.
యేనాస్మాద్ దృశ్యసమ్భారాద్ అభితో భావనోజ్ఝితా । స న సఙ్గృహ్యతే దోషైర్ హర్షామర్షవిషాదజైః
ఈ ప్రపంచంలో కనిపించే వస్తువుల గురించి మనస్సులోని భావనలు వదిలేసినవాడు, ఆనందం, కోపం, దుఃఖం వల్ల కలిగే దోషాలు అతనిని ఎప్పుడూ తాకవు.
రాగద్వేషవినిర్ముక్తస్ సమలోష్టాశ్మకాఞ్చనః । ముక్త ఇత్య్ ఉచ్యతే యోగీ త్యక్తసంసారవాసనః
రాగం, ద్వేషం లేని యోగి, మట్టి, రాయి, బంగారం అన్నీ ఒకేలా చూసేవాడు, లోక జీవితం మీద ఆశలు వదిలినవాడు — వాడే నిజంగా విముక్తుడు.
స యత్ కరోతి యద్ భుఙ్క్తే యద్ దదాతి నిహన్తి యత్ । తత్ర ముక్తధియస్ తస్య సమతా సుఖదుఃఖయోః
అతడు ఏ పని చేసినా, ఏదైనా అనుభవించినా, ఇచ్చినా, నాశనం చేసినా — అతని మనస్సు విముక్తమై ఉండి, సుఖంలోనూ దుఃఖంలోనూ సమంగా ఉంటుంది.
ప్రాప్తం కర్తవ్యమ్ ఏవేతి త్యక్త్వేష్టానిష్టభావనమ్ । ప్రవర్తతే యః కార్యేషు న స మజ్జతి కుత్రచిత్
ఏ పని చేయాల్సిందో అది వచ్చిందని భావించి, ఇష్టమైనదీ, ఇష్టంలేనిదీ అనే ఆలోచనలు వదిలేసి, తన కర్తవ్యాల్లో నిమగ్నమైనవాడు ఎక్కడా చిక్కుకోడు.
చిత్సత్తామాత్రమ్ ఏవేదమ్ ఇతి నిశ్చయవన్ మనః । త్యక్తభోగాభిమననం శమమ్ ఏతి మహామతే
ఓ మహామతివంతుడా, ఈ జగత్తు అంతా శుద్ధమైన చైతన్యమే అని నిశ్చయంగా తెలుసుకుని, అనుభవాల పట్ల ఆసక్తిని వదిలిన మనస్సు శాంతిని పొందుతుంది.
మనః ప్రకృత్యైవ జడం చిత్తత్త్వమ్ అనుధావతి । మాంసగర్ధేన మార్జారో వనే మృగపతిం యథా
మనస్సు సహజంగా జడమై ఉండి, చైతన్యాన్ని అనుసరిస్తుంది. అడవిలో పిల్లి మాంసపు వాసనను అనుసరించి మృగరాజుని వెంబడించునట్లు, మనస్సు కూడా చైతన్యాన్ని వెంబడిస్తుంది.
సింహవీర్యవశాల్ లబ్ధం మాంసం భుఙ్క్తే హి జమ్బుకః । చిద్వీర్యవశతః ప్రాప్తం దృశ్యమ్ ఆశ్రయతే మనః
సింహశక్తితో దొరికిన మాంసాన్ని నక్క తినినట్లే, చైతన్యబలంతో లభించిన విషయాలను మనస్సు ఆశ్రయిస్తుంది.
మన ఏవమ్ అసత్కల్పం చిత్ప్రసాదేన జీవతి । భావయంశ్ చితమ్ ఏవైకాం చిత్తామ్ ఏత్య చిద్ అప్య్ అతః
ఇలా అసత్యమైన కల్పన అయిన మనస్సు, చైతన్య కృప వల్ల జీవిస్తుంది. ఒక్క చైతన్యాన్ని ధ్యానం చేస్తూ, అది చైతన్య స్థితిని పొందుతుంది, అంతకంటే పై స్థితికీ చేరుతుంది.
జడం యత్ కిల నిర్హీనం చితా దీపికయోజ్ఝితమ్ । తన్ మనశ్ శవసఙ్కాశమ్ అచిద్ ఉత్తిష్ఠతే కథమ్
చైతన్యపు వెలుగు లేకుండా, పూర్తిగా శూన్యంగా, జడంగా, శవంలా ఉండే దానికీ మనస్సు ఎలా పుట్టుకొస్తుంది? అది చైతన్యం లేని పదార్థమే కదా.
చిత్స్వభావపరామృష్టా స్పన్దశక్తిర్ మరున్మయీ । కలనా చిత్తమ్ ఇత్య్ ఉక్త్యా కథ్యతే శాస్త్రదర్శిభిః
చైతన్య స్వభావాన్ని తాకిన, గాలిలా కంపించే శక్తిని, 'మనస్సు' అని, అంటే 'చిత్తం' అని, శాస్త్రజ్ఞులు పిలుస్తారు.
యశ్ చితః క్షుబ్ధ ఆకారస్ సైవేయం కలనోచ్యతే । చిద్ ఏవాహమ్ ఇతి జ్ఞాత్వా సా చిత్తామ్ ఏవ గచ్ఛతి
చైతన్యం కలిగి ఉన్నదే, కలకలం చెందినప్పుడు 'ఆలోచన'గా మారుతుంది. 'నేను చైతన్యమే' అని తెలుసుకున్నప్పుడు, అది మళ్లీ మనస్సుగా మారిపోతుంది.